Padaung
| Падаунг | |
|---|---|
 | |
|
Жами: 50 минг киши | |
| Тил | Каян |
| Дини | Бюддизм, хиристиан, анимизм |
Падаунг (падонг, падаун, каян; Бирм бирм. ပဒောင်လူမ်ယိုး) — Мянмада, Кая штатининг шимоли-ғарбида, Карен штатининг шимолида ва Тайланднинг жануби-ғарбий қисмида яшовчи Каренлар гуруҳига мансуб халқ. Улар Тибет-Бирман тиллари оиласининг Карен филиалининг Каян (Падаунг) тилида гаплашади. Уларнинг сони 50 минг кишидан ошади.
Падаунглар одатда тоғли қишлоқларда яшайди. Уйлар, бошқа Бирма қабилаларидан фарқли ўлароқ, қозиқларга эмас, балки эрга қурилган. Гуруч етиштиради . Эркаклар, шунингдек, маҳутлар ва филларни қўриқлаш ишлари билан шуғулланадилар. Падаунг — анимистлар мунтазам равишда руҳларга, хусусан, қабиланинг энг олий аёл руҳига қурбонлик қилишади.
1990-йилларда Бирма ҳарбий хунтаси билан узоқ давом этган можаро ва Кая штатидаги халқларни мажбуран кўчириш сиёсати туфайли кўплаб падаунглар қўшни Таиландга қочиб кетишди ва у ерда улар чегарага туташган қишлоқларда ярим қонуний тартибда яшайдилар.
Аёлларнинг металл ҳалқали „бўйнини чўзиш“ ғайриоддий миллий одатлари туфайли падаунг ҳудудлари сайёҳлар орасида машҳурдир.
Тарихи
Тахминан беш ёшдан бошлаб падаунг аёллари бўйинларига мис ҳалқаларни (аниқроғи, бир сантиметр қалинликдаги новда спираллари, ҳалқага ўхшаб кўринади) кийишади, уларни тегишли малакага эга маҳаллий аёллар ўрнатадилар. Аста-секин ҳалқалар сони (аниқроғи спиралнинг бурилишлари) кўпаяди, бу „бўйинни чўзиш“ таъсирига олиб келади. Шунинг учун сайёҳлар уларни аёл жирафалар деб аташади. Вояга этган аёлда ҳалқалар сони бир неча ўнлаб, вазни эса тўртдан беш килограммгача етиши мумкин. Вақти-вақти билан ҳалқалар (спираллар) ўз хоҳишига кўра ёки керак бўлганда олиб ташланади ва яна қўйилади, бу соғлиқ учун зарар этказмайди.
Аёллар турмушга чиққач, ҳалқаларни тақиишни тўхтатадилар. Аммо бу вақтга келиб, скелетдаги ёшга боғлиқ ўзгаришлар туфайли бўйин энди узаймайди. Кейин ҳам ҳар қандай ёшда тақишга рухсат берилади. Лекин энди бўйинни чўзиш учун эмас, балки безак сифатида тақилади.
Баъзида спираллар атайлаб жуда баланд қилиб қўйилади. Бу элкаларига ва бошига жуда қаттиқ тортиб, бошни доимо баланд ҳолатда ушлаб туради. Бундай ҳолда, аёл анатомик ўзгаришлар туфайли эмас, балки буни қилиш қийин бўлгани сабабли бошини буриш ва эгиш қобилиятини йўқотиши мумкин. Бундан ташқари, бундай спиралларни олиб ташлашда бўйинни синдириш хавфи мавжуд, чунки уни қўллаб-қувватлайдиган мушаклар атрофияга олиб келиши мумкин. Аммо бу камдан-кам ҳолларда кузатилади, кўпинча ҳалқаларнинг юқори қирраси иягига этиб бормайди, бу эса бошни ҳаракатлантириш учун бироз эркинлик беради.
Шунингдек, аёллар қўл ва оёқларига узук тақишади. Уларнинг костюми одатда олд томондан ёпилган узун оқ блузкадан ва тиззагача бўлган юбкадан иборат.
Узукларни кийиш одатининг сабаби аниқ эмас. Афсоналарга кўра, улар гўё йўлбарс тишлашидан ҳимоя қилади. Шунингдек, узуклар қўшни қишлоққа қочиш имкониятини чеклаш учун яратилгани, бу эса аёллар савдоси одатлари билан боғлиқлиги айтилади. Бошқа манбаларга кўра, қимматбаҳо металлар оилада шу тарзда „сақланган“. Аёлларнинг ўзлари буни оналаридан мерос, қабилаларнинг ўзини ўзи аниқлаш анъанаси эканлигини таъкидлайдилар. Бундан ташқари, узун бўйин гўзаллик ва фаровонлик белгиси ҳисобланади.
Маҳаллий афсонага кўра, падаунгларнинг аждодлари шамол ва аждаҳо бирлигидан келиб чиққан. Аждаҳодан унинг ҳомиладорлигини эшитиб, шамол катта пилла туғмагунча хотиннинг атрофида қувонч билан айлана бошлади. Ундан падаунг пайдо бўлди. Бу айланиб юрган бахтли шамолни хотирлаш учун аёллар бўйнига ҳалқа тақишаркан.
Гарчи ҳалқаларни олиб ташлаш мумкин бўлса-да, Бирмада бу одатга қарши ҳаракат муваффақияцизликка учради. Ҳозирги вақтда аёллар ҳалқа тақишда давом этмоқдалар. Чунки у сайёҳларни жалб қилади ва ҳунармандчилик маҳсулотларини сотиш учун яхши имконият яратади. Дарҳақиқат, узун бўйинбоғлар ўзига хос туристик бизнесга айланди.
Энг йирик қишлоқ, Наи Сои, ҳар йили 1200 сайёҳни қабул қилади, қишлоққа кириш нархи 250 баҳт этиб белгиланган. Пул Таиланд сайёҳлик агентликларининг мулки бўлиб қолади.
Шунга ўхшаш урф-одатлар Жанубий Африкадаги Ндебеле қабиласи орасида ҳам учрайди, аёллар 12 ёшдан то турмушга қадар бўйнига ҳалқа тақиб юришади.
Галерия
-
Карен аёл -
-
-
-
-
-
-
Ўзшаш қабилалар
Қуйидаги Карен гуруҳлари Падаунгга яқин:
- лахта — Шан штатининг жанубида, аҳолиси 10 мингта;
- гекҳо (геку) — аҳолиси 13 мингта, шимолий Карен штатида, ғарбий Кая штатида ва Шан штатининг жануби-ғарбий қисмида;
- йинбо (ўз номини ка-нган) — аҳолиси 10 мингта, шарқий Шан штатида;
- заэин (латҳа) — аҳолиси 10 мингта, жанубий Шан штатида.