Ziyosfera

Pashutan

Пашутан (Пешотану — „танаси билан ҳисоб-китоб қилган“[1]; ср-форс: Пешотан ёки Пешётану; Форс Пешутен, Пашутан ёки Пшутан) — Эрон диний матн ва достонларида зардуштийлик эътиқодининг ҳимоячиси, донишманд. Дастлабки „Авесто“да у тилга олинмаган, „Авесто“ нинг „Судгар-наск“ида „еттита ўлмаслар“[2] ҳақида сўз юритилган ва у ҳақидаги нисбатан батафсил ҳикоятда „Занд-и Воҳуман-яшт“ деб номланган асар мавжуд.

Паҳлавий матнларида

Виштаспнинг ўғли Пешотан дунёнинг охирини Кангдеждаги паноҳда кутаётган ўлмаслар қаторига киради. Унинг қўшини Зардуштнинг учинчи ўғли Хуршедчиҳр[3] қўмондонлик қилади. У Чатрумана ҳукмдори ёки Часру-мадина, „тўрт хонадонли“[4] деб аталади. Дунё охири яқинлашганда, Ормазд Нерёсанг ва Срошани Кангдежуга юборади ва улар у ердан Пешётанни[5] чақирадилар, шундан сўнг у 150 авлиё билан Кангдеждан чиқади, бутлар ибодатхонасини вайрон қилади ва Вархаран оловини ва бошқа оловларни ўрнатади ва зардуштийлик маросимларини тиклайди[6].

"Шоҳнома"даги образи

Пешутен — Эрон шоҳи Гоштаспнинг иккинчи ўғли ва Рум қайсари Наҳиднинг (Кетаюн) қизи, Исфандиёрнинг укаси.

Фирдавсий уни доно маслаҳатчи сифатида тавсифлайди. У Исфандиёрнинг Руиндежга қарши юришида қатнашади ва Исфандиёр Турон қалъасига яширинча кириб келганда қўшин қўмондонлигида қолади. Туронликлар уни Исфандиёр деб қабул қилишади.

Исфандиёр Рустам қўлидан вафот этгач, Пешутен унга аза тутади, акасининг жасадини отасига олиб келади ва Исфандиёрнинг ўлимида отаси ва Жамаспни айблайди.

Гоштасп вафот этаётиб, қирол ҳокимиятини набираси Баҳманга топширади ва Пешутенни маслаҳатчи қилиб тайинлайди. Пешутен Баҳманга Фарамарз вафотидан кейин Заляни озод қилишни тавсия қилади.

Адабиётлар

  • Чунакова О. М. Пехлевийский словарь зороастрийских терминов, мифических персонажей и мифологических символов. М., 2004. С.178

Манбалар

  1. ↑ Чунакова О. М. Пехлевийский словар… М., 2004. С.178
  2. ↑ Денкард ИХ 1, 16
  3. ↑ Болшой Бундахишн ХХИХ 6; ХХХВ 35, 66; Малий Бундахишн, гл.32 (Зороастрийскиэ тексти. М., 1997. С.309)
  4. ↑ Денкард ИИИ 176, см. также Болшой Бундахишн ХХИХ 6; Бахман-яшт ИИИ 25
  5. ↑ Бахман-яшт ИИИ 25-26
  6. ↑ Болшой Бундахишн ХХХИИИ 28; Бахман-яшт ИИИ 29-32 и далеэ ИИИ 33-42

Ҳаволалар

  • Денкард ИИИ 176
  • Занд-и Вохуман-яшт (Бахман-яшт) ИИИ 25-42
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi