Pakta sunt servanda

шартнома

Пакта сунт серванда (лот.паcта сунт серванда – сўзма-сўз: шартномаларни ҳурмат қилиш лозим) – халқаро шартномаларни виждонан бажариш (адо этиш) ва давлатлар ўртасида тузилган шартномаларга қатъий риоя қилиш тамойили ҳисобланади. Томонларга маълум бўлган, аммо улар томонидан ҳар доим ҳам татбиқ этилмайдиган қадимий қоида. Пакта сунт серванда халқаро ҳуқуқнинг асосий тамойилларидан бири бўлиб, томонларнинг халқаро шартномалардан келиб чиқадиган мажбуриятларини қатъий ва виждонан бажариши зарурлигини билдиради. Шартномалар одатда кучларнинг маълум бир мувозанатини ўрнатади, уларнинг ўзгариши эса кўпинча ушбу қоидани эътиборсиз қолдирилишига олиб келади. Пакта сунт серванда тамойилига риоя қилмасдан халқаро муносабатларнинг барқарорлигига ва уларнинг ҳуқуқий қўллаб-қувватланишига эришиб бўлмайди. Унинг бузилиши халқаро ҳуқуқий жавобгарликни келтириб чиқаради. Пакта сунт серванда тамойили фақат халқаро ҳуқуққа тўлиқ мос равишда қабул қилинган халқаро мажбуриятларга нисбатан қўлланади. Бу эса ўзаро тенг бўлмаган шартномаларга тааллуқли эмаслигини англатади. Рим даврида фақат шартномалар мажбурий деб ҳисобланар, улар пактлар камроқ кучга эга ҳамда улар худди шу табиий мажбуриятлардан келиб чиқади деб ҳисобланади, аммо ҳеч қандай тарзда фуқаролик ҳаракатлари эмас эди. Бу Византия қонунчилигидаги паcта сунт серванда тушунчаси билан бутунлай ўзгаради.

Ушбу тамойил БМТ Низомида, 1969-йилги Халқаро шартномалар ҳуқуқи тўғрисидаги Вена конвенсиясида, Европада Хавфсизлик ва Ҳамкорлик бўйича Кенгашнинг якуний актида ва бошқа халқаро ҳужжатларда мустаҳкамланган.