Ziyosfera

Ohanami

Оҳанами ёки Ҳанами (японча お花見, Оҳанами, гулларни томоша қилиш) – япон маданияти ва меросида чуқур илдиз отган қадимий ва эътиборли анъанавий одат бўлиб, одамларнинг баҳор фаслида сакура деб аталадиган гилос гулларининг хуш манзарасидан завқланиш анъанаси. „Оҳанами“ атамасининг ўзи „о“ префикси ва „гул кўриш“ деган маънони билдирувчи „ҳанами“ сўзидан иборат бўлиб, ушбу амалиётнинг моҳиятини англатади. Замонавий Японияда お花見(Оҳанами) асосан кундузи ёки кечаси гилос гуллари остида очиқ ҳавода зиёфат ўтказишдан иборат. Баъзи контекстларда Хитой-Япония атамаси 観桜 (Каноу), "Гилос кўриш) деган маънони англатади, ва айниқса фестиваллар учун ишлатилади. Оҳанами кечаси 夜桜 (Ёзакура) ёки „тунги сакура“ деб аталади. Уэно боғи каби кўплаб жойларда 夜桜 (Ёзакура) атмосферасини яхшилаш учун вақтинчалик қоғоз чироқлар осилган. Окинава оролида кечки дам олиш учун дарахтларга, масалан, Мотобу шаҳри яқинидаги Яэ тоғига ёки Накижин қал’асига кўтарилган дарахтларга декоратив электр чироқлар осилган.

Гуллаган сакура дарахтларини томоша қилиш. Токио

Тарихи

Японияда гул томоша қилиш анъанаси бўлган Оҳанами ўзининг келиб чиқишини Нара даври аристократларига (710-794) бориб тақалади. Дастлаб, бу Хитойдан олиб келинган олхўри гулларининг гўзаллигини қадрлашга қаратилган амалиёт эди. Бироқ, Ҳеиан даврида (794-1185), Оҳанами учун танланган гулларда сезиларли ўзгаришлар юз берди, гилос гуллари марказий ўринни эгаллади. Ниҳон Коуки каби тарихий маълумотларга кўра, гилос гулларини томоша қилишнинг бошланиши император Сага томонидан „Каэн но Сечи“ ёки „Гуллар байрами“ деб номланган катта фестивал билан боғлиқ[1].

Камакура ва Нара даврлари

Камакура ва Нара даврларида (1185-1333) дастлаб зодагонлар учун эксклюзив воқеа бўлган Оҳанами ўз таъсирини Япониянинг жангчи элитаси бўлган самурайлар синфига кенгайтира бошлади. Машҳур Ёшино Ҳанами, айниқса, катта оломонни ўзига тортди, хабарларга кўра, у 5000 га яқин иштирокчини жалб қилган. Улар орасида Токугава Иэясу, Маэда Тошииэ, Дате Масамуне каби таниқли арбоблар, таниқли жангчилар, ҳурматли чой усталари ва моҳир ренга шоирлари бор эди.[2]

Даигожи ибодатхонасида улуғворликнинг диққатга сазовор жойларидан бири гувоҳи бўлди, у ерда Оҳанами тажрибасини яхшилаш учун 700 та гилос дарахти эҳтиёткорлик билан экилган. Маъбад ажойиб чой маросимлари ва жозибали қўшиқ маросимлари учун фон бўлди. Бу даврда „Саншоку данго“ деб номланувчи машҳур Оҳанами таоми, бир-бирига боғланган учта рангли гуручли чучвараларнинг ажойиб комбинацияси биринчи марта тақдим этилган ва хизмат қилган деб ишонилади.[2]

Саншоку данго егулиги
Эдо даври

Бироқ, Эдо даврига қадар (1603-1868) Оҳанами ҳақиқатан ҳам ўзининг аристократик илдизларидан ошиб кетди ва элита табақаларидан ташқари одамлар учун очиқ бўлган кенг тарқалган маданий ҳодисага айланди. Айнан шу даврда ўзининг мўл-кўл оч пушти гуллари билан машҳур бўлган Сомеиёшино гилос дарахти жуда машҳур бўлди ва унинг мавжудлиги бутун Япония бўйлаб тарқалди. Эдо даври муҳим бурилиш нуқтаси бўлди, чунки Оҳанами жамиятнинг барча қатламлари томонидан нишонланадиган анъанага айланиб, бирдамлик туйғусини ва олча гулларининг тез ўтадиган гўзаллигини қадрлашни ривожлантирди[1].

Анъаналар

Қадимги эътиқодларга кўра, баҳорда тоғлардан тушадиган гуруч далаларининг худоси гилос гуллари ичида яшайди. Гилоснинг гуллаш даврининг давомийлиги йил ҳосилининг сифатига бевосита таъсир қилади, деб ҳисобланган. Деҳқонлар худонинг борлигини узайтириш учун зиёфат сифатида саке таклиф қилишар ва унинг давом этиши ва гилос гулларининг узоқ вақт гуллаши учун астойдил дуо қилишарди. Бу анъана ўтмишда мўл ҳосил олишни мақсад қилган[1].

Одатда инсонлар Оҳанами учун бентоу(егулик солинган қути)ларда япон миллий таомларидан олиб чиқиб, фестивалда истеъмол қилишади, масалан:

Япон миллий таоми Сакура Мочи
Япон миллий ичимлиги – Саке.

Ҳанами партиялари кўпинча мусиқа чалиш, қўшиқлар куйлаш ва ҳанагаса одори (гул шляпа рақси) каби анъанавий рақсларни ижро этиш каби анъанавий япон тадбирларини ўз ичига олади. Одамлар, шунингдек, олча гуллари гўзаллиги билан ўралган ҳолда ўйинлар билан шуғулланадилар, шеърлар ёзадилар, енгил-елпи суҳбатларга киришадилар. Бу бирдамлик туйғусини ва табиатнинг ўткинчи гўзаллигини қадрлашни келтириб чиқарадиган қувончли ва байрамона муҳитдир.

Оҳанами ҳозирда

Гилос гулларининг эфемер гўзаллиги қисқа муддатга, одатда икки ҳафтадан ошмайди. Гуллаш мавсуми Окинаванинг субтропик жанубий оролларида бошланади ва шимолга қараб давом этади, шимолий Ҳоккаидо оролида эса гилос гуллаш анча кечроқ содир бўлади. Токио, Киото ва Осака каби йирик шаҳарларда гилос гуллаш мавсуми одатда март ойининг охири ва апрел ойининг бошларида кузатилади. Оммавий ахборот воситалари бу сакура гулларининг гуллаш даври ҳаракатини диққат билан кузатиб боради, чунки у аста-секин жанубдан шимолга ўтади[4].

2018-йилда сакура дарахтлари 21-мартда Фукуокада, 27-мартда Киотода, 26-мартда Токиода ва 1-майда Саппорода гуллаши кутилган. Оҳанами байрамлари одатда овқат, ичимликлар ва мусиқадан завқланишни ўз ичига олади. Ушбу байрамларда данго ва бентоу каби махсус таомлар тайёрланади ва истеъмол қилинади, саке эса байрамларнинг асосий қисми сифатида истеъмол қилинади. Бироқ, 2020-йилда анъанавий сакура гуллаш мавсуми тадбирлари бекор қилинди ва Японияга туризмига CОВИД-19 пандемияси жиддий таъсир кўрсатди.

2021-йилда Киотода гуллашнинг энг юқори куни 26-мартга тўғри келди, бу кузатув 812-йилда бошланганидан бери энг эрта қайд этилган сана ҳисобланади. Вақт ўтиши билан гуллашнинг энг юқори чўққиси олдинроқ вақтга сурилиб бормоқда, бу тенденсиянинг боши 1800-йилларга бориб тақалади. Ясуюки Аоно, тадқиқотчи Осака префектура университетида, иқлим ўзгариши бу ўзгаришга таъсир қилувчи омил бўлиши мумкинлигини таклиф қилди[5][6].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 БЖЛC Счоол. „Wҳат ис Ҳанами? Тҳе ҳисторй анд оригинс оф Ҳанами.“ (Инглиз) (ҲТМЛ). СБМедиа (9-апрел, 2021).
  2. ↑ 2,0 2,1 „Wҳат ис Ҳанами: Тҳе Фун Wай Жапанесе Энжой Сакура Виэwинг!“. Ливе Жапан (31-март, 2019).
  3. ↑ ЛАГРАВЕ „Тҳе Жапанесе Черрй Блоссом Традитион Ёу Шоулд Кноw Абоут“ (Инглиз) (ҲТМЛ). CОНДÉ НАСТ ТРАВЕЛЕР (28-март, 2016).
  4. ↑ Акасегаwа, Генпеи. Сеннин но сакура, зокужин но сакура: Ниппон каибо кико (Япон). ЖТБ Ниҳон Коцу Коша Шуппан Жигёкёку, 2000. ИСБН 978-4-533-01983-8 (2007-йил 28-апрелда асл нусхадан архивланган). 
  5. ↑ „Жапан'с черрй блоссом 'эарлиэст пеак синcе 812'“. ББC Неwс (2021-йил 30-март).
  6. ↑ „Ҳанами“, Wикипедиа (инглизча), 2023-09-06, қаралди: 2023-09-12 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi