Пневмонит ўпка тўқималарининг умумий яллиг'ланишини тавсифлайди. Мумкин бо'лган қо'зг'атувчи омиллар орасида ко'крак қафасининг радиация терапияси, кимётерапия пайтида ишлатиладиган дори-дармонларга та'сир қилиш, қолдиқларни ингалациялаш (масалан, ҳайвонларнинг по'сти), аспирация, гербицидлар ёки флорокарбонлар ва ба'зи тизимли касалликлар киради. Агар муолажа қилинмаса, яллиг'ланишнинг давом этиши о'пка фибрози каби тузатиб бо'лмайдиган зарарга олиб келиши мумкин.[1]

Пневмонит [2] пневмониядан сабаб, шунингдек, намоён бо'лишига ко'ра фарқланади. Пневмонияни микроорганизмлар билан инфекция натижасида о'пка то'қималарининг консолидацияси ва экссудатсияси билан биргаликда пневмония деб та'рифлаш мумкин.[1] Пневмония ва пневмонит о'ртасидаги фарқни янада чуқурроқ тушуниш мумкин: пневмонит барча респиратор инфекцияларнинг инкапсуляцияси (асосий касалликлар сифатида пневмония ва о'пка фиброзиси) ва пневмония маҳаллий инфекция сифатида. Ко'пгина инфекциялар учун тананинг иммунитети инфекцияни бир неча кун ичида назорат қилиш ва ушлаб туриш учун этарли, аммо агар то'қималар ва ҳужайралар инфекцияга қарши тура олмаса, о'пкада йиринг ҳосил бо'ла бошлайди. кейин қотиб о'пка хо'ппози ёки йирингли пневмонитга айланади.[3] Иммунитет танқислиги бо'лган ва нафас олиш ё'ллари инфекциясининг ҳар қандай тури учун дарҳол даволанмаган беморлар янада ог'ир инфекцияларга ва ёки о'лимга олиб келиши мумкин.

Пневмонитни бир нечта о'зига хос кичик тоифаларга бо'лиш мумкин, жумладан, юқори сезувчанлик пневмонити, радиациявий пневмонит, о'ткир интерстициал пневмонит ва кимёвий пневмонит. Буларнинг барчаси бир хил аломатларга эга, аммо қо'зг'атувчи омилларда фарқланади. Пневмонит диагностикаси қийин бо'либ қолмоқда , аммо бир нечта турли хил даволаш усуллари (кортикостероидлар, кислородли терапия, қочиш) муваффақиятга эришди.[4]

Сабаблари

Бошқа номи: Пулмонитис
Пулмонология
КХК-10 Сабаблари: Фунги, Вирус, Бактерия, Паразитлар

Алвеолалар пневмониядан та'сирланган асосий тузилмадир. 5 микрондан кичик бо'лган ҳар қандай заррачалар о'пка алвеолаларига кириши мумкин. Бу майда ҳаво халтачалари кислороднинг нафас олаётган ҳаводан қон оқимига о'тишини осонлаштиради.Пневмонитда кислород алмашинуви қийинроқ кечади, чунки тирнаш хусусияти берувчи моддалар алвеолаларнинг яллиг'ланишига сабаб бо'лади. Пневмонитни келтириб чиқарадиган битта тирнаш хусусияти берувчи аниқ белгиланмаганлиги сабабли, бир нечта мумкин бо'лган сабаблар мавжуд.

  • Вирусли инфекция. Қизамиқ ог'ир пневмонитга олиб келиши мумкин ва даволаш усули сифатида рибавирин таклиф қилинган. Ситомегаловирус (CМВ) яна бир сабабдир.
  • Радиация терапияси
  • Иммунотерапия[1]
  • Натрий гидроксид каби кимёвий моддаларни нафас олиш
  • Интерстициал о'пка касаллиги
  • Сепсис
  • Дори-дармонларга салбий реакция
  • Нафас олиш воситаларига юқори сезувчанлик
  • Ба'зи қо'зиқорин турларининг спораларини инҳалациялаш (бронхоалвеоляр аллергик синдром)
  • Меркурий та'сири
  • Чекиш
  • Хлорга ҳаддан ташқари та'сир қилиш
  • Бронхиал обструкция (обструктив пневмонит ёки постобструктив пневмонит)[2]
  • Аскаридоз (паразитларнинг ко'чиши пайтида)
  • Аспириннинг ҳаддан ташқари дозаси, ба'зи антибиотиклар ва кимётерапия препаратлари
  • “Фермер ўпкаси” ва “иссиқ ванна ўпкаси” айрим турдаги термофил актиномицетсиялар, микобактериялар ва моғорларнинг та’сири натижасида юзага келадиган юқори сезувчанлик пневмонитининг умумий номларидир.
  • Қушларнинг нажас ва патларидаги парранда оқсиллари
  • Саратонни даволаш учун ишлатиладиган бутун тана ёки ко'крак қафасининг радиация терапияси

Симптомлари

Пневмонитнинг жисмоний ко'ринишлари совуққа о'хшаш энгил аломатлардан нафас олиш этишмовчилигигача. Ко'пинча пневмонит билан ог'риган беморларда нафас қисилиши, ба'зан эса қуруқ ё'тал кузатилади.[8] Семптомлар одатда та'сир қилишдан бир неча соат о'тгач пайдо бо'лади ва тахминан о'н саккиз-йигирма то'рт соат ичида энг юқори чо'ққисига этади.[7]

Бошқа аломатлар бо'лиши мумкин:

  • Безовталик
  • Иситма
  • Нафас қисилиши
  • Қизариб кетган ёки ранги ўзгарган тери
  • Терлаш
  • Кичик ва тез инҳалиялар

То'г'ри даволанмаса, пневмонит сурункали пневмонитга айланиши мумкин, натижада о'пка фибрози ва унинг оқибатлари:

  • Нафас олишда қийинчилик
  • Иштаҳа бузилиши
  • Летаргия

Якуний босқичдаги фиброз ва нафас олиш этишмовчилиги сурункали пневмонитни то'г'ри даволашсиз о'лимга олиб келади.

Диагностикаси

Пневмонит ва юқумли этиологиянинг пневмониясини фарқлаш учун ко'крак қафаси рентгенограммаси ёки CТ керак. Сурункали о'пка яллиг'ланиш жараёнларини ко'рсатадиган CТда о'пка фиброзининг ма'лум даражаси аниқ бо'лиши мумкин. Пневмонитнинг диагностикаси ко'пинча қийин, чунки у яқинда юзага келиши мумкин бо'лган интерстициал о'пка касаллиги билан касалланган беморни баҳолашда юқори даражадаги клиник шубҳага бог'лиқ. Бундан ташқари, патологик ва рентгенологик тест натижаларини шарҳлаш қийин бо'либ қолмоқда. Ко'пинча пневмонитни таниб олиш ва бошқа интерстициал о'пка касалликларидан ажратиш қийин.

Ҳозирги вақтда мавжуд диагностика усуллари қуйидагиларни о'з ичига олади:

  • Бемор тарихини ва ма'лум қо'зг'атувчининг мумкин бо'лган та'сирини баҳолаш
  • Пневмонитга мос келадиган юқори аниқликдаги компютер томографияси (ҲРCТ).
  • Лимфоцитоз билан бронхоалвеоляр ювиш
  • Пневмонит гистопатологиясига мос келадиган о'пка биопсияси

Муайян муҳитда пневмонитнинг қо'зг'атувчиси билан та'сир қилиш унинг мавжудлигини текшириш учун аэро/микробиологик таҳлил орқали тасдиқланиши мумкин. Серумга хос ИгГ антигенларини аниқлаш учун бемор серумини кейинги синовдан о'тказиш беморнинг та'сирини тасдиқлайди.

Клиник текширувлар о'пканинг о'рта ва юқори бо'лакларида ҳаво тутилиши билан марказлаштирилган нодуляр ва тупроқли шиша хираликларни ко'рсатиши мумкин бо'лган ко'крак қафаси рентгенографияси ёки (ҲРCТ) ни о'з ичига олади. Фиброз ҳам аниқ бо'лиши мумкин. Бронхоалвеоляр ювиш (БАЛ) натижалари пневмонитга то'г'ри келади, одатда CД4: CД8 нисбати паст бо'лган лимфоцитозни о'з ичига олади.

Диагностик тасвирларда ретикуляр ёки чизиқли нақшлар кузатилиши мумкин. Пневмонит субплеврал чуқурчалар пайдо бо'лишига олиб келиши мумкин, бу эса тасвирдаги ҳаво бо'шлиқларининг шаклини о'згартириши мумкин, бу нафас олиш касалликларини аниқлаш учун ишлатилиши мумкин. Интерлобуляр септа ҳам қалинлашиши ва сканердан о'тказилганда пневмонияни ко'рсатиши мумкин.

Пневмонит билан о'пка то'қималарининг гистологик намуналари ёмон шаклланган гранулома ёки мононуклеар ҳужайра инфилтратларининг мавжудлигини о'з ичига олади. Сурункали бронхиолит ва некрозга учрамайдиган грануломалар билан бирга бронхоцентрик лимфогистиоситар интерстициал пневмония мавжудлиги пневмонитга то'г'ри келади.

Даволаш

Пневмонит учун одатий даволаш кортикостероидларни консерватив қо'ллашни о'з ичига олади, масалан, ог'из орқали юбориш учун преднизон ёки метилпреднизолоннинг қисқа курси. Флутиказон ёки будесонид каби инҳалер кортикостероидлар, шунингдек, аллергенлар каби атроф-муҳит та'сиридан келиб чиқиши мумкин бо'лган яллиг'ланиш жараёнларини бостириш орқали яллиг'ланишни камайтириш ва сурункали даражада қайта яллиг'ланишнинг олдини олиш учун самарали бо'лиши мумкин. Пневмонитнинг ог'ир ҳолатларида кортикостероидлар ва кислородли терапия, шунингдек, ма'лум тирнаш хусусияти берувчи та'сирни бартараф этиш талаб қилиниши мумкин.

Кортикостероид дозаси ва даволаш давомийлиги ҳар бир ҳолатда фарқ қилади. Бироқ, бир неча ойдан бир йилгача кичикроқ дозага камайтиришдан олдин бир неча кун давомида кунига 0,5 мг/кг дан бошланган умумий режим муваффақиятли қо'лланилди.

Кортикостероидлар яллиг'ланиш реакцияси пайтида фаоллаштирилган бир нечта генларни о'чириб, яллиг'ланишни самарали равишда камайтиради. Яллиг'ланишга қарши оқсилларни ишлаб чиқариш ва яллиг'ланиш оқсилларини кодловчи мРНКнинг дегенерацияси ҳам кортикостероидларнинг юқори консентрацияси билан ко'пайтирилиши мумкин.Бу жавоблар пневмонитда кузатиладиган яллиг'ланишни юмшатишга ва симптомларни камайтиришга ёрдам беради.

Сурункали пневмонит билан ог'риган беморлар учун ма'лум иммуномодуляцион даволаш усуллари мос бо'лиши мумкин. Азатиоприн ва микофенолат газ алмашинувини яхшилаш билан бог'лиқ бо'лган иккита махсус даволаш усулидир. Сурункали пневмонит билан ог'риган беморлар ҳам о'пка трансплантацияси учун баҳоланиши мумкин.

  1. ↑ 1,0 1,1 „"Пнеумонитис. Медиcал информатион абоут Пнеумонитис". www.патиэнт.cо.ук. 28 Жулй 2020. Арчивед фром тҳе оригинал он 15 Марч 2012. Ретриэвед 31 Жануарй 2008.“. 2012-йил 15-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2024-йил 8-октябр.
  2. ↑ „Дорланд'с медиcал референcе wоркс“, Wикипедиа (инглизча), 2022-04-08, қаралди: 2024-10-08
  3. ↑ Махwелл, Жамес (1938-07). „ПНЕУМОНИТИС“. Тҳе Ланcет (инглизча). 232-жилд, № 5996. 239–241-бет. дои:10.1016/С0140-6736(00)98250-3. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)
  4. ↑ Эл Ҳажжар, Раян; Cабрера, Ниcоло Л.; Малек, Алехандре Э. (2020-04). „Спонтанеоус Брончиал Cасц Эхпеcторатион ин Патиэнт Wитҳ Радиатион Пнеумонитис“. Маё Cлиниc Проcеэдингс. 95-жилд, № 4. 644–645-бет. дои:10.1016/ж.маёcп.2020.01.007. ИССН 0025-6196. {{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим: |дате= (ёрдам)