Parlamentlik Respublika sahifasining manbasini koʻrish

Parlament respublikasi — bu davlat boshqaruv shakli bo‘lib, unda davlat hokimiyatining markaziy o‘rni parlamentga tegishli bo‘ladi. Hukumat parlament tomonidan shakllantiriladi va unga hisob beradi.

Bu tizimda xalq avvalo parlamentni saylaydi, parlament esa hukumatni tuzadi. Hukumatning rahbari odatda Bosh vazir bo‘ladi.

Asosiy belgilari
1. Parlamentning ustun mavqei

Parlament:

qonunlar qabul qiladi;
hukumatni shakllantiradi;
hukumat faoliyatini nazorat qiladi;
zarur hollarda hukumatga ishonchsizlik votumi bildirishi mumkin.
2. Hukumat parlament oldida javobgar

Agar parlament hukumat faoliyatidan norozi bo‘lsa, uni iste'foga chiqarishi mumkin.

3. Prezidentning vakolatlari cheklangan

Prezident odatda:

davlat ramzi hisoblanadi;
xalqaro marosimlarda davlat nomidan qatnashadi;
ayrim rasmiy hujjatlarni imzolaydi.

Lekin kundalik davlat boshqaruvida asosiy rolni Bosh vazir va hukumat o‘ynaydi.

4. Bosh vazirning kuchli pozitsiyasi

Bosh vazir:

hukumatga rahbarlik qiladi;
vazirlarni tayinlash bo‘yicha taklif beradi;
mamlakatning ichki va tashqi siyosatini amalga oshiradi.
Hokimiyatlar bo‘linishi
Qonun chiqaruvchi hokimiyat

Parlament.

Ijro etuvchi hokimiyat

Bosh vazir va Vazirlar Mahkamasi.

Sud hokimiyati

Mustaqil sudlar.

Parlament respublikasining afzalliklari
1. Demokratik nazorat kuchli

Hukumat parlament nazorati ostida ishlaydi.

2. Hokimiyatning bir qo‘lda to‘planishi kamayadi

Vakolatlar bir necha institutlar o‘rtasida taqsimlanadi.

3. Siyosiy mas'uliyat yuqori

Hukumat parlament oldida javob beradi.

4. Murosaga asoslangan boshqaruv

Turli siyosiy kuchlar hamkorlik qilishga majbur bo‘ladi.

Kamchiliklari
1. Hukumat tez-tez almashishi mumkin

Agar parlamentda ko‘pchilik o‘zgarsa, hukumat iste'foga chiqishi mumkin.

2. Koalitsion hukumat muammolari

Bir nechta partiyalar kelisha olmasa, siyosiy inqiroz yuzaga kelishi mumkin.

3. Qaror qabul qilish sekinlashishi mumkin

Partiyalar o‘rtasidagi muzokaralar ko‘p vaqt talab qiladi.

Prezidentlik respublikasi bilan farqi
Parlament respublikasi	Prezidentlik respublikasi
Hukumat parlamentga hisob beradi	Hukumat prezidentga bo‘ysunadi
Bosh vazir asosiy ijroiya rahbar	Prezident asosiy ijroiya rahbar
Prezident vakolati cheklangan	Prezident vakolati keng
Parlamentning roli kuchli	Prezidentning roli kuchli
Parlament respublikalariga misollar
Germany
Italy
India
Estonia
Latvia