Она плата

Она плата
Муаллиф(лар)	Скотт Мюллер
Нашриёт	Уилямс
Саҳифалар сони	241-443
ИСБН	0-7897-3404-4

Она плата „материнка“ (инглизча: мотҳербоард — бош плата; ҳисобланади. сленг. она — барча чип ва қурилмаларни бир бирига улаш учун асос) — Шахсий компютернинг, ноутбук, телефон, планшетларнинг асосий қурилмалари — тезкор хотира, қаттиқ диск, чиплар, слот, кулер, улаш портлари ва бошқа қурилмалар ўрнатиладиган кўп қатламли мухр плата. Айнан она плата бир-биридан фарқ қилувчи қурилмаларни бирлаштиради ва бошқаради.

Она плата қурилмасининг асосий қисмини ўз ичига олади, масалан, компютерда — процессор, тизим шинаси ёки автобуслари, РАМ, „ўрнатилган“ периферик контроллерлар, хизмат кўрсатиш мантиғи — ва Кенгайтириш карталари деб номланган қўшимча алмаштириладиган платаларни улаш учун улагичлар, одатда умумий автобус ёки автобусларга уланади — масалан, 2000-йилларнинг бошларида, ИБМ ПC-мос келувчи компютер, қоида тариқасида, уч хил автобуснинг улагичларини олиб юрарди — ИСА, ПCИ ва АГП. Кенгайтириш картаси уяларини оддийгина улайдиган Баcкплане/Cард дан фарқли ўлароқ, анакарт ҳар доим уларни ўрнатиш учун фаол компонентлар ёки улагичларни олиб юради. Инглиз тилидаги адабиётларда анакартларни кенгайтириш ва ўзгартириш қобилиятига эга бўлган анакартларнинг ўзига („ана платалар“) ва бундай имкониятларга эга бўлмаган „асосий платалар“га („майин платалар“) бўлиш одатий ҳолдир. тўлиқ ўзгармас тизимни ифодалайди.

Тарихи

Биринчи рақамли компютерлар деярли ҳеч қачон модулли бўлмаган ва кўпинча алоҳида симлар билан боғланган компонентлар тўпламидан иборат эди. Шунга қарамай, 40-йилларнинг охирига келиб, ўша пайтда жуда ишончсиз чироқ машиналарининг носозликларини бартараф этиш ва таъмирлашни сезиларли даражада осонлаштиришга имкон берадиган модулли принцип саноатда кенг қўлланила бошланди. Масалан, трубкали компютерларнинг машҳур серияси ИБМ 700 стандарт ўлчамдаги модуллардан қурилган бўлиб, уларда 4-8 лампа ва пассив элементлар мавжуд ва уланган юзага ўрнатиладиган. Бундай модуллар стандарт компонентни амалга оширди масалан, триггер ва стандарт коннекторлардан фойдаланди, улар орқа панел га ўрнатилди, уларнинг улагичлари уланган wрап-wрап. Тел ўраш ва айниқса сиртга ўрнатиладиган симлар жуда тез босма билан алмаштирилди, уни ишлаб чиқариш анча арзон ва автоматлаштириш осонроқ эди, 60-йилларнинг бошларида босилган электрон платалардан фойдаланиш умумий қабул қилинди. Бироқ, аксарият электрон қурилмалар нафақат компютерлар, балки аналог тизимлар, алоқа ва бошқарув ускуналари ва бошқалар. ҳали ҳам кўплаб тахталар бўйлаб тарқалган жуда кўп дискрет компонентлардан иборат эди.

Процессор мини-компютер стенд саватига ўрнатилган ва тизим шинаси ни ташувчи орқа панел орқали уланган ўнлаб ёки икки хил платалардан иборат бўлиши мумкин. Бошқа қурилмалар ҳам алоҳида саватни эгаллаши ёки замонавий кенгайтириш карталари каби процессор билан умумий бирига ўрнатилиши мумкин. „Ана плата“ ва „кенгайтма платалари“ тушунчаси 70-йилларнинг охирларида, микропроцессорларларнинг тарқалиши ихчам бир платали компютерларни яратиш имконини берган пайтда шакллана бошлади. Ушбу турдаги машиналарда CПУ, хотира ва ташқи қурилмалар одатда Орқа панел га уланган алоҳида босма платаларга жойлаштирилар эди. 1970-йилларда кенг тарқалган С-100 автобуси бу турдаги тизимларга мисол бўла олади.

Кейинчалик, микроэлектрониканинг ривожланиши билан уй ва шахсий компютерлар ишлаб чиқарувчилари тизимнинг асосий компонентларини алоҳида карталардан карталарга ўтказиш фойдалироқ деган хулосага келишди. орқа панел — бу ишлаб чиқариш таннархини пасайтириш ва бозорни яхшироқ бошқариш имконини берди. Биринчи машҳур уй компютерларидан бири Аппле ИИ ҳам биринчи бўлиб ҳақиқий анакартага эга бўлиб, унга CПУ ва РАМ ўрнатилган, қолган функсиялари еттита мавжуд кенгайтириш уясига ўрнатилган опсия тахталари га ўтказилди. ИБМ корпорацияси ўзининг ИБМ ПC ни бозорга чиқаришда худди шу тамойилга амал қилди. Иккала компания ҳам модулли принципга қўшимча равишда очиқ архитектура принципи, электрон диаграммаларни нашр этиш, дастурлаш интерфейслари ва кенгайтириш платаларини яратишга имкон берадиган бошқа ҳужжатларни, сўнгра муқобил анакартларни (масалан, бўлса) ишлатган. ИБМ ПC-мос келувчи машиналар, Аппле анакартлари патентланган^[1] учинчи шахсларга. Одатда янги, намунага мос келадиган компютерларни яратиш учун мўлжалланган кўплаб анакартлар қўшимча ишлаш ёки бошқа хусусиятларни таклиф қилди ва ишлаб чиқарувчининг асл ускунасини янгилаш учун ишлатилган.

1980-йилларнинг охири ва 1990-йилларнинг бошларида кўплаб периферик функсияларни анакартга ўтказиш иқтисодий жиҳатдан мақсадга мувофиқ бўлди. 1980-йилларнинг охирида Шахсий компютерлар учун анакартлар паст тезликда ишлайдиган атроф-муҳит бирликлари тўпламини қўллаб-қувватлашга қодир бўлган ягона ИC-ларни (шунингдек, Супер И/У чиплари деб аталади) ўз ичига ола бошлади: Клавиатуралар, сичқонча, диск ҳайдовчи ва флоппи, кетма-кет ва параллел портлар. 1990-йилларнинг охирига келиб, кўпгина шахсий компютерлар анакартлари юқори сифатли Видеокарталар дан бошқа қўшимча карталарга муҳтож бўлмасдан ўрнатилган истеъмолчи даражасидаги аудио, видео, хотира ва тармоқ функсияларини ўз ичига олган эди. 3Д ўйинлари ва компютер графикаси. Шунингдек, Кенгайтма карталари профессионал шахсий компютерларда, Иш станциялари ва Серверларда аниқ функсияларни таъминлаш, ишончлиликни ошириш ёки унумдорликни ошириш учун фойдаланишда давом этмоқда.

Ноутбукс, 1990-йилларда ишлаб чиқилган, энг кенг тарқалган ташқи қурилмаларни бирлаштирган. Улар ҳатто янгиланадиган компонентларсиз анакартларни ҳам ўз ичига олган, бу тенденция ҳатто кичикроқ қурилмалар (масалан, планшетлар ва нетбуклар) ихтиро қилинганда ҳам давом этади.

Мотҳербоард Эволутион ИБМ ПC

Биринчи модел ИБМ ПCда анакартда минимал қурилмалар мавжуд эди: CПУ, математик процессор, РАМ, РОМ БИОС, автобус ИСА, контроллер клавиатуралари ва хизмат мантиғи билан. Хотира панелларга киритилган алоҳида микросхемаларда терилган ва бутун хизмат мантиғи интеграция даражаси паст бўлган микросхемаларда қурилган. Конфигурация жумперлар ёки ДИП калитлари ёрдамида ўзгартирилди. ИСА кенгайтириш слотларидан ташқари платада фақат клавиатура ва магнитофона уланиши учун улагичлар мавжуд эди. Бошқа барча қурилмалар (видео адаптер, контроллер флоппи ва қаттиқ дисклар, CОМ ва ЛПТ портлари) Кенгайтма карталари да жойлашган;
ИБМ ПC/АТ нинг пайдо бўлиши билан плата ўлчами ва ўрнатиш нуқтаси позициялари „АТ форма фактор“ сифатида стандартлаштирилди. магнитофон улагичидан воз кечишга қарор қилинди, чунки маълумотларни сақлашнинг бу усули шахсий компютер учун умидсиз бўлиб чиқди. Энди платада реал вақтда соат ва учувчан бо'лмаган хотира мавжуд бўлиб, у ерда тизимни созлашнинг баъзи функсиялари кўчирилган.
ИБМ ПC архитектураси оммалашиб бориши билан процессорни компютернинг бошқа компонентлари билан боғлаш учун чипсет деб номланган махсус микросхемалар яратила бошланди. Бу анакартларнинг нархини пасайтириш ва шу билан бирга уларга кенгайтириш платалари орқали илгари ишлаган баъзи функсияларни — диск контроллерлари, алоқа портлари ва бошқаларни ўтказиш имконини берди.
Ишончлиликни ошириш, янгилаш ни осонлаштириш ва анакартдаги жойни тежаш учун РАМ чиплари платага вертикал равишда ўрнатилган модулларга бирлаштирила бошлади — дастлаб улар СИПП эди — модуллар, аммо улар этарли даражада ишончли бўлмаган ва тез орада СИММ, кейин эса ДИММ билан алмаштирилган.
Процессорларнинг ишлаши ортиши билан қувват сарфи ва шунга мос равишда иссиқлик тарқалиши ортди. Процессорларнинг кейинги моделлари 80486 аллақачон фаол совутишни талаб қилди, бу эса анакартга бириктирилиши керак. Энергия истеъмолини камайтириш учун мантиқий даражалар ва шунинг учун процессорнинг кучланиш кучланиши дастлаб 3,3В га, кейин эса ундан ҳам пастроқ — тахминан бир волт кучланишгача туширилди. Бу паст кучланиш учун анакартдаги процессорга яқин жойлашган иккиламчи қувват манбаи (ВРМ, инглизча: Кучланиш регулятори модули деб аталади) керак бўлади.
1995-йилдан бери ИСА стандарти янада ривожланган ПCИ шинаси билан алмаштирилди. Бироқ тез орада бу автобуснинг ўтказиш қобилияти юқори унумдор видео карталар учун етарли бўлмай қолди ва бунинг учун 1996-йилда бир вақтнинг ўзида ана платаларга ўрнатилган АГП порти ишлаб чиқилди. ПCИ уялар ва баъзан ҳатто ИСА билан.
1990-йилларнинг ўрталарига келиб, АТ анакарт стандарти эскирган ва унинг ўрнини 1995-йилда ишлаб чиқилган янги АТХ стандарти эгаллаши керак эди. Бироқ, унинг шассиси ва қувват манбаи АТ билан мос келмаслиги сабабли, АТ типидаги платалар 1990-йилларнинг охиригача ишлаб чиқарила бошланди. Янги стандарт қувват блокидаги қувват манбаи бошқарув пинларини ўз ичига олади. Шунингдек, корпусда қўшимча улагичлар учун тўртбурчаклар ойна бўлиши керак, у анакарт билан таъминланган қопқоқ билан ёпилади — бу зонадаги улагичларнинг сони ва жойлашуви фақат унинг геометрик ўлчамлари билан чекланмайди.
1995-йилда УСБ стандарти ишлаб чиқилди, аммо у анакартларга фақат 1990-йилларнинг охирида ўрнатила бошланди — қисман Аппле компанияси туфайли, ўша пайтда х86 билан мос келмаса ҳам сотилган компютерлар, лекин янги порт учун ташқи қурилмаларнинг ривожланишига ҳисса қўшди. Натижада, АТХ ва УСБ стандартлари 2000-йилларнинг бошида деярли бир вақтнинг ўзида кенг тарқалди: деярли барча АТХ анакартлари УСБ ни қўллаб-қувватлаган, АТ анакартлари эса одатда йўқ.
процессор розеткалари Соcкет 7 гача универсал бўлган — улар бир хил авлод процессорларини ҳам Интел, ҳам АМД ва ўрнатиш имконини берди. Cйрих. Келажакда Интел ва АМД бир-бирига механик ва электр жиҳатдан мос келмайдиган процессорларни ишлаб чиқаришни бошлади.
Процессор Пентиум ИИ ва бошқалар кеш билан бирга алоҳида тахтага леҳимланган ва махсус уясига вертикал равишда, кенгайтириш карталари каби ўрнатилган. Келажакда бундай тарқатиш тартиби олинмади ва асосан саноат ва ўрнатилган компютерларда топилади.
Процессорлар ва видеокарталарнинг унумдорлиги ошгани сайин, уларнинг қувват сарфи ҳам ошиб борди, бунинг натижасида процессорни қувватлантириш учун анакартларда қўшимча улагичлар пайдо бўла бошлади. Барқарорликни ошириш ва тўлқинни камайтириш учун процессор ва бошқа компонентларни қувватлантириш учун кучланиш конверторлари кўп фазали бўла бошлади.
2000-йилларнинг ўрталаридан бошлаб АТА улагичи САТА улагичига алмаштирилди (бир мунча вақт параллел равишда мавжуд). САТА улагичи анча ихчам ва анакартда улар ўнлаб, баъзан эса кўпроқ жойлашади. Фақат ИДЕ улагичи билан флоппи диск коннекторлари кетди, улар 90-йилларнинг бошларида уларнинг ҳажми этарли бўлмаганига қарамай, фойдаланишда давом этди.
Шунингдек, 2000-йилларнинг ўрталаридан бошлаб, ПCИ ва АГП ўрнини босиш учун мўлжалланган ПCИ Эхпресс шинасида анакартлар пайдо бўла бошлади. Ва агар АГП жуда тез чиқариб юборилган бўлса, унда ПCИ учун этарлича кўп қурилмалар ишлаб чиқарилган, шунинг учун ПCИ (ва баъзан ҳатто ИСА) коннекторлари ПCИ пайдо бўлганидан кейин ўн йилдан кўпроқ вақт ўтгач, баъзида анакартларга ўрнатилиши давом этмоқда. Экспресс.
Шунингдек, паст юкларда шовқинни камайтириш ва юқори юкларда самарадорликни ошириш учун анакартлар термал сенсорлар ва фанни бошқариш схемалари билан жиҳозлана бошлади. Бундан ташқари, термал сенсорлар тўғридан-тўғри процессорларга ўрнатила бошланди. Бу, айниқса, оверcлоcкинг ишқибозлари учун муҳим эди.
Агар илгари БИОС янгиланиши фақат дастурчи ёрдамида амалга оширилган бўлса, лекин 2000-йилларнинг ўрталаридан бошлаб тўғридан-тўғри операцион тизимдан янгилаш мумкин бўлди, бу оверcлоcк қилиш учун кўпроқ имкониятлар берди ва буни амалга оширди. БИОС-даги хатоларни тузатиш мумкин.
2013-йилда янги кенгайтириш картаси формати тақдим этилди — М.2. Бундай карталар кичик ўлчамларга эга ва анакартга горизонтал равишда ўрнатилади. М.2 карталари асосан юқори тезликдаги ССД ва Wи-Фи адаптерлари учун ишлатилади. ССД драйвлар учун М.2 карталарининг асосий афзаллиги АҲCИ ўрнига НВМе протоколидан фойдаланиш имкониятидир, бу ҳам кетма-кет, ҳам тасодифий тезликни сезиларли даражада ошириши мумкин. параллеллаштириш туфайли ўқиш / ёзиш. Бундан ташқари, М.2 ССД карталари қўшимча кабеллар ва маҳкамлагичларга эҳтиёж сезмасдан тахтага ўрнатилади, бу кичик ўлчамли йиғилишларда жуда қулай бўлиши мумкин.
2010-йилларнинг охирида унинг мазмунини намойиш қилиш учун шаффоф корпус деворига эга шахсий компютерлар модада эди. Анакарт ишлаб чиқарувчилари тахталарга ипак экранли босиб чиқаришни қўллашни бошладилар, нафақат иссиқликни тарқатиш учун, балки кўпинча декоратив мақсадларда мўлжалланган хаёлий совутгичларни ўрнатдилар. Шунингдек, ихлосмандлар учун анакартлар декоратив ёритиш билан жиҳозланиши мумкин.
Шунингдек, 2010-йилларда миcроАТХ ва мини-ИТХ миниатюра анакартлари ихчам пакетда юқори унумдор тизимларни яратиш учун машҳур бўла бошлади.

Умумий компютер онакарти компонентлари

Асосий (олинмайдиган) қисмлар сифатида анакарт қуйидагиларга эга:

процессор сокети (CПУ),
улагичлар РАМ (РАМ),
чип чипсета (батафсил маълумот учун қаранг: Шимолий кўприк, Жанубий кўприк),
юклаш РОМ,
контроллерлар автобуслар (ҳозир деярли ҳар доим чипсетнинг бир қисми ёки ҳатто процессорнинг ўзи сифатида) ва уларнинг кенгайтириш уялари,
Контроллерлар ва Интерфейслар Перифериялар. Шундай қилиб, кўпинча чипсетга киритилмаган алоҳида қурилмалар товуш ва тармоқ контроллерларидир.

Тегишли қурилмаларга эга анакарт корпус ичига Қувват манбаи ва Совутиш тизими билан компютернинг Асосий блок ни ташкил қилади.

Форм факторига кўра она платаларнинг таснифи

Асосий мақола: Форма омил (технология)

Мотҳербоард форм фактор — компютер учун анакартнинг шассига бириктирилган ўлчамини белгилайдиган стандарт; ундаги автобус интерфейсларининг жойлашуви, Кириш/чиқиш портлари, процессор сокети, РАМ учун слотлар, шунингдек, улагич тури электр таъминотини улаш.

Шакл омили (бошқа стандартлар каби) маслаҳат характерига эга. Форм фактор спецификацияси зарур ва ихтиёрий компонентларни белгилайди. Бироқ, ишлаб чиқарувчиларнинг аксарияти спецификацияга риоя қилишни афзал кўришади, чунки мавжуд стандартларга мувофиқлик нархи анакарт ва бошқа ишлаб чиқарувчиларнинг стандартлаштирилган ускуналари (периферия, кенгайтириш карталари) мувофиқлиги (бу эгалик қиймати.

Эскирган форматлар: Бабй-АТ; АТ тўлиқ баландликдаги тахта; ЛПХ; БТХ, МиcроБТХ ва ПиcоБТХ.
Замонавий ва кенг қўлланиладиган форматлар: АТХ; миcроАТХ; Мини-ИТХ.
Ўрнатилган форматлар: Нано-ИТХ; Пиcо-ИТХ; ФлехАТХ; НЛХ; WТХ, CЕБ.

Мавжуд шакл омилларига мос келмайдиган анакартлар мавжуд (жадвалга қаранг). Бу ишлаб чиқарувчининг бозордаги мавжуд маҳсулотларга (Аппле, Cоммодоре, Силиcон Грапҳиcс, Ҳеwлетт- мос келмайдиган „бренд“ яратиш истаги билан боғлиқ асосий қароридир. Паcкард, Cомпақ кўпинча стандартларга эътибор бермади) ва фақат унинг учун ташқи қурилмалар ва аксессуарлар ишлаб чиқаради.

Компютернинг мақсади (бизнес, шахсий, ўйин) асосан анакарт етказиб берувчини танлашга таъсир қилади.

СОҲО ёки Энтерприсе эҳтиёжлари учун тайёр компютерни (ёки ечимни, масалан, „мижоз-сервер) сотиб олиш анча тежамкор“ ёки бладе сервер калит таслим ечимни сотиб олиш ёки лизинг билан).
Шахсий фойдаланиш учун ноутбук асосий қурилма сифатида жойлаштирилган. Ана платалар ноутбуклар ана платалардан иш столи компютерлари сезиларли даражада фарқ қилади: компютернинг ҳажмини камайтириш учун асл электрон платага жуда кўп алоҳида периферик платалар ўрнатилган (бирлаштирилган) (масалан, ўрнатилган видео карта) — бу ноутбукнинг ихчам ўлчамини ва кам қувват истеъмолини таъминлайди, аммо ишончсизликка олиб келади, иссиқлик тарқалиши муаммолари, ана платалар нархининг сезиларли даражада ошишига олиб келади. , шунингдек, ўзаро алмашинишнинг этишмаслиги.

Шундай қилиб, алоҳида онакартни сотиб олиш „махсус“ конфигурациядаги компютерни яратиш билан оқланади, масалан, паст шовқинли ёки ўйин.

Модел таърифи

Ўрнатилган анакартнинг моделини аниқлашингиз мумкин

доскадаги завод ёрлиқлари ва ёзувлари ёрдамида ингл
ДМИ каби дастурий воситалардан фойдаланиш
дастурий жиҳатдан, CПУ-З каби ёрдамчи дастур ёрдамида. Линух да сиз дмидеcоде ёрдам дастуридан, Wиндоwс да СИW ёки АИДА64 дан фойдаланишингиз мумкин.

Энергия тежовчи технологиялар

Энергияни тежаш ва экологик тоза эчимларни талаб қилувчи ва анакартлар учун муҳим хусусиятларни таъминловчи „яшил“ технологияларга эътиборнинг кучайиши кўплаб ишлаб чиқарувчи компанияларни ушбу соҳада турли ечимларни ишлаб чиқишга мажбур қилди.

Кейинги 20-30 йил ичида электрон қурилмаларнинг тобора ортиб бораётган машҳурлиги билан Европа Иттифоқи энергия истеъмоли муаммоларини ҳал қилиш учун самарали стратегияни жорий этишга қарор қилди. Бунинг учун Энергй Эффиcиэнcй - ЭрП (Энергия билан боғлиқ маҳсулотлар) ва ЭуП (Энергиядан фойдаланиш маҳсулоти) бўйича талаблар чиқарилди. Стандарт тайёр тизимларнинг энергия сарфини аниқлаш учун мўлжалланган. ЭрП/ЭуП талабига кўра, тизим ўчирилган ҳолатда 1 Вт дан кам қувват истеъмол қилиши керак.

ЭрП/ЭуП 2.0 спецификациялари биринчи версияга қараганда анча қаттиқроқ. ЭрП/ЭуП 2.0 (2013-йилда кучга кирган) га мос келиш учун компютер ўчирилганда умумий қувват истеъмоли 0,5 ваттдан ошмаслиги керак.

ЭПУ Энгине
Ултра бардошли (1, 2 ва 3-версиялари) — Гигабйтедан технология^[2], ҳарорат режимини ва анакартнинг ишончлилигини яхшилаш учун мўлжалланган, бу қуйидагиларни назарда тутади:
- Тизимнинг Поwер Лаер ва Гроунд қатламидаги Мис 70 мкм (2 оз/фт²) қатламларининг қалинлиги (икки баробар) оширилди плата платанинг тўлиқ қаршилик ни 50% га камайтиради, бу эса компютернинг иш ҳароратини пасайтиради, энергия самарадорлигини оширади ва оверcлоcк шароитида тизим барқарорлигини яхшилайди.
- Қаттиқ қаршиликка эга дала эффектли транзисторлардан фойдаланиш (РДС (он)). +12 волтли қувват конверторларининг транзисторлари нисбатан катта миқдорда иссиқлик чиқаради ва улар процессор қувват қуйи тизимини совутиш ҳақида гапирганда, улар айнан уларни англатади.
- Феррите Cоре Индуcторс дан фойдаланиш — Бу индукторлар камроқ қувват йўқотилишини ва камроқ Электромагнит Эмиссияни таъминлайди.^[3]
- Қўрғошинсиз леҳимдан фойдаланиш.
- Картон ва пластик қадоқларни қайта ишлатиш.

Яна қаранг

Баребоне

Эслатмалар

↑ ИБМ дастурий таъминот интерфейсини эмас, балки БИОС прошивка кодини патентлаган, бу эса cлеан роом патентни четлаб ўтиш.
↑ CУ ²⁹зиғир технологияси (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-01-10 санасида архивланган) // гигабйте.ру
↑ сйстем/ 89301/Ултра Дурабле 3 Ферра.ру

Адабиётлар

Ҳаволалар

Ана платаларнинг ўлчамлари (форм омиллари) (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-08-13 санасида архивланган)

Анакарт ишлаб чиқарувчиларининг веб-сайтларига ҳаволалар иХБТ

Анакарт чипсетларини ишлаб чиқарувчиларга ҳаволалар иХБТ

Машҳур анакартларни таққослаш ҲДДВ

Компютер шимолий ва жанубий кўприклар. Бу нима? (Wайбаcк Мачине сайтида 22-март 2013-йил санасида архивланган)

Ана плата тарихи — Течқуиcкиэ (Линус Себастян[эн])

ПC Мотҳербоард Эволутион — ЭхплаинингCомпутерс.cом

Дариусревиэwс

[1][сайт ишламайди]

[1] ИБМ дастурий таъминот интерфейсини эмас, балки БИОС прошивка кодини патентлаган, бу эса cлеан роом патентни четлаб ўтиш.

[2] CУ ²⁹зиғир технологияси (Wайбаcк Мачине сайтида 2013-01-10 санасида архивланган) // гигабйте.ру

[3] сйстем/ 89301/Ултра Дурабле 3 Ферра.ру

[1]

[2]

[3]