Пассифлора cаэрулеа, кўк эҳтирос гуллари, кўк муҳаббат гули ёки оддий эҳтирос гули, Жанубий Америкадан келиб чиққан гулли ўсимлик тури. У бошқа жойларда табиийлаштирилган. Бу катта баргли ёки ярим доим яшил ўсимлик бўлиб, бўйи 10 м (33 фт)гача ўсади. Унинг барглари палманикиҳа ўхшайди, хушбўй гуллари кўк-оқ рангда. Тухумсимон апелсин мевасининг узунлиги 6 cм (2 ин) гача ўсади, ейиш мумкин, лекин турлича таъмга эга[1][2], кўпчилик ёқимсиз таъмга эга деб ҳисоблайди[3]. Жанубий Америкада ўсимлик шифобахш хусусиятлари билан машҳур бўлиб, у ҳам Тоба, ҳам Мака халқлари томонидан қўлланади[4].

Пассифлора cаэрулеа
Гули
Иккига бўлинган мева
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Росидс
Малпигҳиалес
Пассифлораcеаэ
Пассифлора
П. cаэрулеа
Бинар номи
Пассифлора cаэрулеа

Исмлар

Бинар номи cаэрулеа „кўк“ деган маънони англатади[5].

Тавсиф

П. cаэрулеа фотосурати.

Пассифлора cаэрулеа — барглари навбатма-навбат жойлашган, палмаси беш бўлакли (баъзан уч, етти ёки тўққиз бўлакли) ва узунлиги 10 cентиметр (3.9 ин) бўлади[6]. Ҳар бир баргнинг тагида 5–10 cентиметр (2.0–3.9 ин) бўлган новдасимон ип бор[7].

Гул мураккаб, диаметри тахминан 10 cентиметр (3.9 ин)[8], бешта гулбарги ранги оқиш, кўк ёки бинафша иплардан иборат тож билан ўралган[9]. Меваси овалсимон тўқ сариқ-сариқ резавор, узунлиги 6 cентиметр (2.4 ин), диаметри 4 cентиметр (1.6 ин) диаметрида, кўплаб уруғларни ўз ичига олади[9][10].

Култивация

Пассифлора cаэрулеа деворга кўтарилиб ўсувчи ўсимлик ёки тупроқ қоплами сифатида ўстирилади. У инвазив бўлиб қолиши мумкин, агар йўқ қилинмаса, новдалар доимий равишда пайдо бўлади. Қироллик боғдорчилик жамиятининг боғдаги хизматлари учун мукофотига сазовор бўлган[11].

Турлари

Оқ гулли „Констанс Эллиотт“

Турлардан бир нечта навлар ишлаб чиқарилган:

  • „Чиненсис“ (гултожибарглару оч кўк)
  • „Констанс Эллиотт“ Буюк Британиянинг Эхетер шаҳрида яратилган. У соф оқ, хушбўй гулларга эга; бошқа кўплаб клонлар каби эркин гуллашмайди. Шунингдек, у Қироллик боғдорчилик жамиятининг Гарден Мерит мукофотига сазовор бўлди[12].
  • „Пиэрре Помиэ“, оч пушти рангли

Кимёвий таркибий қисмлар

Пассифлора инcарната билан солиштирганда, бу ўсимлик таркибида МАО ингибитори ҳарминининг кўпроқ миқдори мавжуд[13].

Бошқа фойдаланиш

Пассифлора cаэрулеа ва мева

Меваси истеъмол қилинадиган бўлса-да, уни хом ҳолда истеъмол қилиш унчалик тўғри эмас. Гул ёки барглардан чой тайёрланиши мумкин; аммо баргларда тетрафиллин Б ва эпи-тетрафиллин Б, ферментлар томонидан фаоллаштирилганда водород сиянидини чиқарадиган сияноген гликозидлар топилган[14].

Жанубий Америкада ўсимлик доривор мақсадларда қўлланиши билан машҳур. У ўсимлик чойи ва парҳез қўшимчаларида, шунингдек, мармелад, музқаймоқ, сироп ва ичимликларда қўлланади[15][16].

Эҳтирос гули Парагвайнинг миллий гулидир.

Галерея

Манбалар

  1. ↑ РҲС А-З энcйcлопедиа оф гарден планц. Унитед c ЗКингдом: Дорлинг Киндерслей, 2008 — 1136-бет. ИСБН 978-1405332 965. 
  2. ↑ Попай. „Пассифлора cаэрулеа (блуэ пассионфлоwер)“. www.cаби.орг. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  3. ↑ ДС Сеиглера, КC Спенcера, WС Статлерб, ЭЭ Cоннб, ЖЕ Дуннб, 'Тетрапҳйллин Б анд эпитетрапҳйиллин Б сулпҳатес: Новел cяногениc глуcосидес фром Пассифлора cаэрулеа анд П. алато-cаэрулеа', Пҳйточемистрй, 21/9 (1982), 2277-2285.
  4. ↑ Мендиондо, Г.М.; Гарcíа, М.Т.А. (2009). "Герминатион оф сторед анд сcарифиэд сеэдс оф Пассифлора cаэрулеа Л. (Пассифлораcеаэ).". Плант Биосйстемс 143(2): 369–376. дои:10.1080/11263500902722709. ИССН 1126-3504. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-08-28. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20220828102308/ҳттпс://www.cаби.орг/исc/абстраcт/20093350304. Қаралди: 28 Аугуст 2022. Пассифлора cаэрулеа]]
  5. ↑ Ҳаррисон, Лорраине. РҲС Латин фор гарденерс. Унитед Кингдом: Митчелл Беазлей, 2012 — 224-бет. ИСБН 9781845337315. 
  6. ↑ „Пассифлора cаэрулеа: инфо фром ПИЭР (ПИЭР спеcиэс инфо)“. www.ҳеар.орг. Паcифиc Исланд Эcосйстемс ат Риск прожеcт (ПИЭР). 2023-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  7. ↑ „Фаcцҳеэт - Пассифлора cаэрулеа (Блуэ Пассионфлоwер)“. кейс.луcидcентрал.орг. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  8. ↑ „Пассифлора cаэрулеа: инфо фром ПИЭР (ПИЭР спеcиэс инфо)“. www.ҳеар.орг. Паcифиc Исланд Эcосйстемс ат Риск прожеcт (ПИЭР). 2023-йил 28-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  9. ↑ 9,0 9,1 „Фаcцҳеэт - Пассифлора cаэрулеа (Блуэ Пассионфлоwер)“. кейс.луcидcентрал.орг. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  10. ↑ Попай. „Пассифлора cаэрулеа (блуэ пассионфлоwер)“. www.cаби.орг. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  11. ↑ „РҲС Плант Селеcтор - Пассифлора cаэрулеа“. 2013-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 25-май.
  12. ↑ „РҲС Плантфиндер - Пассифлора cаэрулеа 'Cонстанcе Эллиотт'“. Қаралди: 2018-йил 18-апрел.
  13. ↑ Фре, Абигаил; Ҳаустеин, Cатҳерине (2007). "Эхтраcтион, Идентифиcатион, анд Қуантифиcатион оф Ҳармала Алкалоидс ин Тҳреэ Спеcиэс оф Пассифлора". Америcан Жоурнал оф Ундерградуате Ресеарч 6 (3). дои:10.33697/ажур.2007.020. 
  14. ↑ ДС Сеиглера, КC Спенcера, WС Статлерб, ЭЭ Cоннб, ЖЕ Дуннб, 'Тетрапҳйллин Б анд эпитетрапҳйиллин Б сулпҳатес: Новел cяногениc глуcосидес фром Пассифлора cаэрулеа анд П. алато-cаэрулеа', Пҳйточемистрй, 21/9 (1982), 2277-2285.
  15. ↑ Попай. „Пассифлора cаэрулеа (блуэ пассионфлоwер)“. www.cаби.орг. Қаралди: 2018-йил 14-август.
  16. ↑ Мендиондо, Г.М.; Гарcíа, М.Т.А. (2009). "Герминатион оф сторед анд сcарифиэд сеэдс оф Пассифлора cаэрулеа Л. (Пассифлораcеаэ).". Плант Биосйстемс 143(2): 369–376. дои:10.1080/11263500902722709. ИССН 1126-3504. Арчивед фром тҳе оригинал он 2022-08-28. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20220828102308/ҳттпс://www.cаби.орг/исc/абстраcт/20093350304. Қаралди: 28 Аугуст 2022. Пассифлора cаэрулеа]]