Bijanaklar

Бижанаклар, печенеглар, пацзинаклар — Итил (Волга) ва Ёйиқ (Урал) дарёси бўйлари, Орол денгизи оралиғидаги даштларда ҳамда Каспий денгизининг шарқи ва шим.да милодий 1-минг йилликнинг икжинчи ярмида яшаган бир қанча туркий қабилалар бирлашмаси. Бижанаклар қадимги Қанғдавлати аҳолиси қанғлиларта мансуб бўлганлар. ВИИИ асрда Ёйиқ ва Итил дарёлари оралиғида яшовчи қанғли, сармат ва бошқа қабилаларнинг бирлашувидан йирик бижанакқанғли иттифоқи ташкил топган. ИХ аср охирларида (889 йил) табиий иқлим шароитининг ғоят оғирлашуви, хусусан қурғоқчилик ҳамда қипчоқ ва ўғузларнинг сиқуви натижасида Бижанакларнинг асосий қисми жан. рус даштларига, Қора денгизнинг шим.даги ерларга кўчиб ўтганлар. Бижанаклар Киев Руси ерларига муттасил чопқун уюштириб турганлар. 1010-йилдан кейин Бижанаклар қўлларига асир тушган мусулмон уламоси, илоҳиётчи олими орқали и слом динига кирганлар. 11 — ХИИ асрларда Бижанаклар дан қорилар, уламолар, фиқҳшунослар чиққан. 1036-йил Киев князи Ярослав Мудрий Бижанакларга қаттиқ зарба бергач, Бижанакларларнинг бир кисми Венгрияга кўчиб кетган. Бижанакларнинг ЁйкқИтил оралиғида қолган қисми кейинчалик Дашти Қипчоқ таркибига кирган. Бижанакларнинг яна бир кисми (ВИИИ аср) Амударёнинг қуйи оқимида, бошқа бир қисми ўғузлар таркибига кириб Сирдарёнинг ўрта ва қуйи оқимларида кўчманчилик билан машғул бўлишган. Абдуррашид Бакувий (15а,)нинг ёзишича, Бижанаклар туркий элат бўлиб, шим.да олтинчи иқлимда, сақлаблар (славянлар)га яқин ерда яшаганлар. Улар узун соқолли, узун мўйлабли, кучли ва енгилмас бўлганлар. Улар ҳеч кимга, ҳеч қачон хирож тўлашмаган. Фахриддин Ҳасанов.

Адабиётлар

• ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил