Penitsillin
Пенициллин — кимёвий тузилиши бир-бирига яқин табиий ва ярим синтетик антибиотиклар гуруҳи. Тиббиёт амалиётида илк бор қўлланган, пенициллинни пениcиллиум туркумига мансуб замбуруғлар ишлаб чиқаради. 1928-йилда америка бактериологи А. Флеминг замбуруғларнинг бактерияларга таъсир этувчи хоссаси борлигини тасодифан аниқлаган. Аммо, фақат 1941-йилда А. Флеминг, инглиз патологи Х.Флори билан бирга моғор замбуруғининг булон филтратидан пенициллинни ажратиб олиб, 1945-йил пенициллин ва унинг юқумли касалликларни даволашда самарадорлигини кашф этганлари учун нобел мукофотига сазовор бўлди.
Ҳозирги тиббиётда табиий ва ярим сунъий пенициллинлардан фойдаланилади. Табиий пенициллинга бензилпенициллиннинг натрийли ва калийли тузи, бицилин −1, −3, −5 ва феноксиметилпенициллинлар киради. Пенициллин молекуласининг асосий қисмини 6-аминопенициллин кислота ташкил қилиб, бу беталактам ва тиазолин ҳалқаларидан ташкил топган мураккаб гетероциклик бирикма ҳисобланади. Табиий пенициллиннинг таъсир доираси тор, табиий пенициллин стафилококк, стрептококк, пневмококк, гонококк, менингококклар, газли гангрена, қоқшол, ботулизм, куйдирги, дифтерия, захм каби касалликларнинг қўзғатувчиларига жуда фаол таъсир этади. Шунинг учун у пневмония, септик эндокардит, жароҳатланиш оқибатида келиб чиққан касалликлар, сарамас, перитонит, систит, остеомиелит, дифтерия, скарлатина ва бошқа касалликларда қўлланади.
Ярим суний пенициллинга биологик ва кимёвий йўллар билан олинадиган ҳар хил моддалар киради. Пенициллин кислотасидаги бензил радикали ўрнига ҳар хил бошқа радикаллар қўшилиши натижасида ярим сунъий пенициллиннинг бир қанча авлодлари олинди, булар антибактериал доираси, пенициллиназага чидамлилиги ва бошқа хусусиятлари билан бир-биридан фарқ қилади. Ярим сунъий пенициллиннинг за-ҳарлилиги кам, организмдаги суюқлик ва тўқимага енгил сўрилади.
Пенициллиннинг актибактериал таъсир механизми, ҳужайра девори синтезининг бузилиши билан боғлиқ бўлиб, бунда пептидогликам (муреин) моддасини синтез қилувчи реаксия тўсиб қўйилади. Шу сабабли пенициллин гуруҳи дорилари, асосан, ўсувчи бактерия ҳужайраларига таъсир қилади. Шу билан бирга маълум бир бактериялар ҳужайра деворининг синтези бузилса ҳам ўз ҳаёт фаолиятини сақлаб қолиб, Л — шаклдаги микроорганизмга айланиши мумкин.
Пенициллин гуруҳи антибиотикларини кўллашда бактерияларни уларга нисбатан таъсирчанлиги эътиборга олинади ва шифокор маслаҳатига кўра қўлланади.
Пенициллиннинг ножўя таъсирига, асосан, аллергик реаксиялар, парентерал йўл билан юборилгандаги асоратлар (оғриқ, абссесс, флебит ва бошқалар), дизбактериоз мисол бўла олади[1].
Манбалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Тиббиётга оид уşбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. |