Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Pan-pan

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

ПАН-ПАН – радиотелефония хабари бўлиб, қайиқда, кемада, самолётда ёки бошқа транспорт воситасида фавқулодда вазиятларга дуч келганлигини хабар қилиш учун фойдаланиладиган халқаро стандарт шошилинч сигналдир[1][2][3], лекин ҳозирча бу хабар ҳеч кимнинг ҳаётига ёки унинг ўзига бевосита хавф туғдирган ҳолда юборилмаган[4]. Бу „шошилинч“ ҳолат деб аталади. Бу „майдай (первомай)“ қўнғироғидан (хавф сигналидан) фарқ қилади, яъни ҳаёт учун хавф туғдирадиган ҳолат ёки кеманинг ҳалокатини акс эттиради[5]. „Пан-пан“ радио сигнали потенциал қутқарувчиларни (шу жумладан, ҳудуддаги фавқулодда хизматлар ва бошқа кемаларни) фавқулодда муаммо борлиги ҳақида хабардор қилади, „майдай (первомай)“ эса уларни бошқа барча тадбирларни тўхтатиб, дарҳол қутқарувни бошлашга чақиради.

ПАН нинг Морзе алифбосидаги аниқ ифодаси биринчи марта 1927-йилдаги Халқаро радиотелеграф конвенцияси томонидан белгиланган шошилинч сигнал ХХХ қилиб белгиланган[6].

Этимология

"Майдай(первомай)"да бўлгани каби (венез мъаидер, „келинг менга ёрдам беринг“), шошилинч сигнал пан-пан франсуз тилидан олинган. Франсуз тилида панна [[Ёрдам:ИПА/фр|пан]] — механик носозлик каби бузилиш ҳолатини ифодалайди. Инглиз тилида баъзан /пɑːн/ ПАҲН, баъзан эса /пæн/ ПАН сифатида талаффуз қилинади[7][8][9].

Уч ҳарфли бекроним, „поссибле ассистанcе неэдед (дарҳол ёрдам керак)“ ёки „пай аттентион ноw (ҳозир эътибор беринг)“ сўзларининг бош ҳарфларидан пан сўзи келиб чиққан. Денгиз ва аэронавтика радиоалоқа курслари майдай ва пан-пан ўртасидаги муҳим фарқни етказиш учун мнемоникадан фойдаланади[10][11][12].

Фойдаланилиши

Пан-пан-ни тўғри хабар қилиш учун қўнғироқ қилувчи уни уч марта такрорлайди: „Пан-пан, пан-пан, пан-пан“[13][14], сўнг мўлжалланган қабул қилувчи номини ёки „барча стансиялар, барча стансиялар, барча станциялар“ деб айтади, ёки маълум бир стансия, масалан „Виктория қирғоқ қўриқлаш радиоси, Виктория қирғоқ қўриқлаш радиоси, Виктория қирғоқ қўриқлаш радиоси“ деб уч қайта такрорлайди. Кейин қўнғироқ қилувчи ўз касбининг идентификатори, позицияси, муаммонинг табиати ва агар керак бўлса, ёрдам ёки маслаҳат турини айтади[1]. Эквивалент Морзе код сигнали „ХХХ“ бўлиб, ҳар бир ҳарф алоҳида юборилиши керак.

Денгизда юборилган хабарга мисоллар

Қайиқ ёки кемадан „пан-пан“ қўнғироғидан тўғри фойдаланишга мисоллар қуйидаги ҳолатларни ўз ичига олади: агар капитёр ёки капитан муаммони ҳал қила олишига ишончи комил бўлса ва ҳеч қандай одамнинг ҳаёти учун хавф мавжуд бўлмаса ёки хавф даражаси юқори бўлмаса сигнал юборилиши мумкин. Пан-пан трансляциясига олиб келган фавқулодда вазият ҳал этилгач ёки унга қарши кураш чоралари амалга оширилганидан сўнг, анъанавий амалиёт пан-пан қўнғироғини амалга оширган стансия фавқулодда вазият ҳал қилинганлигини хабар қилиб, барча стансияларга кейинги эшиттиришни амалга ошириши мумкин.

Агар вазият „жиддий ва яқинлашиб келаётган хавф“ даражасига қадар ёмонлашса, „пан-пан“ сигнали сифатида пайдо бўладиган қўнғироқдан кейин Майдай офат сигнали амалга оширилиши мумкин, бу эса дарҳол чоралар кўришни (аралашув, ёрдам, жавоб) талаб қилади.; Паррак бузилган, двигател ишламай қолган ёки ёқилғи тугаган: Кема энди лангарда ёки елкан кучи билангина сузаётган бўлса ва тўқнашув ёки чўкиб кетиш сингари хавфлардек кучли бўлмаса. Экипаж парракни тозалашни, бортдаги таъминотдан ёнилғи қуйишни, елканни кўтаришни ёки муқобил ҳаракатдан фойдаланишни режалаштириши мумкин. Шу билан бир қаторда, пан-пан қўнғироғининг бир қисми сифатида, шкипер иложи бўлса, зудлик билан шошилмасдан, тегишли кемадан кетишни сўраши мумкин.; Бортда кичик ёнғинсодир бўлса ва ўчирилса: Ёнғин ҳолати сувда юз берса хавфлидир, лекин агар у кичик бўлса ва ўчирилган бўлса ёки айни вазиятда ўчирилаётган бўлса ҳамда одамларга ҳеч қандай шикаст етказилмаганда, бошқаларни огоҳлантириш учун „пан-пан“ чақируви ўринли бўлади. Бундан кўзланган мақсад, пастдан тутунни тозалашни ва имкон қадар тезроқ ўтиш жойини тиклашни сўраш ҳисобланади.; Ўз кучига ва тажрибасига ишончсизлик: Тошларга урилиб қолиш ёки урилиш хавфи аниқ бўлмаса, денгиз ВҲФ радиосининг пан-пан-қўнғироғи яқин атрофдаги қирғоқ стансиялари ва эҳтимол бошқа кемаларга узатиш манбасини радиопеленгаторда аниқлашга имкон беради ва уларни хавфсиз тузатиш бўйича маслаҳат олади.; Бортдаги одамни қутқариш: Эркак бортдан ташқарида бўлган вазиятда, ВҲФ орқали пан-пан қўнғироғи яқин атрофдаги бошқа кемаларни вазиятдан хабардор қилади ва улар кузатиб туришларини, жуда яқин келмасликларини, ҳаддан ташқари яқинлашмасликни ёки бошқа йўллар билан аралашмасликларини таъминлайди. Шунингдек, у қутқарув кемаси шошилинч ҳаётни сақлаб қолиш учун маневр қилаётгани ва шунинг учун денгизда тўқнашувларнинг олдини олиш бўйича халқаро қоидаларга (CОЛРЕГС) мувофиқ маневр қила олмаслиги ҳақида огоҳлантиради. Яна танқидий вазиятда — қутқарув кемаси бортдаги одамни кўрмаган, бортдаги одам ҳушидан кетган, гипотермия хавфи ёки ҳаёт учун бошқа жиддий хавф мавжуд бўлганда — майдай қўнғироғи амалга оширилади, шунинг учун яқин атрофдаги бошқа кемалар тезда ёрдам бериши мумкин.; Муддати ўтган кема: Канада ва АҚШ қирғоқ қўриқчилари (ва бошқа мамлакатлардаги шунга ўхшаш денгиз хавфсизлиги агентликлари) денгизда қутқарув ваколати остида аниқланган ноаниқ, юзага келиши мумкин бўлган ҳалокатнинг „алоқа қидируви“ ёки „кўришдан олдинги“ босқичининг бир қисми сифатида муддати ўтганлиги ҳақида хабар берилган кемалар ҳақида „шошилинч денгиз маълумотларини“ тарқатиш, мувофиқлаштириш маркази ёки қўшма денгиз ва аэронавтика қутқарувини мувофиқлаштириш марказига қилинадиган чақирувлар[15]. Хабарнинг мазмуни, бедарак йўқолган деган тахмин остидаги кеманинг тавсифи, унинг охирги маълум бўлган жойи, охирги сигнал эшитилган сана ёки вақти, кеманинг тахминий йўналиши ёки ўтиш режаси олдидан пан-пан ва процедура сўзлари ёзилади, бу сигнал „барча стансиялар“га қаратилган бўлиши ҳам мумкин. Кўрсатилган кеманинг қаерда эканлиги тўғрисида маълумотга эга бўлган ҳар қандай стансиялардан энг яқин қирғоқ қўриқлаш стансияси билан боғланишлари ва бу ҳақда хабар беришлари сўралади.; Тўқнашув ҳақида огоҳлантириш: Хавф остида бўлиши мумкин бўлган ёки тўқнашув хавфи бўлган яқин атрофдаги хавфли вазиятга яқинлашаётган кема билан шошилинч радио алоқаси ўрнатиш учун пан-пан қўнғироғи амалга оширилади. Бу „кўприкдан кўприкгача“ алоқа усули бўлиб, беш ёки ундан ортиқ қисқа ҳуштак чалишлари билан билдирилиши мумкин, яъни бу „Сизнинг ниятларингиз ноаниқ ёки тушунилмаган“ маъносини берувчи сигналдир[16]. CОЛРЕГС остида тўрт-олти сония давом этган портлаш билан солиштирганда, қисқа портлаш бир сония давом этади. Шошилинч огоҳлантириш радио орқали ҳам берилиши мумкин, масалан, чақирилган кема кичик қайиқ ёки сузаётган одамни уриб юбориш хавфи борлигини билмаган ҳолда пайдо бўлса. Радио огоҳлантириши билан бирга баланд овозли дўл овози ҳам ишлатилиши мумкин.; Тиббий ёрдам: Ҳаёт учун ҳар қандай хавф „майдай“ қўнғироғини янада аниқлаштиради. Агар кема қирғоққа кетаётган бўлса ва тез ёрдам бригадаси портда бўлишини хоҳласа, маҳаллий қирғоқ қўриқлаш стансияси шифокорлар гуруҳини ташкил қилиши мумкин. Шифокор ёки бошқа ўқитилган тиббий маслаҳатчи, шунингдек, қирғоқдан ёки яқин атрофдаги кемадан телефон ёки радио орқали чақирилиши мумкин[17]. Буюк Британия Радиоалоқа бошқармаси бир вақтлар денгизда тиббий ёрдамга муҳтож бўлган ҳолатлар учун „пан-пан медиcо“[18] чақирувини эълон қилган эди. Бироқ, бу ҳеч қачон халқаро процедура сўзи бўлмаган ва ИТУ Радио қоидалари ёки тегишли халқаро стандартларнинг бир қисми сифатида ҳам эълон қилинмаган (масалан, Халқаро денгиз ташкилоти ёки ИCАО процедураларида).

Соҳил патрули, қирғоқ қўриқлаш ва қидириш каби денгиз қутқарув ташкилотлари барча фавқулодда чақирувлар, шу жумладан „пан-пан“ учун денгиз радиочастоталарига жавоб берадилар. Ушбу ташкилотлар содир бўлган ҳолатни мувофиқлаштириши ёки ёрдам бериши шунингдек етарли ёрдам бера олмаган ҳолда ечимни тўлиқ амалга оширишга қодир бўлган бошқа стансияларга маълумотни етказиши мумкин.

Аэронавтикага мисоллар

Шошилинч ёрдамга муҳтож, лекин ҳаётига бевосита таҳдид солмайдиган аэронавтика ҳолатларига қуйидагилар мисол бўлади:

  • Йўқолиб қолиш[19]
  • Дарҳол йўналиш ёки баландликни ўзгартириш талаб қиладиган самолёт тизимининг жиддий носозлиги[19]
  • Кўп двигателли самолётда двигателнинг ишдан чиқиши, лекин самолёт ўз баландлигида ҳолатини ушлаб тура олиш имконига эга бўлади

Тарихий мисоллар

1998-йил сентябр ойида Сwиссаир 111 рейси туман қопланиши туфайли фавқулодда қўниш сўрови пайтида пан-пан қўнғироғидан фойдаланган, чунки тутун сабабли ҳолат электр ёнғинга айланиб, кейинчалик самолётни вайрон қилган[20]. Бундан ташқари, Авианcа 52-рейсидан сўнг, пан-пан қўнғироғидан ёқилғи маълум миқдорда камайган, аммо ҳали фавқулодда вазиятда бўлмаган вазиятларни кўрсатиш учун қўлланган[21]. Қантаснинг ҚФ-74 рейси Сан-Франсискодан кўтарилганидан кўп ўтмай тўртинчи двигателида двигател ишдан чиққанида „пан пан пан“ деб сигнал берилган. Қантас 72 рейси (ҚФ-72) самолёт тезкор, буйруқсиз ҳаракатларни бошдан кечирганида, самолёт экипажнинг кўрсатмасисиз бир неча юз фут пастга қулаганида пан-пан сигналини чиқарди. Бир нечта йўловчилар ва экипаж аъзолари бир қанча катта ва кичик жароҳатлар олдилар, шунинг учун қўнғироқ „майдай“ даражасига қадар кўтарилди.

2010-йил 4-ноябрда Қантас 32-рейси Сингапурдан Сиднейга парвоз қилганда тўртта двигателдан бири ҳавога кўтарилганидан кўп ўтмай, двигатели носоз бўлгани сабабли пан-пан сиганли чиқарилди[22].

2010-йил 15-декабрда серия рақами ЗҲ891 бўлган РАФ CҲ-47 Чиноок вертолёти Афғонистоннинг Кобул шаҳридаги Яшил зонада кундузи парвоз қилаётганида ракетадан ўққа тутилди. Ўқ 7,62 миллиметрли думалоқ кокпитга кириб, асбоблар панелига тегиб кетди, бунинг натижасида турли асбоблардан унга олиб борадиган 36-симни узилиб кетди. Оқибатда электр симларини улаш дастгоҳи қирқиб ташланди, бу эса асбобларнинг ҳаётий қисмларига зарар етказмасдан ишдан чиқишига олиб келди. Чиноок ҳали ҳам баландликда уча олганлиги сабабли, учувчи лейтенант Алех „Франсия“ Дунcан Бастион Тоwерга майдай сигналини эмас, балки пан-пан сиганлини беришга қарор қилди. Чиноок бошқа ҳеч қандай зиён-заҳматларсиз Cамп Бастионга хавфсиз тарзда қайтиб келди[23].

2010-йил 13-апрелда Cатҳай Паcифиc Аирwайс авиакомпаниясининг CПА780 рейси Индонезиянинг Сурабая шаҳридан Гонконгга учиш вақтида двигателларидан бири ишламай қолганда пан-пан сигналини юборди. Кўп ўтмай, иккинчи двигател ҳам ишдан чиққанида, унинг даражаси майдайга қадар кўтарилди[24].

2012-йил 5-май куни Аир Берлин 9721 рейси Д-АЛПА рўйхатига эга Аирбус А330 самолётида Палма (Малёрка) шаҳридан Мюнхенга қўнишга 15 дақиқа қолганда, экипаж ҳаракат назоратчиларига чарчагани ҳақида хабар бериб, автоуловга чиқишларини сўраган. Улар, ўз навбатида, 15 дақиқадан сўнг автоматик қўниш учун ҳаво ҳудудини ташкил қилишлари керак бўлган[25].

2013-йил 12-октябр куни Cйпрус Аирwайс авиакомпаниясининг CЙ303 рейси билан Венадан Ларнакага (Кипр) Аирбус 319-100, рўйхатдан ўтиш рақами 5Б-ДCН бўлган самолёт учувчиларнинг олд ойнасидаги ёрилиш туфайли Грециянинг Салоники шаҳри устидалигида пан-пан сиганли берилган. Босим ва олд ойнанинг синиши хавфини камайтириш учун учувчилар дарҳол 23 000 футлик баландликка тушдилар. Учувчилар Грециянинг Афина шаҳридаги Элефтҳериос Венизелос аэропортига қўнишни энг яхши ечим деб топишди, бу ишни 30 дақиқалик парвоздан кейин ваниҳоят уддасидан чиқишди[26].

2014-йил 25-август куни Австралиянинг Бенкстоwн шаҳридан Янги Жанубий Уэлснинг Cоwра шаҳрига учган, Аир Беэчcрафт герцоги томонидан ижарага олинган самолёт бортида 82 ёшли йўловчисамолётни ҳалокатга учратмоқчи бўлиб, учувчидан бошқарувни тортиб олди. Йўловчини ағдариб, бошқарувни тиклаганидан сўнг, учувчи пан-пан сигналини юборди ва хавфсизликда фавқулодда қўнишни амалга оширди[27].

2016 йил феврал ойида Виргин Атлантиc авиакомпаниясининг Лондондан Ню-Ёрк шаҳрига ВС025 рейси Ирландия ғарбида учувчининг парвоздан кўп ўтмай лазер билан содир бўлган айрим ҳодисалар туфайли ўзини ёмон ҳис қилгани ҳақида хабар берганидан сўнг пан-пан сиганли берилди. Самолёт „эҳтиёт чораси“ сифатида Ҳеатҳроw аэропортига қайтди[28].

2017-йилнинг март ойида Албурй дан Сиднейга йўл олган Регионал Эхпресс (Рех) ЗЛ768 рейси экипажи Сидней чеккасидаги Ревесбй яқинида Сааб 340 самолётининг иккита паррагидан бири бузилиб қолганлиги сабабли панпан сигналини юборди. Самолёт белгиланган манзилдан тахминан 20 км узоқликда эди ва у Сидней аэропортига эсон-омон қўндирилди. Йўловчилар ҳаяжонга тушган, аммо жабрланмаган эди. Узиб тушилган паррак тўрт кундан кейин Ревесбйдаги бутазорда топилган[29].

2019-йил 5-май куни Аэрофлотнинг Москва Шереметеводан Мурманскга (Россия) 1492-рейси 73 йўловчи ва беш экипажи билан дастлабки кўтарилиш вақтида яшин уришидан сўнг экипаж биринчи навбатда радио алоқаси йўқолганини маълум қилди, кейинчалик транспондер кодлари орқали фавқулодда вазиятга тушиб қолди ва 18:31 (15:31З) да 24Л учиш-қўниш йўлагига қўниш учун Шереметевога қайтди. Самолёт учиш пайтида ёниб кетди, учиш-қўниш йўлагидан чапга бурилди ва учиш-қўниш йўлаги ёнидаги ўтлоқ устига қўнди, самолёт ёниб кетди. Ҳодиса оқибатида 41 нафар йўловчи ҳалок бўлди (28 нафар йўловчи бедарак йўқолган деб эълон қилинди), 35 нафар йўловчи самолётнинг иккала олд эшик авария эшиклари орқали эвакуация қилишга муваффақ бўлди, икки учиш экипажи учиш кабинаси деразаларидан қочиш арқонлари орқали кабинани тарк этдилар, бортда жароҳатланган 11 нафар йўловчи бор эди. Самолётнинг дум қисми бутунлай ёниб кетган[30].

2019-йил 10-июлда Мелбурндан Гонконгга ВА69 рейси бўлган Виргин Аустралиа рейси билан учувчи самолёт Мелбурндан ҳавога кўтарилганидан кўп ўтмай, тўғри двигателдан ёқилғи сизиб чиқаётганини пайқаган заҳоти пан-пан сигналини юборди. Учувчи ўт ўчириш экипажларига тайёр туришни маслаҳат берди ва Мелбурнга фавқулодда қўниш учун рухсат сўради. Самолёт ҳавога кўтарилганидан кейин 60 дақиқа ичида Мелбурн Тулламарин аэропортига хавфсиз тарзда қўнди ва барча экипаж ва йўловчилар хавфсиз тарзда етиб келдилар[31].

2020-йил 10-декабр куни УПС Аирлинес авиакомпаниясининг Дублиндан Кёлнга 249-рейси ҳавога кўтарилганидан кўп ўтмай, Боэинг 767 нинг ўнг двигатели ишламай қолганда пан-пан сигнали юборилди. Экипаж Дублинга зудлик билан ва хавфсиз қайтишга муваффақ бўлди[32].

2022-йил 15-август куни Гданскдан Фуэртевентурага парвозни амалга ошираётган Энтер Аир ЭНТ72УМ рейси экипажи кўтарилиш вақтида 2-сонли двигателда носозлик юз берди. Шунинг учун улар Гданск аэропортига яқин жойда ёқилғи олиш ва у ерга қўниш мақсадида пан-пан сиганлини юборди. Об-ҳаво шароити туфайли экипаж қайта йўналтирилди ва Варшавага эсон-омон қўнди[33].

Тиббий маслаҳат

"Пан-пан" сигналининг алоҳида ҳолатларидан бири тиббий маслаҳат сўрашдир. Бу оддий „пан-пан“ қўнғироғи бўлиб, унда „тиббий маслаҳат сўраш“ ва касб вакилларининг идентификацияси, ҳолати ва тиббий муаммонинг табиати каби иборалар мавжуд. Ушбу турдаги қўнғироқлар, айниқса, кема капитани ёки хўжайинининг фикрига кўра, ҳаётга хавф туғдирмайдиган тиббий муаммо бўйича шифокордан маслаҳат олиш учун мўлжалланган. „Пан-пан медиcо“ ибораси баъзи эски маълумотномаларда учрайди, аммо эндиликда расмий равишда фойдаланилмайди[17].

Жароҳатланиш юз берилганида, қуруқликдаги ёки бошқа кемадаги шифокор ёки тиббиёт мутахассис одатда радио операторига касаллик белгилари ва тарихини батафсил баён қилишни ва беморнинг мавжуд тиббий тарихини тақдим этади. Шифокор одатда биринчи ёрдам кўрсатишни тавсия қилади ва бортда қандай ресурслар мавжудлигига қараб бошқа маслаҳатлар беради. Баъзи ҳолларда, тиббий муаммо, иложи бўлса, қутқарувчиларнинг зудлик билан аралашуви учун пан-пан сигналини майда чақирувга олиб келадиган даражасида шошилинч ҳолатга айланиши мумкин.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 „Сафетй анд Дистресс Радиотелепҳоне Проcедурес“. Транспорт Cанада (2013-йил 28-июн). 2013-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 13-август.
  2. ↑ Дистриcт Элевен Респонсе (др). „Сеарч анд Ресcуэ: Cаллинг тҳе Cоаст Гуард“. Унитед Статес Cоаст Гуард. Қаралди: 2013-йил 13-август.
  3. ↑ 1ст Cоаст Гуард Дистриcт (6 Септембер 2001). Спеcиал Нотиcе То Маринерс. Унитед Статес Cоаст Гуард. ҳттп://www.усcг.мил/д1/превентион/НавИнфо/навинфо/доcуменц/А-Эмергенcй_Проcедурес.ПДФ. Қаралди: 13 Аугуст 2013. Пан-пан]]
  4. ↑ „РИC-22 – Генерал Радиотелепҳоне Оператинг Проcедурес“. иc.гc.cа. 2011-йил 11-августда асл нусхадан архивланган.
  5. ↑ „РИC-22 – Генерал Радиотелепҳоне Оператинг Проcедурес“. иc.гc.cа. 2011-йил 11-августда асл нусхадан архивланган.
  6. ↑ „Интернатионал Радиотелеграпҳ Cонвентион оф Wашингтон, 1927“ (ПДФ). сеарч.иту.инт 87–88. Қаралди: 2021-йил 9-январ.
  7. ↑ Сара Ҳопкинсон. ВҲФ Афлоат. Фернҳурст Боокс Лимитед, 14 Новембер 2008 — 53–-бет. ИСБН 978-1-912177-41-7. „Тҳе оригин оф пан пан ис фром тҳе Френч "эн панне" меанинг брокен доwн.“ 
  8. ↑ Популар Элеcтрониcс. Зифф-Давис Публишинг Cомпанй, 1974. „Аccординг то регулатионс, дон'т ҳаве ан эмергенcй унлесс ёу кноw тҳе эхаcт меанинг оф тҳесе тҳреэ термс: Майдай, Пан анд Сеcуритй. Тҳей'ре оф Френч оригин анд десcрибе тҳе эхаcт дегреэ оф дистресс.“ 
  9. ↑ Ангус Стевенсон. Cонcисе Охфорд Энглиш Диcтионарй: Лухурй Эдитион. ОУП Охфорд, 18 Аугуст 2011 — 1035–-бет. ИСБН 978-0-19-960111-0. „Ан интернатионал радио дистресс сигнал, оф лесс ургенcй тҳан а Майдай сигнал. Оригин 1920с: пан фром Фр. панне 'бреакдоwн'.“ 
  10. ↑ „Авиатион Радио (АВИ30316). Парт 1 – Аирcрафт Радио Оператион“. аусаcадемй.орг. Аустралиан Унманнед Сйстемс Аcадемй (АУСА). — „ПАН – Ас а Тҳреэ-Леттер Аcронйм (ТЛА): “Поссибле ассистанcе неэдед” “Пай аттентион ноw”. Тҳе ТЛА ис деривед фром “пан” анд ис усед ин маритиме анд аэронаутиcал радио cоммуниcатионс cоурсес ас а мнемониc то радио анд cоммуниcатионс операторс. Ноте: ит ис верй импортант ремембер тҳе дифференcе бетwеэн майдай анд пан-пан эмергенcй cоммуниcатионс.“. 2021-йил 5-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-октябр.
  11. ↑ Cапт. Давид Мориартй. Праcтиcал Ҳуман Фаcторс фор Пилоц. Элсевиэр Сcиэнcе, 30 Деcембер 2014 — 168–-бет. ИСБН 978-0-12-800786-0. 
  12. ↑ Мике Wестин. Сеаманшип 2.0: Эверйтҳинг ёу неэд то кноw то гет ёурселф оут оф троубле ат сеа. Блоомсбурй Публишинг, 11 Марч 2021 — 122–-бет. ИСБН 978-1-4729-7704-5. 
  13. ↑ Транспорт Cанада: „[1]пан пан“
  14. ↑ „Аир Траффиc Организатион Полиcй, Ордер ЖО7110.65W“. У.С. Департмент оф Транспортатион, Федерал Авиатион Администратион.
  15. ↑ „Марине Cоммуниcатионс анд Траффиc Сервиcес“. Говернмент оф Cанада.
  16. ↑ „Навигатион Рулес Онлине“. усcг.гов.
  17. ↑ 17,0 17,1 Тим Бартлетт. ВҲФ ҳандбоок. Соутҳамптон: Тҳе Роял Ячтинг Ассоcиатион, 2009 — 53-бет. ИСБН 978-1-905104-03-1. 
  18. ↑ „Нон-ГМДСС ВҲФ Радиотелепҳоне Проcедурес“. wебарчиве.натионаларчивес.гов.ук. 2005-йил 27-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 14-сентябр.
  19. ↑ 19,0 19,1 „Wҳен то Cалл Майдай Версус Пан-Пан – АТC Cоммуниcатион“. 2022-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-октябр.
  20. ↑ „Транспортатион Сафетй Боард оф Cанада – Авиатион Инвестигатион Репорт А98Ҳ0003“. цб.гc.cа. 2017-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 3-сентябр.
  21. ↑ НТСБ Аccидент Репорт
  22. ↑ „Ноcоокиэс“. Тҳе Аустралиан.
  23. ↑ Алех Дунcан. Сwеатинг тҳе Метал: Флйинг ундер Фире. А Чиноок Пилотс Блистеринг Аccоунт оф Лифе, Деатҳ анд Дуст ин Афгҳанистан. Ҳоддер & Стоугҳтон, 9 Жуне 2011. ИСБН 978-1-4447-0801-1. 
  24. ↑ „Репорт: cонтаминатед фуэл cаусес А330 энгине cонтрол проблемс анд эмергенcй ландинг ат Ҳонг Конг“ (2020-йил 20-март). 2021-йил 21-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-октябр.
  25. ↑ „Тҳе Авиатион Ҳералд“. авҳералд.cом.
  26. ↑ „Инcидент: Cйпрус А319 неар Атҳенс он Оcт 13, 2013, cраcкед wиндшиэлд“. Тҳе Авиатион Ҳералд (2013-йил 13-октябр).
  27. ↑ Левй. „Мид-флигҳт инcидент форcес пилот то маке эмергенcй ландинг“. Тҳе Сйдней Морнинг Ҳералд (2014-йил 26-август).
  28. ↑ „Виргин Атлантиc флигҳт баcк ин УК афтер 'ласер инcидент'“. ББC Неwс (2016-йил 15-феврал).
  29. ↑ Броок, Бенедиcт; ААП. „Регионал Эхпресс плане'с пропеллер фоунд ин соутҳ wест Сйдней субурбс“. неwс.cом.ау (2017-йил 21-март). Қаралди: 2017-йил 21-март.
  30. ↑ „Переговоры экипажа и диспетчеров РА-89098 (СУ-1492) 05.05.2019 – Сукҳои Супержет 100“. супержет.wикидот.cом.
  31. ↑ „Суспеcтед Фуэл Леак Промпц Виргин Аустралиа А330 Эмергенcй Ландинг“ (2019-йил 12-июл).
  32. ↑ „УПС Б767 ҳас Энгине Фаилуре он Такеофф ат Дублин“. ЁуТубе (2020-йил 19-декабр).
  33. ↑ АТCПолска. „ЭНТЕР АИР Б737-800 Аwарйжне лąдоwаниэ з жеднйм силникиэм, ОНЕ ЭНГИНЕ ЭМЕРГЕНCЙ ЛАНДИНГ ИН WАРСАW“ (пл). ЁуТубе. — „Тҳе cреw оф Энтер Аир флигҳт ЭНТ72УМ, перформинг а флигҳт фром Гданск то Фуэртевентура, суфферед а нумбер 2 энгине малфунcтион дуринг тҳе cлимб. Тҳе Гданск аппроач cонтроллер wас информед тҳат тҳе Боэинг 737-83Н (СП-ЭНУ) ҳад ретурнед то тҳе аирпорт, бут ин ордер то ланд сафелй ин Гданск, ит wас неcессарй то бурн офф эхcесс фуэл. Ин аддитион, а пассинг сторм фронт превентед тҳе cреw фром ландинг сафелй ин Гданск, анд ит беcаме неcессарй то диверт то тҳе аирпорт ин Wарсаw.“. Қаралди: 2022-йил 21-август. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi