Pashtuniston

Паштунистон (пуштуча:) — О'рта Осиё ва Жанубий Осиёдаги тарихий ҳудуд бо'либ, Афғонистон ва Ғарбий Покистоннинг тубжой пуштун халқи истиқомат қилади. Унда пуштун маданияти, пушту тили ва пуштун о'зига хослиги асос бо'лган. Минтақа учун тарихан қо'лланилган муқобил номларга Паштункҳwа (киради.), Пакҳтунистон, ёки Патҳанистан . Асосан Эрон платосида жойлашган Паштунистон шимолда Туркистон, шимоли-шарқда Кашмир, шарқда Панжоб ва жанубда Балужистон географик ҳудудлари билан чегарадош. 1893-йилда Ҳиндистонда Британия ҳукмронлиги даврида Мортимер Дуранд Буюк чизиқ даврида Афг'онистон Амирлиги ва Британия Ҳиндистони о'ртасидаги таъсир доираларининг чегараларини белгилаб берган ва тарихий Пуштун ҳудудининг ярмини Британия мустамлакачилиги остида қолдириб, Дуранд чизиг'ини чизган; Ҳиндистон бо'лингандан сўнг, Дуранд линияси энди Афг'онистон ва Покистон ўртасидаги халқаро тан олинган чегарани ташкил қилади. Анъанавий пуштун ватани Афғонистондаги Амударёсининг жанубидаги ҳудудлардан Покистондаги Ҳинд дарёсининг ғарбидаги ҳудудларгача чо'зилган; У асосан Афг'онистоннинг жануби-г'арбий, шарқий ва баъзи шимолий ва г'арбий туманларини ҳамда Покистондаги Пахтунхва ва шимолий Балужистонни ўз ичига олади. 16-аср инқилобий етакчиси вазиристонлик Боязид Пир Рошан ва 17-асрда яшаган „жангчи-шоир“ Хушалхон Хаттак минтақада Муг'аллар империясига қарши жанг қилиш учун пуштун қўшинларини то'плади. Бу даврда Паштунистоннинг шарқий қисмлари муг'иллар, г'арбий қисмлари эса Сафавийлар Эрони томонидан бошқарилган. Паштунистон биринчи марта 1709 йилда, Мирвайс Хотак Лой Қандаҳорда Сафавийларга қарши муваффақиятли қўзғолон кўтарганида автоном мақомга эга бо'лди. Паштунлар кейинчалик Дурронийлар сулоласига асос солган ва 1747 йилда Афг'онистон империясини барпо этган Аҳмадшоҳ Дурроний бошчилигида бирликка эришдилар. Бироқ, 19-асрда Афг'онистон империяси о'зининг шарқий ҳудудининг катта қисмини Сикх империясига, кейинроқ Британия империясига бой берди. Пуштун миллатига мансуб Ҳиндистон мустақиллик фаоллари орасида Абдул Г'аффор Хон, Абдул Самад Хон Ачакзай ва Мирзали Хон бор. Абдулг'аффорхоннинг Худай Хидматгар ҳаракати Ҳиндистоннинг ҳинду-мусулмон диний ё'налишлари бо'йича бо'линишига кескин қарши эди. Ҳиндистон Миллий Конгресси Худаи Хидматгар раҳбарлари билан маслаҳатлашмасдан бо'линиш режасини қабул қилганлигини эълон қилганида, Хон қатъий келишмовчиликни билдирди. Банну резолюциясига қарамай, Худаи Хидматгар ҳаракати пуштунлар ко'п бо'лган Шимолий-Г'арбий Чегара вилояти (НWФП) мустақил Пуштун давлатига айланишини талаб қилган бо'лса-да, НWФП 1947 йилги НWФП референдумидан кейин Покистон Доминионига қо'шилди. НWФП референдуми Худай Хитматгар томонидан бойкот қилинди ва Хон ва унинг укаси, о'ша пайтдаги бош вазир Хон Абдул Жаббор Хон томонидан рад этилди, улар сайловчиларга НWФПни мустақил давлат қилиш ёки уни мустақил эмас, балки Афғонистон билан бирлаштириш имкониятини бермаслигини таъкидладилар. Ҳиндистон ёки Покистон. Кейинчалик Хон „Пуштунистон ҳеч қачон ҳақиқат бўлмаган“ ва мустақил Паштунистон г'ояси ҳеч қачон пуштунларга ёрдам бермаслигини ва улар учун фақат азоб-уқубат келтиришини таъкидлади. Унинг сўзларига ко'ра, „ Афг'онистоннинг кейинги ҳукуматлари бу г'оядан фақат ўз сиёсий мақсадлари учун фойдаланган“. Бошқа томондан, Мирзали Хон ва унинг издошлари Покистонни тан олишдан бош тортдилар ва Гурвекдаги базасидан Покистон ҳукуматига қарши партизан урушини давом эттирдилар. Бироқ, Пуштунларнинг Покистон давлати ва ҳукуматидаги иштирокининг кучайиши 1960-йилларнинг охирига келиб бўлгинчи Паштунистон ҳаракатини қўллаб-қувватлашнинг йўқолишига олиб келди. 1969 йилда Сват, Дир, Читрал ва Амб автоном князлик штатлари Покистон НWФПга бирлаштирилди. 2018-йилда Афг'онистон билан автоном буфер зонаси бўлган пуштунлар кўпчиликни ташкил этувчи Федерал бошқариладиган қабила ҳудудлари ҳам Хайбер-Пахтунхва провинсиясига (илгари НWФП сифатида танилган) бирлаштирилиб, минтақани Покистон билан тўлиқ интеграциялашган. О'рта асрларда ва 20-асргача минтақа учун ишлатилган ном Афг'онистон эди. Афг'онистон о'зининг этник келиб чиқишига ко'ра афг'онлар бо'лган бу заминга ишора бо'лса, Паштунистон тили билан бу заминга ишорадир. Бу ернинг Афг'онистон номи билан тилга олиниши Паштунистон номидан олдин ҳам тилга олинган бо'либ, бу ҳақда Аҳмад Шоҳ Дурроний о'зининг машҳур қо'шиқларида, 6-аср ҳинд астрономи Варахамиҳира, 7-асрда хитойлик зиёратчи Хивен Цианг, 14-йилда тилга олган. -аср Марокаш олими Ибн Баттута, Муг'аллар императори Бобур, 16-аср тарихчиси Фиришта ва бошқалар.] Паштунистоннинг туб аҳолиси ёки туб аҳолиси — пуштунлар (шунингдек, пахтунлар, патанлар ва тарихан этник афғонлар сифатида ҳам танилган), эроний этник гуруҳ. Улар Афг'онистондаги энг катта этник гуруҳ ва Покистонда иккинчи о'ринда туради. Пуштунлар асосан Афг'онистоннинг жануби ва шарқида то'планган, аммо мамлакатнинг шимолий ва г'арбий қисмларида озчилик гуруҳи сифатида мавжуд. Покистонда улар г'арбий ва шимоли-г'арбда то'планган бо'либ, асосан Хайбер-Пахтунхва ва шимолий Балужистонда истиқомат қилади. Бундан ташқари, Пуштунлар жамоалари Покистоннинг Синд, Панжоб, Гилгит-Балтистон каби бошқа қисмларида ва мамлакат пойтахти Исломободда жойлашган. Белгиланган Паштунистон минтақасида со'злашадиган асосий тил — пушту, ундан кейин балочи, ҳиндко, гожри ва урду тиллари. Паштунлар паштунларнинг маҳаллий маданияти бўлган паштунвал тилини қо'ллашади ва бу исломгача бо'лган о'зига хослик ко'плаб пуштунлар учун аҳамиятли бо'либ қолмоқда ва Паштунистон муаммосини сақлаб қолган омиллардан бири ҳисобланади. Паштунлар сиёсий жиҳатдан Покистон ва Афг'онистон о'ртасидаги Дуранд чизиг'и билан ажратилган бо'лса-да, ФАТА ҳудуди ва Афг'онистоннинг қо'шни вилоятларидан келган ко'плаб пуштун қабилалари чегарани эътиборсиз қолдиришади ва то'йларда, оилавий тадбирларда қатнашиш ва байрам қилиш учун нисбатан осонлик билан олдинга ва орқага ўтишади. жирг'алар деб аталадиган қо'шма қабила кенгашларида иштирок этади. [1] Бу террорга қарши урушдан олдин кенг тарқалган бо'лса-да, бироқ ФАТАда ўтказилган бир нечта ҳарбий операциялардан со'нг, бу трансчегара ҳаракати ҳарбийлар томонидан текширилади ва ўтмиш билан солиштирганда анча кам учрайди.