Paul Heyse

Паул Жоҳанн Лудwиг вон Ҳейсе (1830-йил 15-март – 1914-йил 2-апрел) – немис ёзувчиси ва таржимони. Берлиндаги Туннел üбер дер Спреэ ва Мюнхендаги Диэ Крокодиле номли адабий жамиятларнинг аъзоси бўлиб, у роман, шеър, 177 қисса ва олтмишга яқин драма ёзган. Ҳейсенинг кўп ва хилма-хил асарлари йиғиндиси уни немис адабиёцҳунослари орасида етакчи шахсга айлантирган. „У лирик шоир, драматург, романчи ва дунёга машҳур қисқа ҳикоялар ёзувчиси сифатида ўзининг узоқ ва самарали фаолияти давомида кўрсатган. Ҳамда идеализмга сингиб кетган мукаммал санъатига ҳурмат билдириш мақсадида“ 1910-йилда адабиёт бўйича Нобел мукофоти билан тақдирланган. Нобел ҳакамларидан бири Wирсен „Германияда Гётедан кейин бундай адабий даҳо бўлмаган“ деб тариф берган. Ҳейсе адабиётда Элис Мунро, Ярослав Сейферт, Теодор Моммсен ва Дорис Лессингданлардан сўнг бешинчи энг кекса лауреат бўлган.

Паул Ҳейсе

Ҳаёти

Пол Ҳейсе 1830-йил 15-мартда Берлиннинг Ҳеилиггеисцтраßэ шаҳрида туғилган. Унинг отаси, таниқли филолог Карл Wилҳелм Лудwиг Ҳейсе Берлин университети профессори бўлиб, Вилгелм фон Гумболдтнинг кенжа ўғли (1815–1817) ва Феликс Менделсоннинг (1819–1827) тарбиячиси бўлган. Унинг отаси томонидан бобоси Жоҳанн Чристиан Аугуст Ҳейсе(1764-йил 21-апрел, Нордхаузен – 1829-йил 27-июл, Магдебург) машҳур немис грамматикаси ва лексикографи бўлган. Паул Ҳейсенинг онаси яҳудий бўлган.

Ҳейсе 1847-йилгача Фриэдрич-Wилҳелмс гимназиясида ўқиган. Кейинчалик у намунали талаба сифатида ёдда қолган.

Мактабни тугатгандан сўнг, Ҳейсе классик филологияни ўрганишни бошлаган. У Жаcоб Бурcкҳардт, Адолпҳ Мензел, Тҳеодор Фонтане анд Тҳеодор Сторм билан учрашган ва 1849-йилда Ту cннел üбер дер Спреэ адабий гуруҳига қўшилган. Фрüҳлингсанфанг 1848 – бу Ҳейсенинг биринчи босилган шеърлари.

Берлин университетида икки йил ўқиб, санъат тарихи ва роман тилларини ўрганиш учун 1849-йил апрел ойида Боннга жўнаб кетган. 1850-йилда у ниҳоят ёзувчилик фаолиятини якунлаган ва Германияда роман филологиясининг кашшофи Фридрих Диэз раҳбарлигида диссертацияни ёқлайди. Аммо Ҳейсен профессорларидан бирининг рафиқаси билан ишқий муносабатда бўлганлиги маълум бўлгач, уни Берлинга қайтариб юборишган. Ҳейсенинг биринчи китоби „Дер Жунгбруннен“ (эртаклар ва шеърлар тўплами) ва „Франcесcа вон Римини“ трагедиясини отаси нашр этган.

1851-йилда Ҳейсе „Туннел“ аъзолари томонидан „Дас Тал вон Эспигно“ балладаси учун ўтказилган танловда ғолиб чиқган ва унинг биринчи қисқа ҳикояси „Марион“ (1852) ҳам худди шундай шарафга сазовор бўлган. Геибел ва Ҳейсенинг шеърлари ва халқ қўшиқлари таржималари тўплами бор ва уларни Спанишчес Лиэдербуч бастакорлар, жумладан Роберт Шуманн (74 ва 138-бандлар), Ҳуго Wолф (Лиэдер тўплами Спанисчес Лиэдербуч, 1891) ва Адолф Женсенларга жуда мақул келган. Шунингдек, Wолф асари Ҳейсенинг Италиэнисчес Лиэдербуч тўпламидан парча ҳисобланади. Фаолияти давомида Ҳейсе италян адабиётида таржимон сифатида ҳам ишлаган.

1852-йил май ойида Ҳейсе трубадурлар ҳақидаги иши учун докторлик унвонига сазовор бўлган ва Пруссия стипендияси унга эски Прованс қўлёзмаларини излаш учун Италияга жўнаб кетишига рухсат берган. У Арнолд Бöcклин ва Жозеф Виктор фон Шеффел билан дўстлашди, аммо нашр этилмаган қўлёзмалардан парчаларни кўчириб олгани аниқланганидан кейин Ҳейсега Ватикан кутубхонасига кириш тақиқланади. У 1853-йилда Германияга қайтиб келади ва уни биринчи марта машҳур қилган асарларни айнан шу ерда ёзган. Унинг энг машҳур қиссаси „Л’Арраббиата“ („Тҳе Фурй“, 1853, 1855-йилда нашр этилган) ва „Лиэдер аус Соррент“(„Сонгс оф Сорренто“, 1852-1853).

1855-йил 22-августда Ҳейсенинг биринчи ўғли Франз туғилган. Ҳейсенинг биринчи турмушидан тўрт фарзанди бор эди. Улара Франз (1855–1919), Жулиэ ор Лулу (Фрау Баумгартен, 1857–1928), Эрнст (1859–1871) анд Cлара (Фрау Лайриз, 1861–1931). 1859-йилда Куглерлар оиласи олдидаги мажбуриятлар Ҳейсени Литературблатт зум деуцчен Кунстблатт муҳаррири лавозимини эгаллашга мажбур қилган.

Унинг сўнгги нашр этилган асарлари Летзтен Новеллен ва Италиэнисчен Волксмäрчен (1914) бўлган. У 1914-йил 2-апрелида, Биринчи жаҳон уруши бошланишидан бир неча ой олдин вафот этган ва Wалдфриэдҳофда дафн қилинган.