Пассифлора фоэтида (умумий номлари: хушбўй эҳтирос гули, ёввойи маракуя, эҳтирос битасининг меваси, ёввойи сув лимони, тошгул, тумандаги севги ёки югурувчи поп) — пассифлора туркумига мансуб тури. Америка Қўшма Штатларининг жануби-ғарбий қисмида (Техас ва Аризона жануби), Мексика, Кариб денгизи, Марказий Америка ва Жанубий Американинг кўп қисмида ёввойи ҳолатда ўсади. У - Шарқий Осиё, Жанубий Осиё, Гавайи, Африка ва Малдив ороллари каби дунёнинг тропик минтақаларига киритилган[1]. Бинар номи, фоэтида, лотин тилида „хушбўй“ деган маънони англатади ва шикастланган барглар чиқарадиган кучли ҳидни билдиради[2].

Пассифлора фоэтида
Гули
Мевалар
Илмий таснифлаш
Ўсимликлар
Юксак ўсимликлар
Гулли ўсимликлар
Икки уруғпаллалилар
Росидс
Малпигҳиалес
Пассифлораcеаэ
Пассифлора
П. фоэтида
Бинар номи
Пассифлора фоэтида

Бу эҳтирос гули қурғоқчиликка чидамли, лекин нам жойларни афзал кўради. Бу тур баъзи ҳудудларда инвазив тур эканлиги маълум[3]. Ўсимлик кўп йиллик бўлиб, анъанавий тиббиётда қўлланган[4].

Тавсиф

Поялари ингичка ва ипсимон бўлиб, майда ёпишқоқ сариқ туклар билан қопланган. Кўп йиллик поялар ёғочга айланади. Барглари уч-беш бўлакли ва ёпишқоқ тукли. Эзилганида, бу барглар баъзи одамлар ёқимсиз деб ҳисоблайдиган ўткир ҳидни чиқаради. Гуллари оқдан оч крем ранггача ўзгариб туради. Меваси шарсимон, пишганида ранги сарғиш-тўқ сариқдан қизилгач ўзгаради. Мева эти орасида кўп миқдорда қора уруғлар бор. Мева истеъмол қилинади ва уруғлар қушлар орқали тарқалади.

Пассифлора фоэтида ҳашаротларни ўз брактларида тута олади, бу эса овқат ҳазм қилиш ферментларини ҳам ўз ичига олган ёпишқоқ моддани ишлаб чиқаради[5]. У ўлжасидан озуқа оладими ёки йўқми, ноаниқ[6].

Ҳайвонларнинг ўзаро таъсири

Пассифлора фоэтида Аграулис ваниллаэ учун нектар манбаи ҳисобланади[7]. Пассифлора фоэтида Бразилия шимоли-шарқидаги фермерлар томонидан заҳарли ўсимлик сифатида тилга олинган. Эчкилар билан олиб борилган тажрибада П. фоэтидада сиянид миқдори юқори эканлигини аниқланди. Асосан қуруқ мавсумда янги баргларни истеъмол қилгандан кейин заҳарланиш ҳолати келиб чиқади[8].

Фойдаланиш

Мевалар тахминан стол тенниси тўпи ёки кумқуат ўлчамига эга бўлиб, енгил ширин ва нозик таъмга эга бўлган оқ мева этини ўз ичига олади. Филиппинда Пассифлора фоэтида меваси халқ тилида маря-маря („Кичик Марям“), куромбот ва санто-папа Папанинг митерига ўхшашлиги туфайли) деб номланади. Ёш барглар ва ўсимлик учларини ҳам истеъмол қилиш мумкин. Қуруқ барглар Ветнам халқ табобатида чой кўринишида уйқу муаммоларини тузатиш, шунингдек, қичишиш ва йўтални даволаш учун ишлатилади[9].

Манбалар

  1. ↑ „Пассифлора фоэтида (вине, cлимбер)“. Глобал Инвасиве Спеcиэс Датабасе. Инвасиве Спеcиэс Спеcиалист Гроуп (2006-йил 23-март). Қаралди: 2010-йил 7-январ.
  2. ↑ Неллис, Давид W.. Поисоноус Планц анд Анималс оф Флорида анд тҳе Cариббеан. Пинеаппле Пресс Инc, 1997 — 224-бет. ИСБН 978-1-56164-111-6. 
  3. ↑ „Пассифлора фоэтида (вине, cлимбер)“. Глобал Инвасиве Спеcиэс Датабасе. Инвасиве Спеcиэс Спеcиалист Гроуп (2006-йил 23-март). Қаралди: 2010-йил 7-январ.
  4. ↑ Сатҳиш, Р.; Саҳу, Алок; Натаражан, К. (Май–Жуне 2011). "Антиулcер анд антиохидант аcтивитй оф этҳанолиc эхтраcт оф Пассифлора фоэтида Л.". Индиан Жоурнал оф Пҳармаcологй 43 (3): 336–339. дои:10.4103/0253-7613.81501. ПМИД 21713043. ПМC 3113390. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=3113390. 
  5. ↑ Радҳамани, Т Р; Л Сударшана; Рани Кришнан (Деcембер 1995). "Дефенсе анд cарниворй: Дуал роле оф браcц ин Пассифлора фоэтида". Жоурнал оф Биосcиэнcес 20 (5): 657–664. дои:10.1007/БФ02703305. ҳттп://www.иас.аc.ин/жарч/жбиосcи/20/657-664.пдф. 
  6. ↑ „Cарнивороус Планц / Инсеcтивороус Планц“. Ботаниcал Соcиэтй оф Америcа. 2016-йил 9-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 7-январ.
  7. ↑ „Ладй Бирд Жоҳнсон Wилдфлоwер Cентер - тҳе Университй оф Техас ат Аустин“.
  8. ↑ Cарвалҳо, Фабриcио К. де Л.; де Медеирос, Росане М. Т.; де Араужо, Жосе А. С.; Риэт-Cорреа, Франклин (Жуне 2011). "Эхпериментал поисонинг бй Пассифлора фоэтида (Пассифлораcеаэ) ин гоац". Песқуиса Ветеринáриа Брасилеира 31 (6): 477–481. дои:10.1590/с0100-736х2011000600003. 
  9. ↑ Танака, Ёшитака. Эдибле Wилд Планц оф Виэтнам: Тҳе Боунтифул Гарден. Тҳаиланд: Орчид Пресс, 2007 — 109-бет. ИСБН 978-9745240896.