Personalizm

Персонализм (лот. персона — шахс) — фалсафий йўналиш. Унга кўра, одам фиқоловчи мавжудот эмас, ҳаракат қилувчи, муайян мавқени эгалловчи шахсдир. П. ХХ асрнинг бошларида Россия (Н. А. Бердяев, Л. Шестов) ва АҚСҲ да (Б.П.Боун) вужудга келган. П.нинг марказида шахс тушунчаси туради. Хусусан, билиш назариясида шахс билиш жараёнининг иштирокчиси сифатида қаралади. Шу маънода Ницшепяп кейин барча фалсафа у ёки бу даражада шахслаштирилган. Фалсафий антропологияни ҳам П.нинг намоён бўлиши шакли деб ҳисоблаш мумкин. Этикада П. деганда индивидуал қадриятларни бошқа ахлоқий қадриятлардан афзал деб ҳисоблаш тушунилади.

Кенгроқ маънода, шахсият — бу инсон мавжудлигининг энг юқори шакли сифатида тан олинадиган фалсафий муносабат. Шу билан бирга, шахсиятни Индивидуализмдан фарқлаш керак. Лакроих, Жан (фалсафачи), "инсон ҳар доим бошқа шахслар яшайдиган дунёда яшайди, „мен“ бири бошқалар билан, иккинчиси эса „мен“ билан" деган. Шахсият — бу ташқарига чиқиши керак бўлган ички таркиб. Бу ҳеч қандай тарзда „мен“ ни инкор этмайди: биз бошқаларни ҳақиқатда қанчалик кўп севсак, ўзимизни шунчалик яхши кўрамиз, ўзимизни шунчалик севамиз, бошқаларни ҳам шунчалик севамиз". Шунинг учун биз шахсиятнинг турли шакллари мавжудлиги ҳақида гапиришимиз мумкин, улар орасида атеистик персонализм ҳам бор бўлиши мумкин. Ж.Лакроихнинг фикрича, "персонализм сўзнинг тўғри маъносида фалсафа эмас. Ёки, агар хоҳласангиз, бир хил илҳом билан озиқланадиган, лекин ундан турли хил, кўп жиҳатдан бир-бирига ўхшамайдиган таълимотларни келтириб чиқарадиган бир эмас, балки бир нечта фалсафий шахсият тушунчаларининг мавжудлигини учратиш мумкин: масалан, бошқа кўп нарсаларни эслатиб ўтмаганда шахсиятнинг атеистик ва насроний тушунчалари мавжуд.