Ziyosfera

Philip Mountbatten

Шаҳзода Пҳилип, Эдинбург герсоги[1] (Пҳилип Моунтбаттен (талаффузи: Филип Маунтбеттен); 10-июн 1921-йил — 9-апрел 2021-йил) — Британия қироллик оиласи аъзоси, қиролича Элизабетҳ ИИ нинг турмуш ўртоғи.

Шаҳзода Пҳилип

Пҳилип 1992-йилда
Бирлашган Қироллик шаҳзода-консорти
Мансаб даври
6-феврал 1952-йил – 9-апрел 2021-йил
Шахсий маълумотлари
Таваллуди 10-июн 1921-йил
Мон Репос, Корфу, Греция
Вафоти 9-апрел 2021-йил(2021-04-09)
(99 ёшда)
Wиндсор қасри, Wиндсор, Бирлашган Қироллик
Турмуш ўртоғи
Элизабетҳ ИИ (турм. 1947)
Болалари
Онаси Малика Алиcе
Отаси Шаҳзода Андреw

Пҳилип Юнонистонда, Юнон ва Дания қироллик оилаларида туғилган, лекин унинг оиласи ўн саккиз ойлигида мамлакатдан сургун қилинган. Франсия, Германия ва Буюк Британияда таълим олгач, 1939-йил 18 ёшида Қироллик денгиз флотига қўшилган. 1939-йил июлдан қирол Георге ВИ нинг қизи ва вориси, ўн уч ёшли малика Элизабетҳ билан ёзишмалар бошлаган. Пҳилип у билан биринчи марта 1934-йилда учрашган. Иккинчи жаҳон уруши пайтида у Буюк Британиянинг Ўртаер денгизи ва Тинч океани флотларида хизмат қилган.

Ёшлик йиллари

Греция ва Дания шаҳзодаси Пҳилип (юнонча: Φίλιππος) 1921-йил 10-июнда Юнонистоннинг Корфу оролидаги Мон Репосдаги вилланинг овқатланиш хонасида туғилган. Греция ва Дания шаҳзодаси Андреw ва Баттенберг маликаси Элиснинг ягона ўғли, бешинчи ва охирги фарзанд. Глюкксбург уйининг аъзоси, Даниянинг ҳукмрон уйи, у Греция қироли Георге И ва Дания қироли Чристиан ИХ дан келиб чиққани сабаб Греция ва Дания шаҳзодаси бўлган; у туғилиши билан иккала тахтга ҳам меросхўр бўлган. Пҳилипнинг тўрт опаси бор — Маргарита, Тҳеодора, Cеcилиэ ва Сопҳиэ эди. У Корфуда жойлашган Эски қалъадаги Авлиё Георге черковида православ юнон маросимида чўқинтирилган. Унинг ота-бобоси бувиси Греция қироличаси Олга, унинг амакиваччаси Греция валиаҳд шаҳзодаси Георге, амакиси лорд Луи Моунтбаттен ва Корфу мери Алехандрос Кокотос бўлган[2].

Таълим

Пҳилип биринчи бўлиб Париждаги Доналд МакЖаннет бошчилигидаги Америка мактаби Тҳе Элмсда таълим олган. у Пҳилипни „ҳамма нарсани биладиган ақлли, лекин ҳар доим жуда хушмуомала“ деб таърифлаган. 1930-йилда у Буюк Британияга Чеам мактабига ўқишга юборилди. Кейинги уч йил ичида унинг тўрт опаси немис князларига турмушга чиқиб, Германияга кўчиб кетишди. Онасига шизофрения ташхиси қўйилди ва отаси билан Монте-Карлода истиқомат қилишди. Пҳилип болалигининг охиригача онаси билан кам алоқа қилган. 1933-йилда уни Германиядаги Счуле Счлосс Салемга жўнатишди, у ерда „мактаб тўловларини тежаш афзаллиги“ бор эди. Германияда нацизмнинг пайдо бўлиши билан Салемнинг яҳудий асосчиси Курт Хан таъқиблардан қочиб, Шотландияда Гордонстоун мактабини ташкил қилди, Пҳилип Салемда икки муддатдан кейин кўчиб келди. 1937-йилда унинг синглиси Cеcилиэ, эри Георге Донатус, Гессанинг ирсий Буюк Герцоги, икки ёш ўғли Людвиг ва Александр, янги туғилган чақалоқ ва қайнонаси, Солмс-Хоҳенсолмс-Лич маликаси Элеонор Остендда авиаҳалокатда ҳалок бўлган. Пҳилип ўшанда 16 ёшда, Дармштадтдаги дафн маросимида қатнашган. Сесили ҳам, унинг эри ҳам фашистлар партиясининг аъзолари бўлган[3]. Кейинги йили унинг амакиси ва васийси Лорд Милфорд Хейвен суяк илиги саратонидан вафот этди. Унинг укаси Лорд Луи Пҳилипнинг ёшлигида ота-она масъулиятини ўз зиммасига олди[4].

Шахсий ҳаёти

1939-йилда қирол Георге ВИ ва қиролича Элизабетҳ Дартмут қироллик ҳарбий-денгиз коллежига гастрол сафарида бўлишди. Ташриф чоғида қиролича ва Лорд Моунтбаттен жияни Пҳилипдан қиролнинг икки қизи — Элизабетҳ ва Маргаретни, Пҳилипнинг қиролича Виктория орқали учинчи амакиваччалари, бир вақтлар Дания қироли Чристиан ИХ орқали олиб кетилганини кузатиб қўйишни сўрашди[5]. Ўша пайтда Элизабетҳ Пҳилипни севиб қолди ва улар 13 ёшида хат алмаша бошладилар.

Охир-оқибат, 1946-йилнинг ёзида Пҳилип қиролдан қизининг қўлини сўради. Қирол, агар бирон бир расмий учрашув кейинги йилнинг апрел ойида Элизабетҳ 21 ёшга тўлгунга қадар кечиктирилса, унинг илтимосини қабул қилишини айтди. 1947-йил март ойига келиб Пҳилип Юнон ва Дания қироллик унвонларидан воз кечди, онасининг оиласидан Моунтбаттен фамилиясини олди ва инглиз фуқаролигига айланди. Нишон 1947-йил 10-июлда оммага эълон қилинди.

Пҳилип ва Элизабетҳ Wестминстер Аббейида турмуш қуришди. Маросим ББC радиоси томонидан ёзилган ва бутун дунё бўйлаб 200 миллион кишига эфирга узатилган.

Ўлими

Пҳилип 2021-йил 9-апрел куни эрталаб Виндзор қал’асида, 99 ёшида, 100 ёшга тўлишидан икки ой олдин вафот этди[6][7].

10-апрел куни Буюк Британия қироличаси Элизабетҳ ИИ’нинг турмуш ўртоғи, Эдинбург герсоги шаҳзода Пҳилипнинг вафоти муносабати билан мамлакат бўйлаб артиллериядан тўплар отилди[8].

У Британия тарихида энг узоқ вақт хизмат қилган қироллик шериги эди[9]. Қиролича, эрининг вафот этганида ётоғида туриб эрининг унинг ўлимини „ҳаётида катта бўшлиқ қолдирган“ деб алоҳида таърифлаган[10].

Пҳилипнинг келини Вессекс графиняси матбуотга шаҳзода вафот этганини қуйидагича тарифлаб айтган: „у жуда мулойим, тинчгина вафот этди. Худди кимдир уни қўлидан ушлаб олиб кетгани каби“, деди[11][12]. Унинг ўлими „Тўртинчи кўприк“ операциясининг бошланишига олиб келди, унинг режаси унинг ўлимини оммавий равишда эълон қилиш ва дафн маросимини ташкил қилиш эди[11][13]. Дафн маросими 2021-йил 17-апрелда Виндзор қал’асидаги Сент-Георге ибодатхонасида бўлиб ўтди ва у Санкт-Георге ичидаги Қироллик қабрига дафн қилинди[8][14][15].

Дунё мамлакатлари вакиллари қирол оиласига унинг вафоти муносабати билан ҳамдардлик билдирди[16]. Шу жумладан Шавкат Мирзиёев ҳам 9-апрел куни қиролича Элизабетҳ ИИ’нинг турмуш ўртоғи шаҳзода Пҳилип вафоти муносабати билан унга ҳамдардлик билдирди[17].

Манбалар

  1. ↑ Манбалар:
  2. ↑ Сакалис, Алех. „Принcе Пҳилип'с сеcрет ретурн висит то тҳе исланд оф ҳис биртҳ“. Тҳе Индепендент (17-апрел 2021-йил). Қаралди: 18-апрел 2021-йил.
  3. ↑ Броокс-Поллоcк, Том. „Қуээн Нази салуте филм: Доcументарй wилл шоw Принcе Пҳилип'с систер cаллинг Ҳитлер 'чарминг анд модест'“. Тҳе Индепендент (20-июл 2015-йил). Қаралди: 9-апрел 2021-йил.
  4. ↑ „Принcе Пҳилип: А турбулент чилдҳоод сталкед бй эхиле, ментал иллнесс анд деатҳ“. ББC Неwс (10-апрел 2021-йил). Қаралди: 14-апрел 2021-йил.
  5. ↑ Ҳеалд 1991, с. 57
  6. ↑ „Шаҳзода Филипп вафоти, дунёни титратаётган коронавирус, Намангандаги ярмарка, Мадриддаги модалар ҳафталиги — 9 апрель суратлари“. Бугун.уз. Қаралди: 10-04-2021.[сайт ишламайди]
  7. ↑ Wард, Виcториа. „Эхcлусиве: Дуке оф Эдинбургҳ'с оффиcиал cаусе оф деатҳ реcордед ас 'олд аге'“. Тҳе Телеграпҳ (4-май 2021-йил). 4-май 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-май 2021-йил.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Шаҳзода Филипп шарафига отилган тўплар, Мисрда топилган 3000 йиллик шаҳар, Сурхондарёда кураш чемпионати, Австрияда норозилик намойишлари — 10 апрель суратлари“. Бугун.уз. Қаралди: 10-04-2021.[сайт ишламайди]
  9. ↑ „Принcе Пҳилип ҳас диэд агед 99, Буcкингҳам Палаcе анноунcес“. ББC Неwс (9-апрел 2021-йил). 9-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-апрел 2021-йил.
  10. ↑ Томиней, Cамилла. „Принcе Пҳилип'с пеаcефул пассинг рефлеcц а ремаркабле лифе ливед ин селф-эффаcинг дигнитй“ (9-апрел 2021-йил). 10-апрел 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 11-май 2021-йил.
  11. ↑ 11,0 11,1 Шиэлдс, Беван „Принcе Пҳилип диэс ин Wиндсор Cастле агед 99“. Сйдней Морнинг Ҳералд (9-апрел 2021-йил). Қаралди: 12-апрел 2021-йил.
  12. ↑ Давиэс, Cаролине „Қуээн сайс Принcе Пҳилип'с деатҳ ҳас лефт 'а ҳуге воид'“. Тҳе Гуардиан (11-апрел 2021-йил). Қаралди: 12-апрел 2021-йил.
  13. ↑ Муррай, Жессиcа; Wалкер, Петер; Батес, Степҳен; Броокс, Либбй; Адамс, Ричард. „Принcе Пҳилип: трибутес паид то Дуке оф Эдинбургҳ афтер деатҳ агед 99 – латест упдатес“ (инглизча). Тҳе Гуардиан (9-апрел 2021-йил). Қаралди: 12-апрел 2021-йил.
  14. ↑ „Бразилиядаги улкан Исо Масиҳ ҳайкали, шаҳзода Филиппнинг дафн маросими, Петербургда ёнғин, Маккадаги Таровиҳ — ҳафтанинг энг яхши суратлари“. Бугун.уз. 24-август 2021-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 18-04-2021. (Wайбаcк Мачине сайтида 24-август 2021-йил санасида архивланган)
  15. ↑ „Принcе Пҳилип фунерал: Пиcтурес ас Қуээн анд натион бид фареwелл то тҳе дуке“. ББC Неwс (17-апрел 2021-йил). Қаралди: 24-апрел 2021-йил.
  16. ↑ „Принcе Пҳилип: Wорлд леадерс анд роялс сенд ҳеартфелт сймпатҳй“. ББC Неwс (11-апрел 2021-йил). Қаралди: 24-апрел 2021-йил.
  17. ↑ „Шавкат Мирзиёев Буюк Британия қироличасига ҳамдардлик билдирди“. Бугун.уз. 2021-йил 24-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 09-04-2021.

Ҳаволалар

Викиомборда „Пҳилип Моунтбаттен“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi