Pnevmotoraks

Пневмоторакс (юн. пнеума — ҳаво, нафас ва тҳорах — кўкрак) — плевранинг виссерал (ички) ва париетал (ташқи) варақлари оралиғига ҳаво тўпланиши; патологик ҳолат. П. бир томонлама ёки икки томонлама, тўпланган ҳавонинг миқдорига қараб қисман ёки тўлиқ (тотал) бўлиши мумкин, бунда ўпка қисман ёки тўлиқ кучаяди (коллапс ҳолатига келади). Очиқ, ёпиқ ва клапанли П. ажратилади. Агар нафас олганда ҳаво плевра бўшлиғига эркин кирса ва нафас чиқарганда эркин чиқса, очиқ П.; плевра бўшлиғига ҳаво кирган тешик беркилиб қолса ва ҳаво ташқарига чиқа олмаса, ёпиқ П. дейилади. Нафас олганда ҳаво плевра бўшлиғига кирса-ю, нафас чиқарганда бирор сабаб билан чиқмаса плевра бо'шлиғида ҳаво босими ортиб боради, бу клапанли ёки винтелли П. деб аталади.

Келиб чиқишига кўра, травматик, операцион, спонтан ва сунъий П. фарқланади. Травматик П. кукрак қафаси ёки ўпка тўқимаси шикастланиши натижасида, операцион П. кўкрак қафаси аъзоларида хирургик муолажалар ўтказилганда вужудга келади. Спонтан П. ўз-ўзидан, ҳеч бир са-бабсиз кўкрак қафаси ва ўпка тўқималарида жароҳациз плевра бўшлиғида ҳаво тўпланиши билан кечади. Лекин ҳар бир ҳолда ҳам ўпкада кам ифодаланган ўзгаришлар пайдо бўлиши исботланган. Спонтан П. кўпроқ20—40 ёшли эркакларда, аёлларга нисбатан кўпроқ учрайди. Кўпинча спонтан П. ўткир ёки ўртача ўткир тарзда кечади. Тўлиқ соғлом вақтида физик зўриқиш таъсирида, йўтал хуружидан кейин тўсатдан кўкрак қафасида кучли оғриқ, ҳансираш, қуруқ йўтал, юрак уриши, баъзан сианоз пайдо бўлади. Клапанли П. касалликнинг энг огир шакли бўлиб, унда нафас ва юрак фаолияти бузила-ди; нафас етишмаслиги, оғриқ ва сианоз рўйрост ифодаланади. Бемор талваса ҳолатига тушади, нафас олиш тез ва юзаки бўлади.

П. диагнози кўкрак қафасини физикал текшириш, плеврани пунксия қилиш ва рентгеноскопия таҳлилларига кўра аниқланади. Бемор, асосан, касалхонада даволанади. Консерватив даво наф бермаса, хирургик усул қўлланади.