ПЕН-клуб (инглизча: ПЕН Интернатионал) — турли адабий жанрларда ижод қилувчи профессионал ёзувчилар, шоирлар ва журналистларни бирлаштирган инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро нодавлат ташкилот ҳисобланади.

ПЕН-клуб
Кашфиётчи Катрин Амй Доусон Скотт
Мамлакат Лондон, Буюк Британия
Расмий веб-сайти пен-интернатионал.орг (инг.)(исп.)(франс.)

Тарихи

Клубнинг номи — ПЕН — инглизча „поэт“ (шоир), „эссайист“ (эссечи), „новелист“ (романнавист) сўзларининг  қисқартмаси бўлиб, „ПЕН“ — перо/ручка сўзига айланган. Ташкилотдан кўзланган мақсад бутун дунё ёзувчиларининг ижодий ҳамкорлигига кўмаклашиш ва уларни ҳамда таъқибга учраган „сўз соҳиблари“ни қўллаб-қувватлаш мақсадида бирлаштиришдан иборат. Ташкилот ҳибсга олинган, молиявий қийинчиликларни бошдан кечираётган ёки клуб аъзолари репрессив деб таърифлаган сиёсий режимлар таъсирида „жим“ бўлган ёзувчиларни қўллаб-қувватлайди.

ПЕН-клуб 1921-йил 5-октабр санасида Лондонда инглиз ёзувчиси  Кетрин Эми Доусон-Скотт[эн] ва клубнинг биринчи раҳбари бўлган ёзувчи Жон Галсуорси ташаббуси билан ташкил этилган.

ПЕН клубининг бошқарув органи халқаро кенгаш бўлиб, унинг таркибига ҳар икки йилда бир марта қайта сайланадиган президент, бош котиб, ғазначи ва турли мамлакатлардаги ПЕН марказлари вакили бўлган 7 нафар аъзо киради. ПЕНнинг ҳозирги президенти Мексика-Америка ёзувчиси Женифер Клемент.

ПЕН Интернатионал низомидан:

ПЕН ҳар бир мамлакат ичида ва барча халқлар ўртасида эркин маълумот алмашиш тамойилларини ҳимоя қилади, унинг аъзолари ўзлари мансуб бўлган мамлакатда ва жамиятда, шунингдек, бутун дунёда сўз эркинлигининг ҳар қандай бостирилишига қарши чиқиш мажбуриятини олади.  ПЕН матбуот эркинлигини қатъий ҳимоя қилади ва тинчлик даврида сензуранинг ўзбошимчалик билан қўлланилишига қарши курашади. ПЕН аъзолари ёлғон нашрлар, атайлаб сохталаштириш ва сиёсий ва шахсий мақсадларда фактларни бузиб кўрсатиш каби эркин матбуотнинг зарарли кўринишларига қарши курашиш тарафдори.

Тузилиши

Литва, Полша ва Украина ПЕН клублари раҳбарлари — Ҳеркус Кунчус, Адам Поморский ва Мирослав Маринович (чапдан ўнгга, 2013-йил)

2010-йил ҳолатига кўра, клуб 101 мамлакатдан 144 та миллий марказни ўз ичига олган. Миллий марказлар тил тамойили асосида тузилади. Ташкилот ҳужжатларига кўра, ПЕН клубига аъзолик миллати, тили, ирқи ва эътиқодидан қатъи назар, барча профессионал ёзувчилар учун очиқ. Сўнгги йилларда ПЕН-клубга нафақат шоирлар, ёзувчилар ва журналистлар (эссенавистлар), балки таржимонлар, муҳаррир ва ноширлар — сўз билан соҳада у ёки бу лавозимда профессионал равишда фаолият юритаётганларнинг барчаси қабул қилинган. Аъзо бўлиш қарори ПЕН Ижроия қўмитаси томонидан қабул қилинади. Низомга кўра, клуб фаолиятининг асосий йўналиши ёзувчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш, сўз ва шахс эркинлиги учун, сензурага қарши курашдан иборат. Низомнинг биринчи қоидаси: „Ўз келиб чиқишига кўра миллий адабиёт чегара билмайди“.

Халқаро ПЕН клуби доирасида қуйидаги қўмиталар фаолият юритади: Ҳибсдаги ёзувчилар (штаб-квартираси Лондонда), ёзувчи аёллар (Австралия), Таржима ва тилшунослик (Скопе), Сургундаги ёзувчилар (Торонто), „Тинчлик учун ёзувчилар“ (Любляна).

Ҳар йили ПЕН Европа, Осиё, Африка ва Америкада — миллий ПЕН марказлари жойлашган мамлакатларда навбат билан жаҳон конгрессларини ўтказади. 2000-йилда Россияда Нобел мукофоти совриндори Гюнтер Грасс раислигида биринчи ПЕН Бутунжаҳон Конгресси бўлиб ўтган.

ПЕН президентлари

cолспан="2" Халқаро ПЕН клуби президентлари
Жон Галсворси 1921-1932-йиллар
Ҳ. Г. Уэллс 1932-1935-йиллар
Жюл Роман 1936-1939-йиллар
Уруш давридаги президентлик қўмитаси: Денис Сора, Франсуа Мауриак, Торнтон Уайлдер, Ху Ши 1941-1946-йиллар
Мауриcе Метерлинк 1947-1949-йиллар
Бенедетто Cроcе 1949-1953-йиллар
Чарлз Морган 1954-1956-йиллар
Андре Шамсон 1957-1959-йиллар
Алберто Моравиа 1960-1962-йиллар
Виктор Э. ван Вриэсланд 1963-1965-йиллар
Артур Миллер 1966-1969-йиллар
Пер Эммануэл 1970-1971-йиллар
Гейнрих Бöлл 1972-1973-йиллар
Виктор Соден Притчетт 1974-1976-йиллар
Марио Варгас Лёса 1977-1979-йиллар
Вестбергга кўра 1979-1986 йиллар
Френсис Кинг 1986-1989-йиллар
Рене Таверне 1989-йил май-ноябр ойлари
Вестберг учун (ва. ҳақида.) 1989-йил ноябр ойдан — 1990-йил май ойгача
Дёржи Конрад 1990-1993-йиллар
Роналд Харвуд 1993-1997-йиллар
Ҳомеро Аридҳис 1997-2003-йиллар
Жири Армут 2003-2009-йиллар
Жон Ралстон Соул 2009-2015-йиллар
Женнифер Клемент 2015-йил — ҳозирги кунгача

Россия ПЕН маркази

Яна қаранг

  • Бутунжаҳон ёзувчилар куни ПЕН томонидан 1986-йилда ташкил этилган байрамдир.
  • Ёзувчилар уюшмаси
  • СССР Ёзувчилар уюшмаси

Манбалар

Адабиёт

  • „Пен-клуб“, Литературная энциклопедия терминов и понятий. Институт научной информации по общественным наукам РАН: Интелвак, 2001. ИСБН 5-93264-026-Х. 

Ҳаволалар