Piyelonefrit

Пиелонефрит (юнонча: пелос — жом ва непҳрос — буйрак) — буйрак ва буйрак жомининг яллиғланиши (пиелит). П. мустақил равишда ёки сийдик юришини қийинлаштирувчи сийдик-таносил тизими касалликлари (простата бези аденомаси, сийдик тоши касаллиги ва бошқалар) натижасида вужудга келиши мумкин. П. турли инфексион касалликлар оқибатида ҳам пайдо бўлади. Болаларда кўпинча грипп, зотилжам ва нафас органларининг бошқа касалликлари туфайли рўй беради. Аёлларда ҳомиладорлик вақтида катталашган бачадон сийдик найларини эзиши натижасида сийдикнинг юриши қийинлашиб, П. вужудга келиши мумкин. Кўпинча ҳомиладорлик даврида илгари сира билинмасдан кечган ва вақтида аниқланмаган бўлса сурункали П. авж олади.

П. буйрак тўқимасига касаллик микроблари кириши натижасида вужудга келади. Микроблар уретрит ёки сис-титда сийдик найи бўйлаб юқорига кўтарилади ёки организмда яллиғланган жойлар бўлганида, шунингдек, ангина, тонзиллитда ёки тишлар чириганида инфексия қон томирларидан бориб, буйракка киради.

Бирламчи ва иккиламчи П. фарқ қилинади. Бирламчи П.да микроблар организмдаги йирингли манба (тонзиллит, чипқон ва бошқалар)дан қон орқали буйракка таъсир этиши мумкин. Иккиламчи П. сийдик йўллари яллиғланганда вужудга келади.

Ўткир ва сурункали П. бўлади. Эт увушиб, кучли титраш, иситмалаш, қаттиқ терлаш, белнинг бир томонида ёки умуртқа поғонасининг икки ёнида оғриқ пайдо бўлиши, кўнгил айниши, қайт қилиш, оғиз қуриши, мускулларнинг безиллаб туриши ўткир П.га хос белгилардир. Сийдик текширилганда ундан лейкоцитлар ва микроблар кўп топилади. Сурункали П. узоқ, йиллар давомида ҳеч қандай белгиларсиз кечиши мумкин, уни фақат сийдикни текширгандагина билинади. Сурункали П.да бедда бир оз оғриқ бўлади, бош тез-тез оғриб туради. Баъзан сал иситма чиқади. Сурункали П. вақти-вақти билан кучайиши мумкин. Бунда ўткир П.га хос белгилар пайдо бўлади. Сурункали П. ўз вақтида даволанмаса, буйрак тўқимаси аста-секин бузилади, буйракнинг сийдик ажратиш функсияси ўзгаради, натижада (агар иккала буйрак касалланган бўлса) организм азотли чиқиндилар билан заҳарланади (қаранг Уремия). Ўткир П. билан оғриганда бемор, одатда, фақат касалхонада даволанади. Шифокор буюрган режимга риоя қилинмаса, касаллик сурункали шаклга ўтади. Сурункали П. билан оғриганда беморлар доимо врач кузатувида бўлиши ва у буюрган режим ҳамда даво тадбирларига тўлиқ амал қилишлари лозим, жумладан, парҳез буюрилади, дудланган, зираворли, консерваланган маҳсулотлар, аччиқ нарсалар, спиртли ичимликлар ман этилади. Ош тузини камроқ истеъмол қилиш керак.

Касалликнинг олдини олиш учун турли юқумли касалликларни ўз вақтида даволатиш, организмдаги инфексия ўчоқларини йўқотиш, организмни чиниқтириш муҳим аҳамиятга эга. Ҳомиладорлар вақти-вақти билан аёллар консултациясига бориб сийдикни бот-бот текширтириб туришлари лозим.