Пелтиэр эффекти, электро-термик эффект — бир-бирига кавшарланган турли жинсли иккита ўтказгич ёки яримўтказгичдан ташкил топган занжир орқали ўзгармас электр токи ўтганда уларнинг бир-бирига тегиб турган жойида токнинг йўналишига қараб иссиқлик ажралиш ёки ютилиш ҳодисаси. Токнинг йўналиши ўзгарса, иссиқлик ажралиши иссиқлик ютилиши билан алмашинади. Токнинг йўналишидан қати назар кавшарланган учларидан бири совиса, иккинчиси исийди. Бу ҳодисани франсуз физиги ва метеорологи Ж. Ш. А. Пелте (1785— 1845) кузатган (1834). Пелте эффекти Зеебек эф-фектининг аксидир.

Пелте эффекти қуйидагича тушунтирилади. Ток ташувчилар (электрон ёки коваклар) кавшарланиш чегарасининг 2 томонида контакт потенсиаллар фарқи туфайли турлича энергияга эга бўлади. Агар заряд ташувчилар кавшарланган учидан ўтиб, кичик энергияли соҳага тушиб қолса, улар ортиқча энергияларини кристалл панжарага беради, на-тижада кавшарланган учи қизийди. Бошқа учида эса ток ташувчилар катта энергияли соҳага ўтади ва етишмайдиган энергияни панжарадан олади, на-тижада бу кавшарланган учи совийди.

Пелте эффектидан А. Ф. Иоффе таклиф этганидек совиткич ва иситкич қурилмаларини яратишда фойдаланилади.[1]

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил