Paltau
Палтау – Тошкент вилояти Бўстонлиқ туманидаги тоғ дарёси (сой[1]). Чатқолнинг ўнг ирмоғи баҳор охири ва ёз бошида тўғридан-тўғри Чорбоқ сув омборига қуйилади. Палтау ўнг қирғоғида жойлашган Обираҳмат ғоридаги археологик топилмалари билан машҳур.
| Палтау | |
|---|---|
 Палтау дарёсидаги шаршара | |
| Тавсиф | |
| Узунлиги | 7,89 |
| Ҳавзаси | Чатқол/Чорбоқ сув омбори/Чирчиқ дарёси/ Сирдарё/Кичик Орол денгизи/Катта Орол денгизи |
| Сув оқими | |
| Бошланиши | Икки оқимнинг қўшилиш жойи |
| · Бошланиш жойи | Ғарбий Тян-Шан |
| · Баландлиги | 1 900 м |
| Қуйилиши | Чатқол Чорбоқ сув омбори (мавсумий) |
| · Баландлиги | 885 м |
| Жойлашуви | |
| Давлат | Ўзбекистон |
| Минтақа | Тошкент вилояти |
| Туман | Бўстонлиқ тумани |
Тавсифи
Дарёнинг манбалари Кўксув тизмасининг этакларида, Қирғизистон билан Ўзбекистон давлат чегарасига яқин жойда жойлашган. Сув оқимининг асосий йўналиши жануби-ғарбий. Палтау Обираҳмат манзилгоҳидан унча узоқ бўлмаган йўл кўпригидан икки километр юқорида жойлашган Чатқолга қуйилади[2]. Палтау дараси ёнбағирларида қишлоқ жойлашган бўлиб, аҳолиси қўшимча деҳқончилик билан шуғулланади. Палтаунинг ирмоқлари асосан мавсумий, кичик оқимлардир.
Дара ён бағирларида аралаш ўрмон, қайинзорлар, мевали ва резавор ўсимликлар ўсади, даранинг ўзи эса гул ва доривор гиёҳлар билан қопланган. Ёзда Палтау водийси ва унинг ирмоқларида кўплаб қўзиқоринлар ўсиб чиқади[3].
Энг юқори сув сатҳи апрел-май ойларида бўлади. Пастки ва ўрта қисмларида Палтау водийси текис ва лойдан иборат. Оғиздан тахминан 4 километр узоқликда дарё кескин бурилади. Бу ерда қоялар орасида шаршара бор[4].
ХХ асрнинг 30—40-йилларида Палтау дараси ёнбағирларида жойлашган қояларда геологик қидирув ишлари олиб борилган. Флюорит конлари топилган, уларни ўзлаштириш фойдасиз бўлиб чиқди.
Археология
- Палтау дарёси водийсидаги Обираҳмат ғори 1962-йилда, Чорбоқ сув омбори қурилишидан олдин археологик қидирув ишлари олиб борилганда топилган. Топилманинг тахминий ёши камида 50 минг йил. Ёдгорлик очиқ ҳолатда топилганида, 500 та тош қурол бўлган. Ўрта палеолит қатламида неандертал ва кроманон одамига ўхшаш 9-12 ёшли боланинг бир нечта тишлари ва бош суяги бўлаклари топилган.
- Дарё оғзидан 10 км баландликда, ўнг қирғоқда, субгоризонтал терраса ўхшаш ҳудудда дарё сатҳидан тахминан 30 м баландликда археологик материалларга эга бўлган Додекатим-1 ва Додекатим-2 манзилгоҳлари топилган (4-қатламнинг пастки қисми 23—-21 минг йил аввалга тааллуқли)[5].
Сайёҳлик
Ҳозирда Палтау водийсига давлат чегарасига яқин жойлашгани учун фақат махсус рухсатномалар билан кириш мумкин.
Совет даврида Кўксув, Кулосиёсой, Харгўш, Ирғайлиқ дарёларига йўналиш Палтау орқали ўтган. Энг осон йўл – Кулосиёсой водийсига[3].
Дарёнинг юқори оқимида Чатқолнинг бошқа ирмоқларига[6] олиб борадиган Қўнғирбуқа ва Десят погибших туристов (ўзбекча: Ўн ўлик сайёҳ довонлари[7] жойлашган.
Манбалар
- ↑ Ўрта Осиёда сой деганда доимий ёки вақтинчалик сув оқимлари бўлган жарликлар, шунингдек, сув оқимларининг ўзанлари (хусусан, сув таркибининг кескин мавсумий тебранишларини бошдан кечирадиган ёки бутунлай қуриб қоладиган нисбатан кичик дарёлар) тушунилади.
- ↑ Колбинцев А.П.. По дорогам Узбекистана, Тошкент, 1977 — 37 --бет.
- ↑ 3,0 3,1 Шабанова Н. С.; Салихов А. Ф.. Маршруты выходного дня. Тошкент: Медицина, 1988-йил — 16 --бет. ИСБН 5-638-0070-4.
- ↑ Турли манбалар шаршаранинг баландлиги турлича – 15 метрдан 40 метргача келтирилган
- ↑ Колобова К. А., Кривошапкин А. И., Деревянко А. П., Исламов У. И. Верхнепалеолитическая стоянка Додекатим-2 (Узбекистан), 2011.
- ↑ Шабанова Н. С.; Салихов А. Ф.. Маршруты выходного дня. Тошкент: Медицина, 1988-йил — 18 --бет. ИСБН 5-638-0070-4.
- ↑ 1969-йил октябр ойида бўрон пайтида ҳалок бўлган бир гуруҳ тошкентлик сайёҳлар хотирасига шундай аталган
Адабиётлар
- История материальной культуры Узбекистана. Самарканд: Институт археологии АН РУз, 2012. ИСБН 978-9943-11-156-1.
- Шабанова Н. С., Салихов А. Ф.. Маршруты выходного дня. Ташкент: Медицина, 1988. ИСБН 5-638-0070-4.
- Колбинцев А.П.. По дорогам Узбекистана. Ташкент: Узбекистан, 1977.
Ҳаволалар
- В. Борисович „Рудокопи Бричмулли“ – ориэнт-траcкинг.cом сайтида