Ziyosfera

Panika

Ваҳима, ваҳима қўрқуви — тўсатдан қўрқув ҳисси, шунчалик кучлики, мантиқий фикрлашни бостиради. Ваҳима одамларда пайдо бўлиши ёки оммавий ваҳима сифатида катта гуруҳларда пайдо бўлиши мумкин.

Паника
КХК-10 Ф43.0
КХК-9 308.0

Этимологияси

"Ваҳима" сўзи қадимги юнон тилидан олинган ва мифологияга кўра, чўпонлар, ўрмонлар ва яйловлар худоси бўлган Пан худосига ҳурматдир.

Психология

Психологияда ваҳима бузилиш деб таърифланади ва биологик ва психологик омиллар ва уларнинг ўзаро таъсири билан чамбарчас боғлиқ. Бир қарашда, ваҳима — бу оддий жисмоний ҳис-туйғуларни ҳалокатли тарзда талқин қилиш учун одамларнинг ўзига хос психологик заифлиги[1]. Леонард Ж. Шмидт ва Брук Уорнер ваҳимани „даҳшатли, чуқур туйғу бизни янада даҳшатли тажрибани тасаввур қилиш қобилиятимиздан ташқарига тортади“ деб таърифлайдилар ва "шифокорлар оғриқли клиник шароитларни хаёлий „Рихтер шкаласи“ бўйича шафқациз, ўртача оғриқ билан солиштиришни яхши кўрадилар[2].

Ваҳима қўзғалганда, одамда ваҳима сабабларига қараб кучли қўрқув ва ёмон фикрлар пайдо бўлади.

Ваҳима ижтимоий психологияда юқумли ҳисобланади, чунки у кўп одамларга тарқалиши мумкин ва бунинг натижасида таъсирланганлар мантиқсиз ҳаракат қилишлари кутилади[3]. Психологлар ваҳиманинг ҳар хил турларини бир оз бошқача таърифлар билан ажратадилар, улар орасида оммавий истерия, оммавий психоз, оммавий ваҳима ва ижтимоий юқумли касалликлар[4].

Тарихда

Қадимги одамлар ҳайвонларни, айниқса кавш қайтарувчи ҳайвонларни овлашда техника сифатида оммавий ваҳима қўллашган. Ғайриоддий кучли товушларга ёки нотаниш тасвирларга реаксияга киришган подалар қоялар томон йўналтирилган ва у ерда бурчакка сиқилганида сакраб нобут бўлган.

Архитекторлар ва шаҳарсозликчилар лойиҳалаш ва режалаштириш жараёнида чорвачилик хатти-ҳаракатларининг ваҳима аломатига мослашишга ҳаракат қиладилар, кўпинча симуляция ёрдамида одамларни хавфсиз чиқиш йўлига олиб чиқиш ва тирбандликларни олдини олишнинг энг яхши усулини аниқлашади. Энг самарали усуллар кўпинча интуитив эмас. Эшикнинг чиқиши олдида аниқ ҳисобланган масофада жойлашган баланд устун ёки устунлар катта хонани эвакуация қилишни тезлаштириши мумкин[5].

Оммавий оммавий тадбирлар пайтида кўплаб кенг тарқалган ўлим ваҳималари юз берди. Ҳар йили ўртача 250 зиёратчининг ўлимига сабаб бўладиган тиқилинчларни бартараф этиш мақсадида Саудия Арабистони расмийлари Макканинг режасини кенг кўламда қайта ишлаб чиқди. Футбол стадионларида ҳалокатли оломон шошилиб, ваҳимага тушади. Мисол учун, 1985-йилда Белгиядаги Ҳейсел стадионида 600 дан ортиқ киши жабрланган, шу жумладан 39 киши ўлган. 1989-йилда Англиянинг Шеффилд шаҳридаги Ҳиллсборо стадионида тиқилинчда 96 киши ҳалок бўлган.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Эссентиалс оф Абнормал Псйчологй. Андоза:Нп3. ИСБН 9781337619370. 
  2. ↑ Леонард Ж. Счмидт анд Брооке Wарнер (эдс), Паниc: Оригинс, Инсигҳт, анд Треатмент (Беркелей CА: Нортҳ Атлантиc Боокс, 2002), хиии
  3. ↑ Радосавлжевиc, Владан; Банжари, Инес; Беложевиc, Горан. Дефенcе Агаинст Биотеррорисм: Метҳодс фор Превентион анд Cонтрол. Дордречт: Спрингер, 2018 — 142-бет. ИСБН 9789402412628. 
  4. ↑ Ҳеинзен, Тҳомас; Гоодфриэнд, Wинд. Cасе Студиэс ин Соcиал Псйчологй: Cритиcал Тҳинкинг анд Апплиcатион. САГЕ Публиcатионс, 2018. ИСБН 9781544308890. 
  5. ↑ Тwарогоwска, М.; Гоатин, П.; Дувигнеау, Р.. "Маcросcопиc моделинг анд симулатионс оф роом эваcуатион". арХив:1308.1770.  
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi