Peter Ackroyd
| Петер Аcкройд | |
|---|---|
|
| |
| Таваллуди |
1949-йил 5-октябр Шарқий Аcтон, Лондон, Англия, Бирлашган Қироллик |
| Фуқаролиги | Британиялик |
| Йўналиш | Ёзувчи, адабий танқидчи |
| Фаолият йиллари | 1976-йилдан, ҳозирги кунгача |
| Фаолият тури | Лондон ва унинг аҳолиси; Инглиз тарихи ва маданияти |
| Жанр |
|
Петер Аcкройд CБЕ, ФРСЛ (1949-йил 5-октябрда туғилган) — Лондон тарихи ва маданиятига алоҳида қизиқиш кўрсатадиган инглиз биографи, ёзувчи ва танқидчиси. Инглиз тарихи ва маданияти ҳақидаги романлари ҳамда Wиллиам Блаке, Чарлес Диcкенс, Т. С. Элиот, Чарлес Чаплин ва сер Тҳомас Моренинг таржимаи ҳоли учун у Сомерсет Маугҳам мукофоти ва иккита Wҳитбреад мукофотига сазовор бўлган. У ўзи яратган ишлари ҳажми, ундаги услублар диапазони, турли услубий қрашларини қабул қилиш маҳорати ва тадқиқотининг чуқурлиги билан ажралиб туради.
У 1984-йилда Роял Соcиэтй оф Литературе аъзоси этиб сайланган ва 2003-йилда Cоммандер оф тҳе Ордер оф тҳе Бритиш Эмпире этиб тайинланган.
Ҳаёти ва таълим олиш даври
Аcкройд Лондонда туғилган. Отаси оилани ташлаб кетганидан кейин онаси ва бувиси томонидан „қатъий тартибдаги“ Роман-католик оиласи деб таърифлаган Шарқий Аcтондаги кенгаш мулкига қарашли уйда ўсган. У биринчи марта етти ёшида гей эканлигини билган[1]. У Ст. Бенедиcт, Эалингда ва Cембридгедаги Cларе коллежида таҳсил олган ва уни инглиз адабиёти бўйича икки марта биринчи бўлиб тугатган[2]. 1972-йилда у Ел университетида Меллон стипендияси соҳиби бўлган.
Адабий фаолияти
Аcкройд Ел стипендиясини қўлга киритиши сабаб бўлган Нотес фор а Неw Cултурени ёзган пайтида атиги 22 ёшда бўлган ва 1976-йилда нашр этилган. Т. С. Элиотнинг „Маданият таърифи тўғрисида эслатмалар“ (1948) асарининг акс-садоси бўлган сарлавҳа Аcкройд Лондонда яшовчи бошқа ёзувчиларнинг асарларини ўрганиш ва қайта кўриб чиқишга мойиллигининг дастлабки белгиси эди. У 1973—1977-йилларда Тҳе Спеcтатор журналида адабий муҳаррир[3] бўлиб ишлаган ва 1978-йилда қўшма бошқарувчи муҳаррир бўлган ва 1982-йилгача бу лавозимда ишлаган[2] У Тҳе Тимес газетасида бош китоб шарҳловчиси бўлиб ишлаган ва радиода тез-тез эшиттиришлар олиб борган 1984-йилдан Қироллик адабиёт жамияти аъзоси бўлган[3]
Унинг адабий фаолияти шеъриятдан бошлаган. Унинг ушбу соҳадаги ишларига Лондон Лиcкпеннй (1973) ва Тҳе Диверсионс оф Пурлей (1987) каби асарлари киради. 1982-йилда у Чарлес Диcкенснинг „Литтле Доррит“ романини қайта ишланган биринчи қисми бўлган "Тҳе Греат Фире оф Лондон"ни нашр этди. Роман Аcкройд яратган узоқ романлар кетма-кетлиги учун замин яратди. Уларнинг барчаси вақт ва маконнинг мураккаб ўзаро таъсири ва Аcкройд „жой руҳи“ деб атайдиган нарса билан боғлиқ. 1989-йилда Патриcк МcГратҳга берган интервюсида Аcкройд шундай деган эди:
Менга бу ёқади, шекилли, лекин мен ёзувчи бўламан деб ҳеч ўйламаган эдим. Мен ҳеч қачон ёзувчи бўлишни хоҳламаганман. Мен фантастикага чидай олмайман. Буни ёмон кўраман. Бу жуда тартибсиз. Ёшлигимда шоир бўлишни орзу қилганман, кейин танқидий китоб ёзганман ва 26-27 ёшимгача ҳатто роман ўқимаганман деб айта оламан.[4].
Ўз романларида у кўпинча тарихий вазиятларни ҳозирги сегментларга қарама-қарши қўяди (масалан, Тҳе Греат Фире оф Лондон, Ҳаwксмоор, Тҳе Ҳоусе оф Доcтор Деэ). Аcкройднинг кўплаб романлари Лондонда бўлиб ўтади ва шаҳарнинг доимий ўзгариб турадиган, лекин айни пайтда ўжарлик билан изчил табиати билан боғлиқ. Кўпинча бу мавзу шаҳар рассомлари, айниқса унинг ёзувчилари орқали ўрганилади: Осcар Wилде "Тҳе Ласт Тестамент оф Осcар Wилде" (1983), Осcар Wилденинг сохта автобиографияси; Ничолас Ҳаwксмоор, сер Чристопҳер Wрен ва сер Жоҳн Ванбругҳ Ҳаwксмоор (1985); Тҳомас Чаттертон ва Георге Мередитҳ Чаттертон (1987); Жоҳн Деэ Тҳе Ҳоусе оф Др Деэ (1993); Дан Лено, Карл Марх, Георге Гиссинг ва Тҳомас Де Қуинcей „Дан Лено анд тҳе Лимеҳоусе Голем“ (1994); Жоҳн Милтон Милтон ин Америcа (1996); Чарлес Ламб Тҳе Ламбс оф Лондон. Wҳитбреад Новел Аwард[3] ва Гуардиан Фиcтион Призе <и>Ҳаwксмоор</и> асари Иаин Синcлаирнинг „Луд Ҳеат“ (1975) шеъридан илҳомланган бўлиб, унда Ничолас Ҳаwксмоор қурган олтита черковнинг жойлашувидаги сирли куч ҳақида тахмин қилинган. Роман Ҳаwксммор ўз биноларини жойлаштириш учун шайтоний мотивни беради ва бир қатор қотилликларни тергов қилаётган полициячини замонавий номини яратади. Чаттертон (1987), худди шундай йўналишли роман плагиат ва қалбакиликни ўрганади ва Боокер Призе номзодлар рўйхатига киритилган. Лондон: Биограпҳй — бу Лондоннинг асрлар давомида кенг қамровли ва тўлиқ муҳокамасидир. 1994-йилда у Тҳе Обсервер журналида чоп этилган мақолада Лондон Псйчогеограпҳиcал Ассоcиатион ҳақида интервю берди:
Мен ҳақиқатан ҳам шундай одамлар борлигига ишонаманки, улар кимга ёки улар орқали ҳудуд, жой, ўтмиш ҳақида гапиради. . . . Менимча, кўча ёки турар жой уларда яшовчи одамларнинг феъл-атвори ва хулқ-атворига жиддий таъсир кўрсатиши мумкин бўлганидек, бу шаҳарда (Лондон) ва унинг маданиятида сезувчанлик намуналари ёки одатлари бўлиши ҳам мумкин эмасми? ХИИИ-ХИВ-асрларда ва эҳтимол ундан кейин ҳам давом этган даган саволга жавоб топиш мумкинми?
Лондон: Биограпҳй (2000), Албион: Тҳе Оригинс оф тҳе Энглиш Имагинатион (2002) ва Тҳамес: Саcред Ривер (2007) кетма-кетликда Аcкройд тарихий социология деб ҳисоблаган асарлар яратган. Ушбу китоблар қадимги ўтмишдан ҳозирги кунгача бўлган Лондон ва инглиз маданиятидаги мавзуларни кўриб чиқади ва у яна бир бор ўрнашган ва вақт бўйлаб чўзилган алоқанинг деярли руҳий чизиқлари ҳақидаги маъқул тушунчаларга асосланади.
Унинг Лондон адабиёти ва санъат намояндаларига бўлган қизиқиши Эзра Поунд (1980), Т. С. Элиот (1984), Чарлес Диcкенс (1990), Wиллиам Блаке (1995), Тҳомас Море (1998) таржимаи ҳолларида ҳам намоён бўлади. Геоффрей Чауcер (2004), Wиллиам Шакеспеаре (2005) ва Ж. М. W Турнер. Шаҳарнинг ўзи бадиий адабиётда бўлгани каби бу барча асарларнинг орқасида турибди. Аcкройд Т. С. Элиотда таржимаи ҳолни ёзишнинг янги усуллари ҳақида ўйлашга мажбур бўлди, унга Элиотнинг шеърларидан ва нашр этилмаган хатларидан кенг иқтибос келтира олмаслигини айтишди[5].
2003-йилдан 2005-йилгача Аcкройд саккиз ёшга тўлган ўқувчилар учун мўлжалланган олти китобдан иборат бадиий бўлмаган туркумни (Воягес Тҳроугҳ Тиме) ёзган, бу болалар учун мўлжалланган биринчи асари эди. Тҳе Сундай Тимес газетаси томонидан „Қисқа вақтда диққатни жалб қилиш учун шунчаки ажойиб таомлар эмас, балки сизни ҳайратда қолдирадиган зиёфатлар“ деб таърифланган, танқидий эътирофга сазовор бўлган туркум, жаҳон тарихидаги муҳим даврларнинг кенг қамровли ҳикоясидир[6].
2012-йилда ББC мухбири Метю Стадленга берган интервюсида, „Сизнингча, бу мамлакат ҳаётига энг катта таъсир кўрсатган шахс ким?“ , Аккройд шундай деди: „Менимча, Уилям Блейк инглиз тарихидаги энг кучли ва энг муҳим файласуф ёки мутафаккирдир.“ Ўша интервюда Лондонда уни нима мафтун этиши ҳақида сўралганда, у „унинг қудрати, улуғворлиги, зулмати, сояси“га қойил қолишини айтди[7]. Ёзишдан ташқари нима билан шуғулланганини сўрашганида, „Мен ичаман, гап шу“, деди[7]
Шахсий ҳаёти
Аcкройд Елда учрашган америкалик раққоса Бриан Куҳн билан узоқ муддатли муносабатларда бўлган. 1980-йилларнинг охирида асабий инқироздан сўнг, Аcкройд Куҳн билан Девонга кўчиб ўтди. Бироқ, Куҳга ОИТС ташхиси қўйилади ва 1994-йилда вафот этади. Шундан сўнг Аcкройд Лондонга қайтиб келади. 1999-йилда у юрак хуружига учрайди ва бир ҳафта давомида тиббий комага ётқизилди[1][8]..
2004-йилда берган интервюсида Аcкройд Куҳнинг ўлимидан бери ҳеч қандай муносабатда бўлмаганини ва „қайта оила қурмаганидан жуда хурсанд эканлигини“ айтади[2]
Адабий фаолиятидаги ишлари рўйхати
Шеърлари
- 1971 Оуч!
- 1973 Лондон Лиcкпеннй
- 1978 Cоунтрй Лифе
- 1987 Тҳе Диверсионс оф Пурлей анд Отҳер Поэмс
Бадиий асарлари
- 1982 Тҳе Греат Фире оф Лондон
- 1983 Тҳе Ласт Тестамент оф Осcар Wилде
- 1985 Ҳаwксмоор
- 1987 Чаттертон
- 1989 Фирст Лигҳт
- 1992 Энглиш Мусиc
- 1993 Тҳе Ҳоусе оф Доcтор Деэ
- 1994 Дан Лено анд тҳе Лимеҳоусе Голем (алсо публишед ас Тҳе Триал оф Элизабетҳ Cреэ)
- 1996 Милтон ин Америcа
- 1999 Тҳе Плато Паперс
- 2000 Тҳе Мйстерй оф Чарлес Диcкенс
- 2003 Тҳе Cлеркенwелл Талес
- 2004 Тҳе Ламбс оф Лондон
- 2006 Тҳе Фалл оф Трой
- 2008 Тҳе Cасебоок оф Виcтор Франкенстеин
- 2009 Тҳе Cантербурй Талес — А Ретеллинг
- 2010 Тҳе Деатҳ оф Кинг Артҳур: Тҳе Иммортал Легенд — А Ретеллинг
- 2013 Тҳреэ Бротҳерс
- 2020 Мр Cадмус
Бадиий бўлмаган асарлари
- 1976 Нотес фор а Неw Cултуре: Ан Эссай он Модернисм
- 1979 Дрессинг Уп: Трансвестисм анд Драг, тҳе Ҳисторй оф ан Обсессион
- 1980 Эзра Поунд анд Ҳис Wорлд
- 1984 Т. С. Элиот
- 1987 Диcкенс' Лондон: Ан Имагинативе Висион
- 1989 Эзра Поунд анд ҳис Wорлд (1989)
- 1990 Диcкенс
- 1991 Интродуcтион то Диcкенс
- 1995 Блаке
- 1998 Тҳе Лифе оф Тҳомас Море
- 2000 Лондон: Тҳе Биограпҳй
- 2001 Тҳе Cоллеcтион: Жоурналисм, Ревиэwс, Эссайс, Шорт Сториэс, Леcтурес
- 2002 Диcкенс: Публиc Лифе анд Привате Пассион
- 2002 Албион: Тҳе Оригинс оф тҳе Энглиш Имагинатион
- 2003 Тҳе Бегиннинг
- 2003 Иллустратед Лондон
- 2004 Эсcапе Фром Эартҳ
- 2004 Анcиэнт Эгйпт
- 2004 Чауcер (Нан А. Талесе, Доубледай: Аcкройд’с Бриэф Ливес)
- 2005 Шакеспеаре: Тҳе Биограпҳй
- 2005 Анcиэнт Греэcе
- 2005 Анcиэнт Роме
- 2006 Ж.М.W. Турнер (Нан А. Талесе, Доубледай: Аcкройд’с Бриэф Ливес)
- 2007 Тҳамес: Саcред Ривер
- 2008 Cоффеэ wитҳ Диcкенс (wитҳ Паул Счлиcке)
- 2008 Неwтон (Нан А. Талесе, Доубледай: Аcкройд’с Бриэф Ливес)
- 2008 Поэ: А Лифе Cут Шорт (Нан А. Талесе, Доубледай: Аcкройд’с Бриэф Ливес)
- 2009 Вениcе: Пуре Cитй
- 2010 Тҳе Энглиш Гҳост
- 2011 Лондон Ундер
- 2011 Тҳе Ҳисторй оф Энгланд, в.1 Фоундатион
- 2012 Wилкиэ Cоллинс (Нан А. Талесе, Доубледай: Аcкройд’с Бриэф Ливес)
- 2012 Тҳе Ҳисторй оф Энгланд, в.2 Тудорс
- 2014 Тҳе Ҳисторй оф Энгланд, в.3 Cивил Wар (алсо аваилабле ас Ребеллион: Тҳе Ҳисторй оф Энгланд фром Жамес И то тҳе Глориоус Револутион)
- 2014 Чарлиэ Чаплин
- 2015 Алфред Ҳитчcоcк
- 2016 Тҳе Ҳисторй оф Энгланд, в.4 Револутион
- 2017 Қуээр Cитй: Гай Лондон фром тҳе Романс то тҳе Пресент Дай
- 2018 Тҳе Ҳисторй оф Энгланд, в.5 Доминион
- 2021 Тҳе Ҳисторй оф Энгланд, в.6 Инноватион
Телевизион ишлари
- 2002 Диcкенс (ББC)
- 2004 Лондон (ББC)
- 2006 Тҳе Романтиcс (ББC)
- 2007 Лондон Висионс (ББC)
- 2008 Петер Аcкройд’с Тҳамес (ИТВ)
- 2009 Петер Аcкройд’с Вениcе (ББC)
Қўлга киритган мукофотлари
- 1984 Феллоw оф тҳе Роял Соcиэтй оф Литературе
- 1984 Ҳеинеманн Аwард (жоинт wиннер) фор Т. С. Элиот
- 1984 Сомерсет Маугҳам Аwард фор Тҳе Ласт Тестамент оф Осcар Wилде
- 1984 Wҳитбреад Биограпҳй Аwард фор Т. С. Элиот
- 1985 Гуардиан Фиcтион Призе фор Ҳаwксмоор
- 1985 Wҳитбреад Новел Аwард фор Ҳаwксмоор
- 1988 Боокер Призе фор Фиcтион — номинатион (шортлист) фор Чаттертон
- 1998 Жамес Таит Блаcк Мемориал Призе (фор биограпҳй) фор Тҳе Лифе оф Тҳомас Море
- 2001 Соутҳ Банк Шоw Аннуал Аwард фор Литературе фор Лондон: Тҳе Биограпҳй
- 2003 Бритиш Боок Аwардс Иллустратед Боок оф тҳе Еар (Иллустратед Лондон шортлистед)
- 2003 Cоммандер оф тҳе Мост Эхcеллент Ордер оф тҳе Бритиш Эмпире (CБЕ)
- 2006 Фореигн Ҳонорарй Мембер оф тҳе Америcан Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес[9].
- 2006 Ҳонорарй Доcтор оф Леттерс (Д.Литт.) фром Брунел Университй[10].
Яна қаранг
Фойдаланилган адабиётлар
Иқтибослар
- ↑ 1,0 1,1 „Петер Аcкройд: 'Ретире? Онлй иф мй армс аре чоппед офф фирст' - Профилес - Пеопле“. Тҳе Индепендент (2009-йил 12-июл). 2022-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-апрел.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 ЎМаҳонй. „Лондон cаллинг“. Тҳе Гуардиан (2004-йил 2-июл).
- ↑ 3,0 3,1 3,2 „Петер Аcкройд: 'Риотинг ҳас беэн а Лондон традитион фор cентуриэс'“. Тҳе Индепендент (2011-йил 22-август). 2022-йил 25-майда асл нусхадан архивланган.
- ↑ МcГратҳ, Патриcк.
- ↑ Бритиш Cоунcил. „Петер Аcкройд | Бритиш Cоунcил Литературе“. Cонтемпорарйwритерс.cом. 2011-йил 5-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 4-апрел.
- ↑ Жонес, Ниcолетте. „Воягес Тҳроугҳ Тиме бй Петер Аcкройд“. Тҳе Сундай Тимес (2003-йил 28-сентябр).
- ↑ 7,0 7,1 Стадлен, Маттҳеw. „Фиве минутес wитҳ Петер Аcкройд“. Ббc.cо.ук (2012-йил 21-апрел). Қаралди: 2013-йил 4-апрел.
- ↑ Антҳонй. „Тҳе Обсервер Профиле: Петер Аcкройд“. Тҳе Гуардиан (2005-йил 3-сентябр).
- ↑ „Боок оф Мемберс, 1780–2010: Чаптер А“. Америcан Аcадемй оф Арц анд Сcиэнcес. Қаралди: 2011-йил 1-апрел.
- ↑ „Ҳонорарй Градуатес“. Брунел.аc.ук. Қаралди: 2018-йил 4-декабр.
Манбалар
- Стерн, Кеитҳ „Аcкройд, Петер“, . Қуээрс ин Ҳисторй. Даллас, Техас: БенБелла Боокс, Инc., 2009. ИСБН 978-1-933771-87-8.
Ҳаволалар
- Петер Аcкройд ат тҳе Интернет Боок Датабасе оф Фиcтион
- Петер Аcкройд ат Бритиш Cоунcил: Литературе
- Wоркс бй Петер Аcкройд ат Опен Либрарй
- Петер Аcкройд ат перлентаучер.де — дас Културмагазин (ин Герман)
- Петер Аcкройд ат тҳе Интернет Спеcулативе Фиcтион Датабасе
- Петер Аcкройд ат Либрарй оф Cонгресс Аутҳоритиэс
- Петер Аcкройд Паперс. Генерал Cоллеcтион, Беинеcке Раре Боок анд Манусcрипт Либрарй, Яле Университй.