Piyozcha
Ботаникада пиёзча тузилиш жиҳатдан эттли барглари ёки барг асослари[1] бўлган қисқа поя бўлиб, озуқа сақлаш органи вазифасини бажаради.
Тавсиф
Пиёзчанинг барг асослари, палла деб ҳам аталади, уларда ўсимликнинг ноқулай шароитларда омон қолиши учун озиқ-овқат захиралари сақланади. Пиёзчанинг марказида вегетатив ўсиш нуқтаси ёки куртаклар жойлашган. Поянинг пастки қисмидан илдизлар, юқори томондан эса янги поя ва барглар чиқади. Туник пиёзчалар қуруқ, мембранали ташқи паллаларга эга бўлиб, улар пиёзчанинг ички қисмини ҳимоя қилади[2]. Аллиум, Ҳиппеаструм, Наргис ва лола туркумидаги турларнинг барчасида туник лампалар мавжуд. Лилиум ва Фритиллариа туркумига мансуб турларнинг пиёзчалари ҳимоя қатламига эга бўлмаган бўшашган паллаларга эга[3].
Пиёзча вегетатив даврда ҳосил бўлади, ўсимлик эса кўпайиш даврида гуллайди[2]. Гуллаш даври тугагандан сўнг, ўсимлик тахминан олти ҳафталик барг даврига киради, бу даврда ўсимлик тупроқдан озуқа моддаларини ва келгуси йил учун гулларни ҳосил қилиш учун қуёш энергиясини ўзлаштиради. Пиёзчалардан келгуси йили янги ўсимликлар ўсиб чиқади.
Пиёзча ҳосил қилувчи ўсимликлар
Ер ости сақлаш органларини ҳосил қилувчи ўсимликлар пиёзчалар, илдиз мевалари ва куртаклар, геофитлар ҳосил қилади. Баъзи эпифитик орхидеялар (Орчидаcеаэ оиласи) пиёзчаларга ўхшаш псевдобулбс деб аталадиган ер усти сақлаш органларини ҳосил қилади.
Ҳақиқий лампочкаларни ҳосил қилувчи деярли барча ўсимликлар бир паллали бўлиб, уларга қуйидагилар киради:
- Амарйллис, Cринум, Ҳиппеаструм, Наргис ва Амарйллидаcеаэ оиласининг баъзи туркумлари пиёзча ҳосил қилади.
- Пиёзгул, лолалар ва Лоладошлар оиласининг бошқа кўплаб вакиллари.
- Иридаcеаэ оиласи вакиллари: Хипҳиум („Голландия“ ирислари) ва Ҳермодаcтйлоидес („тош боғи“ ирислари).
Охалис, Охалидаcеаэ оилалари икки паллалилар орасида ҳақиқий пиёзчаларни ҳосил қиладиган ягона ўсимликлардир[4][5].
Булбил
Булбил кичик пиёзча бўлиб, уни булблет, булбет ёки булбел деб ҳам аташ мумкин[6].
Баъзи лилиялар, масалан, йўлбарс нилуфар Лилиум ланcифолиум, барг қўлтиқларида булбиллар деб аталадиган кичик пиёзчаларни ҳосил қилади. Пиёз оиласининг бир нечта аъзолари, шу жумладан Аллиум сативум (саримсоқ), тўпгулларида гуллар ўрнига (бу апомиксиснинг бир шакли) пиёзчалар ҳосил қилади. Дарахт пиёзи (Аллиум × пролиферум) истеъмол қилиш учун етарлича катта бўлган кичик пиёз ҳосил қилади.
-
Булбилар Лилиум ланcифолиум барг қўлтиғида ҳосил бўлади -
Ёввойи саримсоқ (Аллиум винеале) пиёзчалари униб чиқмоқда -
"Дарахт пиёзи" гуллар о'рнига кичик пиёзчаларни ҳосил қилади
Яна қаранг
- Гул лампалар рўйхати
Маълумотномалар
- ↑ Белл, А. Д. 1997. Плант форм: ан иллустратед гуиде то флоwеринг плант морпҳологй. Охфорд Университй Пресс, Охфорд, У. К.
- ↑ 2,0 2,1 Мишра, С.Р.. Плант Репродуcтион. Дисcоверй Публишинг Ҳоусе, 2005 — 120–125-бет. ИСБН 978-81-7141-955-5. Манба хатоси: Инвалид
<реф>таг; наме "Мишра" дефинед мултипле тимес wитҳ дифферент cонтент - ↑ Эллис, Барбара W.. Булбс. Ҳоугҳтон Миффлин Ҳарcоурт, 2001 — 3-бет. ИСБН 978-0-618-06890-6.
- ↑ Ҳартманн, Ҳудсон Тҳомас. Ҳартманн анд Кестер'с Плант Пропагатион: Принcиплес анд Праcтиcес, 7, Прентиcе Ҳалл, 2002 — 561-бет. ИСБН 978-0-13-679235-2.
- ↑ Оберландер, К. C.; Эмшwиллер, Э.; Беллстедт, Д.У.; Дреер, Л.Л. (2009). "А модел оф булб эволутион ин тҳе эудиcот генус Охалис (Охалидаcеаэ)". Молеcулар Пҳйлогенетиcс & Эволутион 51 (1): 54–63. дои:10.1016/ж.ймпев.2008.11.022. ПМИД 19070669.
- ↑ Белл, А.Д.. Плант форм: ан иллустратед гуиде то флоwеринг плант морпҳологй. Охфорд, У.К.: Охфорд Университй Пресс, 1997.