Parmenid

Парменид (қадимги юнонча: Παρμενίδης ὁ Ἐλεάτης) — юнон файласуфи. Парменид онтологиянинг асосчиси ҳисобланиб, Афлотунга таъсири орқали Ғарб фалсафасининг бутун тарихига таъсир кўрсатган. Парменид, шунингдек, Элеялик Зенон ва Самослик Мелис билан бирга фалсафа мактабининг асосчиси ҳисобланади. Зеноннинг ҳаракат парадокслари Парменид қарашларини ҳимоя қилиш учун ишлаб чиқилган.

Парменид
Таваллуди	Милоддан аввалги ВИ аср охири Элея, Буюк Греция
Вафоти	Милоддан аввалги В аср

Биографияси

Парменид жанубий Италияда истиқомат қилувчи аслзода, бой-бадавлат хонадонда дунёга келди. Парменид файласуф Ксенофан ва Пифагорнинг издоши Аминийдан сабоқ олган. Парменид Элея мактаби вакили бўлган. Парменид Анаксимандр ва пифагорчилар билан қарашлари яқин бўлган. Фалсафадан ташқари қонуншунослик билан ҳам шуғулланган. Парменид борлиқ ва тафаккурнинг айнан бир хиллигини таърифлаб беришга уринган. Гарчи, дунёни ҳиссий билишни инкор этмаган бўлса ҳам, аммо уни фалсафий ва илмий тушуниш учун фақат ҳиссиётнинг ўзи етарли эмас деб кўрсатган. Пармениднинг фикрича, ақл-идрок ҳақиқат мезонидир. Пармениднинг фикрига кўра, оламнинг асосида 2 та материя бор. Пармениднинг асосий фалсафий асари „Табиат тўғрисида“ достонидир.

Пармениднинг туғилган санаси ҳақидаги тахминлар ва ноаниқликлардан ташқари, баъзи мутахассислар Пармениднинг бошқа мутафаккирлар билан алоқасини аниқлаш учун унинг ишининг айрим қисмларига эътибор қаратдилар. Перманиднинг ижодида Анаксимен ва Пифагорчилар таълимотига, шунингдек Гераклитга қарши баъзи мунозарали ишоралар топилган.

Хронологияси

Парменид хронологияси билан боғлиқ бўлган ҳамма нарса: Пармениднинг туғилган, вафот этган саналари ва фалсафий фаолияти даври ҳақида маълумот етарли эмас.

Афинага ташрифи

Парменид диалогида тахминан олтмиш беш ёшида ўзининг шогирди Элеялик Зенон ҳамроҳлигида Афинага ташриф буюрганини ва ўша пайтда Перманид билан ўша давр вакили бўлган ёш йигит Суқрот билан суҳбатлашганини айтади.

Мероси

Парменид онтологияни илоҳиётдан ажралиб турадиган алоҳида фан сифатида биринчи бўлиб таърифлаган файласуф сифатида эътироф этилади. Пармениднинг энг яқин шогирди Зенон бўлиб, Зенон Платоннинг „Парменид“ асарида Парменид билан бирга пайдо бўлиб, Зенон ва Парменид иккаласи Суқрот билан диалектикани муҳокама қилганликлари тасвирланган. Эллинистик доксографлар ҳам Парменидни Ксенофаннинг шогирди деб ҳисоблашган.