Pert
Перт — Австралиянинг жануби-ғарбий қисмидаги шаҳар ҳисобланади. Ғарбий Австралия штатининг маъмурий маркази. Аҳолиси 1,3 млн. киши (1999). Суон дарёсининг Ҳинд океанига қуйилиш жойидаги порт (йиллик юк ортиб тушириш 15 млн.т). Темир йўл стансияси мавжуд. Аэропорти халқаро аҳамиятга эга. Оғир ва транспорт машинасозлиги, кимё, тўқимачилик, озиқ-овқат саноати корхоналари; университет бор. Шаҳарга 1829-йилда асос солинган.
Перт | |
|---|---|
| Шаҳар | |
 | |
| Мамлакат | Австралия |
| Перт (минтақа) | Ғарбий Австралия |
| Ҳукумат | |
| • Давлат капитали | Басил Земпилас |
| Асос солинган | 1829-йил |
| Майдон | 6,418 км2 (2,478 кв ми) |
| Аҳолиси (2015-йил) |
2 039 200[1] |
| Вақт минтақаси | УТCУТC+8:00, ёзда УТC+9:00 |
| Телефон коди | 0852, 0853, 0854, 08610, 08611, 08612, 08614, 08615, 08616, 08618, 08621, 08622, 08623, 08625, 062, 080, 08628, 08631, 08632, 08633, 08635, 08636, 08637, 08638, 08640, 08642, 08643, 08644, 08645, 08646, 08646, 08646, 08646 08650, 08654, 08655, 08920, 08921, 08922, 08923, 08924, 08925, 08926, 08927, 08928, 08931, 08933, 08933, 08933 08935, 08936, 08937, 08938, 08941, 08942, 08943, 08944, 08945, 08946, 08947, 08948 |
Шаҳар 1829-йил 12-июнда капитан Жеймс Стирлинг томонидан Фремантл порт аҳоли пункти ташкил топганидан кўп ўтмай ташкил этилган. Пертҳ барқарор ўсишни кўрсатди, бу миллий ўртача[3] дан тезроқ .
1962-йилда „ Дўстлик 7“ космик кемаси тепадан учиб ўтганида аҳоли ўз чироқларини ёқиб юборганида Перт „Чироқлар шаҳри“ номи билан машҳур бўлди [4][5] .
2012-йил ҳолатига кўра, Пертҳ Тҳе Эcономист[6] томонидан дунёдаги яшаш учун энг қулай шаҳарлар орасида 9-ўринни эгаллади .
Тарихи
Фон
Овруполиклар келгунига қадар бу ҳудудда 40 000 йил давомида ноонгарлар яшаган, буни Оққуш дарёси ҳудудида олиб борилган қазишмалар тасдиқлайди[7]. Аборигенлар Ғарбий Австралиянинг жануби-ғарбий бурчагини эгаллаб, овчилик ва теримчилик билан яшашган. Овруполиклар бу ерда аборигенларни биринчи марта учратганларида, улар эрни Бурлу деб аташган . Оққуш дарёси бўйида яшовчи бир қанча қабилалар Wҳаджукни ташкил қилган . Wҳаджук бошқа қабилалар билан бирга жануби-ғарбий ижтимоий-лингвистик блокни ташкил этган, шунингдек, Ноонгар (халқ) номи билан ҳам танилган.
Европанинг биринчи кўришлари
Бу минтақадаги биринчи европаликлар 1697-йил 10-январда Голландиялик капитан Виллем де Вламинк қўмондонлигидаги одамлар эди[8]. Овруполиклар томонидан кейинги кузатишлар де Вламинкнинг ерлар яшаш учун яроқсиз ва қишлоқ хўжалиги учун яроқсизлиги ҳақидаги хулосаларини тасдиқлади, агар турар-жой пайдо бўлса, бу зарур бўлади.
Оққуш дарёси колонияси
Оққуш дарёсининг оғзида эвропаликларнинг биринчи қайд этилган кўриниши 1619-йил 19-июлда Фредерик де Ҳоутман экипажи томонидан содир бўлган, аммо ёмон об-ҳаво шароити туфайли қўниш амалга оширилмаган. Кейинчалик бу ҳудудга эвропалик денгизчилар бир неча бор ташриф буюришди, аммо барпо этилган аҳоли пунктлари доимий эмас эди.
Оққуш дарёси колонияси 1829-йилда капитан Жеймс Стирлинг томонидан ташкил этилган . Биринчи бинолардан бири, думалоқ уй, бугунги кунгача сақланиб қолган ва ҳозир Фремантле ҳудудида жойлашган. 1832-йилга келиб, колония аҳолиси 1,5 минг кўчманчига етди ва унга 1826-йилда Олбани ҳудудида ташкил этилган худди шу номдаги колония шарафига „Ғарбий Австралия“ расмий номи берилди[9]. Бироқ, Оққуш дарёси номи бутун ҳудудга нисбатан узоқ вақт давомида ишлатилган. Кейинчалик Ғарбий Австралия Австралия қитъасининг шарқий ва шимолига кенгайтирилиб, дунёдаги иккинчи йирик маъмурий бирликка айланди. Бугунги кунда штат мамлакат ҳудудининг учдан бир қисмини эгаллайди.
Географияси
Шаҳар қитъанинг жануби-ғарбий қисмида Ҳинд океани ва Дарлинг тизмаси деб номланувчи пастки қирғоқ шелфида жойлашган. Шаҳарнинг марказий бизнес тумани ва чеккалари Сwан дарёсида жойлашган. Пертга бир миллион аҳолиси бўлган энг яқин шаҳар Жанубий Австралиядаги Аделаида бўлиб, 2104 километр (1307 миля) узоқликда жойлашган. Перт географик жиҳатдан Сидней ва Мелбурнга қараганда Шарқий Тимор ва Жакартага яқинроқ.
Шаҳарнинг бизнес маркази
Шаҳарнинг марказий ҳудуди жануб ва шарқда Оққуш дарёси, ғарбда Кинғс Парк ва шимолда темир йўл линияси билан чегараланган ва Перт муниципалитети таркибига киради.
Ҳинд океани соҳилларида жойлашган. Австралиянинг Рождество ороли Пертдан 2360 км шимоли-ғарбда жойлашган .
Иқлим
Перт ўртача ва мавсумий ёғингарчиликни бошдан кечиради. Ёз одатда иссиқ ва қуруқ, декабрдан мартгача давом этади. Феврал — энг иссиқ ой. Ўз навбатида, қиш жуда нам ва салқин. Бу об-ҳаво Пертни Ўрта ер денгизи иқлимининг классик намунасига айлантиради[10]. Ёз бутунлай ёмғирдан ҳоли эмас, вақти-вақти билан қисқа момақалдироқлар бўлади. Энг юқори ҳарорат 46,2 °C 1991-йил 23-февралда қайд этилган[11][12] . Кўпинча ёз кунлари тушдан кейин, денгиз шабадаси, шунингдек , Фремантле Доктори номи билан ҳам танилган, жануби-ғарбий томондан эсади ва шимоли-шарқий иссиқ шамолларни алмаштиради. Бундай кунларда шамол ўзгаргандан бир неча соат ўтгач, ҳарорат 30 даражадан пастга тушади[13]. Перт ўзининг Ўрта эр денгизи иқлими учун жуда қуёшли шаҳар эмас, йилига 2800[14] ва 3000 соат[15]орасида қуёш нури тушади.
Қишлари нисбатан салқин ва нам. Энг кўп ёғингарчилик май ва сентябр ойларига тўғри келади. Энг паст ҳарорат −0,7 ° С 2006 йил 17 июнда қайд этилган.[12]
Ёмғирнинг кўп қисми қишда бўлса-да, рекорд 1992 йил 9 февралда 120,6 мм ёғин тушганда қайд этилган.[12] 1970-йилларнинг ўрталарида Перт ва жануби- ғарбий Австралияда ёмғир ёғиши сезиларли даражада ўзгарди. Қишки ёғингарчиликнинг сезиларли даражада камайиши ва ёз ойларида момақалдироқлар сонининг кўпайиши кузатилди.[16]
| Кўрсаткич | Январ | Феврал | март | апрел | май | июн | июл | август | Сиз. | Октябр | ноябр | декабр | Йил |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Мутлақ максимал, °C | 45,8 | 46,2 | 42,4 | 37,6 | 34,3 | 28,1 | 26,3 | 27,8 | 32,7 | 37,3 | 40,3 | 44,2 | 46,2 |
| Ўртача максимал, °C | 30,5 | 31,3 | 29,5 | 25,5 | 22,4 | 19,3 | 18,4 | 18,8 | 20,1 | 22,8 | 26,2 | 28,7 | 24,5 |
| Ўртача ҳарорат, °C | 24,2 | 24,7 | 23,0 | 19,5 | 16,6 | 13,9 | 13,1 | 13,4 | 14,8 | 17,0 | 20,2 | 22,4 | 18,6 |
| Ўртача минимал, °C | 17,8 | 18,0 | 16,4 | 13,5 | 10,7 | 8,5 | 7,8 | 8,0 | 9,5 | 11,2 | 14,1 | 16,1 | 12,6 |
| Мутлақ минимал, °C | 8,9 | 8,7 | 6,3 | 4,1 | 1,3 | −0,7 | 0,0 | 1,3 | 1,0 | 2,2 | 5,0 | 7,9 | −0,7 |
| Ёғингарчилик даражаси, мм | 16,5 | 9,1 | 19,8 | 38,8 | 89,5 | 134,7 | 153,1 | 128,2 | 89,2 | 43,1 | 22,1 | 6,4 | 745,7 |
| Сув ҳарорати, °C | 23 | 23 | 22 | 22 | 20 | 20 | 19 | 19 | 19 | 19 | 21 | 21 | 21 |
| Манба: Метеорология бюроси[17][17], Саёҳат портали | |||||||||||||
Демография
| Аҳоли сонининг йил бўйича ўсиши (АБС архивланган нусхаси 2011-йил 23-феврал, Wайбаcк Мачине- да) | |
| 1854 йил | 4001 |
| 1859 йил | 6293 |
| 1870 | 8220 |
| 1881 йил | 9955 |
| 1891 йил | 16 694 |
| 1901 йил | 67 431 |
| 1911 йил | 116 181 |
| 1921 йил | 170 213 |
| 1933 йил | 230 340 |
| 1947 йил | 302 968 |
| 1954 йил | 395 049 |
| 1961 йил | 475 398 |
| 1966 йил | 559 298 |
| 1971 йил | 703 199 |
| 1976 йил | 805 747 |
| 1981 йил | 898 918 |
| 1986 йил | 994 472 |
| 1991 йил | 1 143 249 |
| 1996 йил | 1 244 320 |
| 2001 йил | 1 339 993 |
| 2006 йил | 1 445 079 |
| 2008 йил | 1 546 617 |
| 2011 йил | 1 832 114 |
| Туғилган мамлакат | Рақам
(2006) |
|---|---|
| Буюк Британия | 168 483 |
| Янги Зеландия | 33 751 |
| Малайзия | 18 939 |
| Италия | 18 701 |
| Жанубий Африка | 18 683 |
| Ҳиндистон | 14 007 |
| Сингапур | 11 199 |
| Ветнам | 10 081 |
| Ирландия | 7706 |
| Хитой | 7681 |
| Германия | 7617 |
| Нидерландия | 7570 |
| Индонезия | 7392 |
| АҚШ | 5524 |
Перт — Австралиянинг тўртинчи йирик шаҳри. 1980-йилларнинг бошларида у бу кўрсаткич бўйича Аделаидани ортда қолдирди . 2011-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, шаҳар аҳолиси 1,832,114 кишидан иборат эди.
Этник таркиби
2006-йилда шаҳардаги энг йирик этник гуруҳлар: инглизлар (534,555 ёки 28,6%), австралияликлар (479,174 ёки 25,6%), ирландлар (115,384 ёки 6,2%), шотландлар (113,846 ёки 6,1%), италянлар (84,31 ёки 84,31%). 4,5% ва хитойликлар (53 390 ёки 2,9%). Шунингдек, шаҳарда 3101 абориген (0,2%) истиқомат қилган[19].
Перт ўзининг катта инглиз аҳолиси билан ажралиб туради. 2006-йилги аҳолини рўйхатга олиш маълумотларига кўра, Буюк Британияда туғилган 142,424 аҳоли[20], Сиднейда эса 145,261[21] ва Пертнинг умумий аҳолиси Сиднейнинг атиги 35% ни ташкил қилади.
Шаҳарнинг этник таркиби ўтган асрнинг ўрталарида, шаҳарга кўп сонли европалик муҳожирлар келганида ўзгарди. Фремантл Эвропадан кемалар йўналишидаги биринчи Австралия шаҳри бўлганлиги сабабли , Пертга италянлар, юнонлар, голландлар, немислар, хорватлар, боснияликлар, серблар, поляклар, чехлар, словаклар, руслар, украинлар, македонияликлар, турклар ва бошқа этниклар оқими кўрди.
Иқтисодиёт
Перт — Австралиянинг ғарбий соҳилидаги йирик порт. Темир йўл кесишмаси. Халқаро аэропорт. Нефтни қайта ишлаш заводи. Кемасозлик. Кимё, тўқимачилик ва озиқ-овқат саноати корхоналари . Йирик семент заводи.
Транспорт
Пертда иккита аэропорт бор — Перт халқаро аэропорти ва Жандакот халқаро аэропорти .
1968 йилда шаҳарга Калгурли шаҳридан темир йўл линияси қўшилди. Индиан Паcифиc Роад компаниясига тегишли бўлган ушбу линия ҳозир Перт ҳудудида 1435 мм ўлчагич ёрдамида электрлаштирилган.
Йўл тизими 3 та автомобил йўли ва 9 та автомагистралдан иборат бўлиб, барча йўллар бепул.
Жамоат транспортига поэздлар, автобуслар ва паром киради. Шаҳар ичида олтита линия, шу жумладан 200 та автобус ва 70 та темир йўл вокзаллари мавжуд:
- Фремантле — Перт
- Бутлер — Перт
- Перт — Мидленд
- Перт — Армадале
- Перт — Торнли
- Перт — Мандура.
Маданият
Перт — Ҳит Леджер номи билан танилган актёр Ҳитклифф Эндрю Леджер, шунингдек, Карнивоол , Таме Импала , Пендулум ва Книфе Партй Роб Сwире , Маке Тҳем Суффер, Гаретҳ МcГриллен ва Пол Ҳардинг мусиқий гуруҳлари ижодкорлари ва аъзоларининг ватани . шунингдек, театр актёри ва қароқчи Жек Рекхем ролини ўйнаган Тоби Шмицнинг филми. машҳур Америка телесериали „Қора елканлар“.
Парклар ва дам олиш
Шаҳарнинг шарқий чеккасида Коуну Коала Парки ҳайвонот боғи қўриқхонаси жойлашган бўлиб, у сайёҳлик ва мактаб гуруҳларига мезбонлик қилади ва сайёҳларга коалалар билан суратга тушиш ва уларни қўлларида ушлаб туриш имкониятини беради.
Қардош шаҳарлар
Яна қаранг
Манбалар
- ↑ „3218.0 - Регионал Популатион Гроwтҳ, Аустралиа, 2014-15“ (эн). абс.гов.ау (2016-йил 30-март). 2016-йил 31-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 31-март.
- ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил
- ↑ Минтақавий аҳоли ўсиши, Австралия 2008–2009 . Австралия Статистика Бюроси (2010 йил 30 март). Кириш санаси: 2011 йил 7 май. Архивланган 2012 йил 4 феврал.
- ↑ (1970) Перт - ёруг'лик шаҳри Пертҳ, WА. Браян Уилямс WА ҳукумати учун ишлаб чиқариш, 1970 (Видео ёзув) Пертнинг ижтимоий ва дам олиш ҳаёти. 1962 йил феврал ойида астронавт Жон Гленн томонидан ко'рилган Перт чироқларининг "макети" билан бошланади..
- ↑ Ховард, сер Генри Рудолф (Гарри) (1890-1970) Биографик ёзув - Австралиянинг онлайн таржимаи ҳоли луг'ати . Кириш санаси: 2011 йил 23 январ. Архивланган 2011 йил 15 апрел..
- ↑ Австралия олтин . Кириш санаси: 2012 йил 1 сентябр. Архивланган 2018 йил 22 январ.
- ↑ 7Сандра Боудлер. Плейстоцен Тинч океани . "Одамлар турар жойи", Д. Денун (эд) Тинч океани оролларининг Кембриж тарихида чоп этилган. 41–50-бетлар. Кембриж университети матбуоти, Кембриж . Г'арбий Австралия университети . Кириш санаси: 2011 йил 27 апрел. 2012 йил 16 февралда асл нусхадан архивланган..
- ↑ Маёр, Ричард Генри Терра Аустралисга эрта саёҳатлар, ҳозир Австралия деб аталади . Австралиянинг Гутенберг лойиҳаси (1859). Кириш санаси: 2008 йил 26 феврал. Архивланган 2012 йил 16 феврал.
- ↑ Cоллиэр энсиклопедияси. Австралия. Ҳикоя.
- ↑ Линаcре, Эдвард; Герц, Барт. Иқлим ва об-ҳаво тушунтирилди (неопр.) . — Лондон: Роутледге , 1997. — С. 379. — ИСБН 0-415-12519-7 .
- ↑ Перт учун йиллик иқлим хулосаси: 2008 йилда Перт учун иссиқ кунлар билан ўртача ёғингарчилик. Австралия метеорология бюроси(2009-йил 2-январ). Кириш санаси: 2009-йил 5-август. Архивланган:2012-йил 16-феврал.
- ↑ 12,0 12,1 12,2 Перт аэропорти иқлим статистикаси . Метеорология бюроси . Кириш санаси: 2009-йил 30-июл. Архивланган 2012-йил 16-феврал..
- ↑ Пертда жазирама . Австралия метеорология бюроси (2005 йил июн). Кириш санаси: 2009 йил 5 август. 2012 йил 16 февралда асл нусхадан архивланган..
- ↑ Об-ҳаво маркази — Жаҳон об-ҳавоси — Ўртача шароитлар — Перт . ББC. Кириш санаси: 2010 йил 14 июн. Архивланган 2005 йил 22 май.
- ↑ орасида қуёш нури тушади.об-ҳаво бо'йича саёҳат . 2022-йил 29-мартда олинди. Архивланган 12-март, 2022-йил..
- ↑ Жануби-ғарбий ёғингарчилик қандай ўзгарган (ПДФ). Ҳинд океанидаги иқлим ташаббуси (2000). Кириш санаси: 2009 йил 5 август. 2012 йил 16 февралда асл нусхадан архивланган.
- ↑ 17,0 17,1 Ғарбий Австралия иқлим хизматлари маркази (Метерология бюроси). Пертҳ метросининг иқлим ўртача кўрсаткичлари (мавжуд ҳавола — тарих) (2010 йил ноябр). Кириш санаси: 2010 йил 26 ноябр.
- ↑ "Ҳамжамият профили серияси: Пертҳ (Статистика бўлими)" . Кириш санаси: 2015 йил 4 феврал. Архивланган 2017 йил 19 сентябр.
- ↑ Маҳаллий аҳоли ишлари (ПДФ). Маҳаллий аҳоли билан ишлаш бошқармаси (2006 йил 11 май). Кириш санаси: 2011-йил 7-май. Асл нусхадан 2006-йил 25-августда архивланган.
- ↑ "Пертҳ (Статистика бо'лими)" . Кириш санаси: 2015 йил 4 феврал. Архивланган 2017 йил 19 сентябр..
- ↑ "Сидней (Статистика бўлими)" . Кириш санаси: 2015 йил 4 феврал. Архивланган 2017 йил 19 сентябр.
- ↑ Хюстон-Пертҳ қардош шаҳарлар уюшмаси . Хюстоннинг қардош шаҳарлари. Кириш санаси: 2011 йил 22 апрел. 2012 йил 16 февралда асл нусхадан архивланган.
 | Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
 | Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
Ҳаволалар
Викиомборда „Перт“ мавзуси бўйича медиафайллар бор.