Oxford English Dictionary
Бу мақола автомат таржима қилинган ёки машина таржимаси тайинли ўзгартиришсиз чоп этилгани эътироф этилмоқда. Таржимани текшириб чиқиш ҳамда мақоладаги мазмуний ва услубий хатоларини тузатиш керак. Сиз мақолани тузатишга кўмаклашишингиз мумкин. (Шунингдек, таржима бўйича тавсиялар билан танишиб чиқишингиз мумкин.) Мақоланинг оригинали инглиз тилида — Охфорд Энглиш Диcтионарй. |
Охфорд Энглиш Диcтионарй (ОЭД) Охфорд Университй Пресс (ОУП) томонидан нашр этилган инглиз тилининг асосий тарихий луғатидир. У инглиз тилининг тарихий ривожланишига бориб тақалади, олимлар ва академик тадқиқотчиларни кенг қамровли манба билан таъминлайди, шунингдек, унинг бутун дунё бўйлаб кўплаб вариантларини қўлланилишини кузатиш мумкин[1].
Луғат устида иш 1857-йилда бошланган, лекин фақат 1884-йилда лойиҳа устида иш давом этар экан, у қаттиқ ғилофда "Тарихий тамойиллар асосидаги янги инглизча луғат" номи билан нашр этила бошланди; Асосан Филология Жамияти томонидан тўпланган материаллар асосида ташкил этилган . 1895-йилда "Оксфорд инглизча луғати" номи биринчи марта китобларнинг муқоваларида норасмий равишда ишлатилган ва 1928-йилда тўлиқ луғат 10 жилдда қайта нашр этилган. 1933-йилда Оксфорд инглизча луғати бир жилд қўшимчаси 12 жилдда қайта номланиб қайта нашр этилган. 1989-йилгача 20 жилддан иборат 21 728 саҳифадан иборат иккинчи нашри чоп этилгунга қадар кўпроқ қўшимчалар киритилган. 2000-йилдан бошлаб луғатнинг учинчи нашрини тузиш ишлари олиб борилмоқда, тахминан ярми 2018-йилга келиб якунланди.
Луғатнинг биринчи электрон версияси 1988-йилда тақдим этилган. Онлайн версия 2000-йилдан бери мавжуд бўлиб, 2014-йил апрелига келиб ойига икки миллиондан ортиқ фойдаланувчи ишлатган. Луғатнинг учинчи нашри катта эҳтимол билан фақат электрон шаклда чиқади; Охфорд Университй Пресс раҳбарининг таъкидлашича, унинг чоп этилиши даргумон[2][3].
Тарихий жиҳати
Тарихий луғат сифатида Оксфорд инглизча луғатида сўзнинг энг қадимги аниқланиши мумкин бўлган қайд этилган маъноси, ҳозирги ёки эскирганлиги биринчи бўлиб тақдим этилган ва ҳар бир қўшимча маъно тарихий тартибда, энг қадимги аниқланган қайд этилган санага кўра тақдим этилган ёзувларни ўз ичига олади[4]. Ҳар бир изоҳдан сўнг, сўзнинг шу маънода аниқ қўлланилишидан бошлаб, сўнгги аниқланиши мумкин бўлган маънода фойдаланишгача бўлган вақт оралиғи ва муддатидан кейинги вақтни кўрсатиш учун хронологик тартибда бир нечта қисқача тасвирланган иқтибослар келтирилган. ҳозирги вақтда ишлатилётган сўнгги изоҳи ҳам келтирилган.
ОЭД формати кўплаб бошқа тарихий лексикография лойиҳаларига таъсир кўрсатди. Деуцчес Wöртербучнинг дастлабки жилдлари ОЭДнинг олдинги жилдларида дастлаб чекланган миқдордаги манбалардан бир нечта иқтибослар келтирган бўлса, ОЭД муҳаррирлари турфа хил муаллифлар ва нашрлардан кўра кўплаб жуда қисқа иқтибосларни афзал кўрдилар. Бу ушбу ва бошқа лексикографик асарларнинг кейинги жилдларига таъсир кўрсатди[5].
Киришлар ва маълум ўлчам

Нашриётчиларнинг фикрига кўра, ОЭДнинг иккинчи нашрининг 59 миллион сўзини „киритиш“ учун битта одамга 120 йил, уларни текшириш учун 60 йил ва уларни электрон шаклда сақлаш учун 540 мегабайт керак бўлади[6]. 2005-йил 30-ноябр ҳолатига кўра, Оксфорд инглизча луғати тахминан 301 100 та асосий ёзувни ўз ичига олади. Кириш бош сўзларини тўлдирган ҳолда, 157 000 тим қора қилиб ёзилган бирикмалар ва ясама сўзлар ;[7] 169 000 курсивли ёзилган иборалар ва бирикмалар;[8] жами 616 500 та сўз шакллари, шу жумладан 137 000 та талаффузлар ; 249,300 этимологиялари ; 577 000 ўзаро манбалар; ва 2.412.400 ситаталар мавжуд. Луғатнинг сўнгги, тўлиқ нашри (иккинчи нашри, 1989-йил) 21 730 саҳифада 291 500 та ёзувни ўз ичига олган 20 жилдда чоп этилган. ОЭД2даги энг узун маълумот феъл тўплами учун бўлиб, у 580га яқин маънони тавсифлаш учун 60 000 сўзни талаб қилади (инфинитив феъл учун 430 та, қолгани фразема ва идиомаларда). Ёзувлар М дан бошлаб кетма-кетликда ОЭД3 учун қайта кўриб чиқила бошлаганлиги сабабли, 2000-йилда маке феъллари томонидан ёзув ўрнатилди, кейин 2007-йилда қўйилди, кейин 2011-йилда 645 та маъноси билан намойиш қилинди[9][10][11].
Ўзининг катта ҳажмига қарамай, ОЭД дунёдаги энг катта ва энг қадимги тўлиқ тил луғати эмас. Яна бир олдинги йирик луғат ака-ука Гриммларнинг немис тилининг луғати 1838-йилда бошланиб, 1961-йилда тугалланган. Воcаболарио дегли Аccадемиcи делла Cрусcанинг биринчи нашри замонавий Европа тилига (италянча) бағишланган биринчи буюк луғат бўлиб, 1612-йилда нашр этилган; Диcтионнаире де л’Аcадемиэ франçаисенинг биринчи нашри 1694-йилга тўғри келади. Испан тилининг расмий луғати Диccионарио де ла ленгуа эспаñола (Реал Аcадемиа Эспаñола томонидан ишлаб чиқарилган, таҳрирланган ва нашр этилган) ва унинг биринчи нашри 1780-йилда нашр этилган. „ Кангси хитойча луғати“ 1716-йилда нашр этилган[12]. Саҳифалар сони бўйича энг катта луғат Голландча Wоорденбоэк дер Недерландсче Таал бўлади[13][14].
- ↑ „Абоут“. Охфорд Энглиш Диcтионарй. — „Ас а ҳисториcал диcтионарй, тҳе ОЭД ис верй дифферент фром тҳосе оф cуррент Энглиш, ин wҳич тҳе фоcус ис он пресент-дай меанингс.“. Қаралди: 13-ноябр 2021-йил.
- ↑ Аластаир Жамиэсон, Аластаир. „Охфорд Энглиш Диcтионарй 'wилл нот бе принтед агаин'“. Тҳе Телеграпҳ (29-август 2010-йил). Қаралди: 11-август 2012-йил.
- ↑ Фланаган, Падраиc. „РИП фор ОЭД ас wорлд'с финест диcтионарй гоэс оут оф принт“. Тҳе Телеграпҳ (20-апрел 2014-йил). Қаралди: 8-июн 2014-йил.
- ↑ „Тҳе Охфорд Энглиш Диcтионарй“. Охфорд Диcтионариэс. 2011-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 26-май 2015-йил.
- ↑ Осселтон, Ноэл „Муррай анд ҳис Эуропеан Cоунтерпарц“, . Лехиcограпҳй анд тҳе ОЭД: Пионеэрс ин тҳе Унтродден Форест Мугглестоне: . Охфорд: Охфорд Университй Пресс, 2000. ИСБН 978-0191583469.
- ↑ „Диcтионарй Фаcц“. Охфорд Энглиш Диcтионарй Онлине. 2014-йил 6-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 1-июн 2014-йил.
- ↑ А болд тйпе cомбинатион ҳас а сигнифиcантлй дифферент меанинг фром тҳе сум оф иц парц, фор инстанcе сауна-лике ис унлике ан аcтуал сауна. „Префаcе то тҳе Сеcонд Эдитион: Генерал эхпланатионс: Cомбинатионс“. Охфорд Энглиш Диcтионарй Онлине (1989). 2008-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-май 2008-йил.
- ↑ Италиcизед cомбинатионс аре обвиоус фром тҳеир парц (фор эхампле телевисион аэриал), унлике болд cомбинатионс. „Префаcе то тҳе Сеcонд Эдитион: Генерал эхпланатионс: Cомбинатионс“. Охфорд Энглиш Диcтионарй Онлине (1989). 2008-йил 16-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-май 2008-йил.
- ↑ Wинчестер, Симон. „А Верб фор Оур Франтиc Тиме“. Тҳе Неw Ёрк Тимес (28-май 2011-йил). Қаралди: 26-декабр 2013-йил.
- ↑ Симпсон. „Деcембер 2007 ревисионс – Қуартерлй упдатес“. Охфорд Энглиш Диcтионарй Онлине. ОЭД (13-декабр 2007-йил). Қаралди: 3-август 2010-йил.
- ↑ Гилливер, Петер (2013). „Маке, пут, рун: Wритинг анд реwритинг тҳреэ биг вербс ин тҳе ОЭД“. Диcтионариэс: Жоурнал оф тҳе Диcтионарй Соcиэтй оф Нортҳ Америcа. 34-жилд, № 34. 10–23-бет. дои:10.1353/диc.2013.0009.
- ↑ „Кангхи Диcтионарй“. cултурал-чина.cом. 2013-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 21-октабр 2013-йил.
- ↑ „Тҳе wорлд'с ларгест диcтионарй“. 2021-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 17-ноябр.
- ↑ Wиллемйнс, Роланд. Дутч: Биограпҳй оф а Лангуаге. Охфорд: Охфорд УП, 2013 — 124–26-бет. ИСБН 9780199858712.