Паул Эдоуард Дидиэр Риант (1836-йил 7-август, Париж — 1888-йил 17-декабр, Массонгехдаги Чâтеау Ла Ворпиллиèре) — франсуз тарихчиси ва илмий муҳаррир. У асосан Салиб юришлари тарихини ўрганиш билан машҳур бўлган[1].

Паул Риант

У Салиб юришлари ва Шарқдаги Лотин давлатлари тарихига оид бирламчи манбаларни илмий таҳрирлаш соҳасида жуда фаол ишлаган. Паул Эдоуард Дидиэр Риант Соcиéтé де л’Ориэнт Латин жамиятига асос солган ва унга раҳбарлик қилган. Шунингдек, у ушбу жамиятнинг расмий нашри – „Ревуэ де л’Ориэнт“ латин журналини ташкил этган[2]. Мазкур журнал 1911-йилгача нашр этилиб келган. Тарихчи сифатида Риант Шимолий Салиб юришлари, айниқса Скандинавия ҳудудидаги юришларни ўрганишга муҳим ҳисса қўшган[3].

Биография

Паул Риант Париж шаҳар кенгаши аъзоси ва Сена департаменти умумий кенгаши аъзоси бўлган Дидиэр-Ниcолас Риант (1790–1864) ҳамда Жосéпҳине Анне Франçоисе Фаярд де Боурдеилле (1809–1881) оиласида туғилган. Унинг отасининг биринчи никоҳидан туғилган Чарлес ва Тҳéодоре исмли икки ўгай акаси бўлган[3]. Риант Парижнинг 15-округида жойлашган Ваугирард жезуит коллежида таҳсил олган. 1859-йилда у Дания, Норвегия, Швеция ва Финляндия давлатларига илмий сафар қилган, 1862-йилда эса бу ҳудудларга иккинчи бор борган. 1865-йилда у Сорбонна университетида фалсафа доктори илмий даражасини олган. Унинг диссертацияси „Салиб юришлари даврида скандинавияликларнинг Муқаддас заминга қилган юришлари ва зиёратлари“ мавзусига бағишланган эди[4]. 1864-йил 8-мартда ушбу илмий иши юқори баҳоланиб, Рим папаси Пий ИХ томонидан унга Рим графи (cомес Романус) унвони берилган. Шундан сўнг у ўзини Граф Паул Риант деб атай бошлаган. Унинг герби Франсия қироли Луи ХИИ даврида хизмат қилган Жак Риантга тегишли бўлган тарихий рамзларга асосланган[3]. 1875-йилда Риант Соcиéтé де л’Ориэнт Латин (Шарқий Лотин жамияти)ни ташкил этган. Бу жамият Салиб юришларига оид ҳужжатларни топиш ва нашр этиш билан шуғулланган.[5] Риант жамиятда котиб-хазиначи бўлиб ишлаган ва унинг фаолиятида муҳим рол ўйнаган. У деярли тўлиқ ҳолда Арчивес де л’Ориэнт Латин (1881 ва 1884) ҳамда Ревуэ де л’Ориэнт Латин журналининг 12 жилдлик нашрини (1893–1911) молиялаштирган. Риант бошқа тадқиқотчиларни ҳам қўллаб-қувватлаган. Жумладан, машҳур немис тарихчиси Реинҳолд Рöҳричт билан яқин ҳамкорлик қилган. Рöҳричтнинг Библиотҳеcа геограпҳиcа Палаэстинаэ асари учун Риант кўплаб ноёб ҳужжатларни тақдим этган[5]. Ушбу асар 1890-йилда нашр этилганда Рöҳричт уни Риант хотирасига бағишлаган. Шунингдек, Риант немис Салиб юришлари тарихчилари мактаби вакиллари билан фаол алоқада бўлган ва Ҳеинрич Ҳагенмеернинг Пиэрре л’Эрмите ҳақидаги асарининг 1883-йилги франсузча таржимасига сўзбоши ёзган[6].

1880-йилда Паул „Риант Аcадéмиэ дес Инсcриптионс эт Беллес-Леттрес“ аъзолигига қабул қилинган. У ерда у асосан Салиб юришларига оид манбаларни илмий нашр этиш масалалари билан шуғулланган. 1868-йил 8-сентабрда у Антоинетте Cорнуау д’Оффéмонт (1845–1910) билан турмуш қурган. Улар тўрт нафар фарзандли бўлган. Соғлиғи сабабли Риант вақтининг катта қисмини Швейсариянинг Массонгех шаҳридаги Чâтеау де Ворпиллиèре саройида ўтказган. 1882-йилда у бу жойни доимий яшаш манзилига айлантирган ва 1888-йилда шу ерда вафот этган. У Саинт Мауриcе базиликасига дафн этилган[1].

У вафотидан бир кун ўтиб, ўгай укаси Тҳéодоре Риант унинг ўлими ҳақида Академияга мактуб орқали хабар берган. Паул Риант бутун ҳаёти давомида катта миқдорда китоб ва ҳужжатлар тўплаган бўлиб, унинг шахсий илмий кутубхонаси 40 мингдан ортиқ жилддан иборат эди[1].

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Деуцче Биограпҳиэ (1957). „Риант, Паул Эдоуард Дидиэр“. Ин Неуэ Деуцче Биограпҳиэ (НДБ). 3. Берлин.
  2. ↑ Счефер, C. Ҳенри Аугусте., Вогüé, М. (1964). Ревуэ де л’Ориэнт латин. Брухеллес: Cултуре эт Cивилисатион.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Паул Риант. Ревуэ де л’Ориэнт латин (РОЛ), Волуме И (1893). пп. 1–15.
  4. ↑ Паул Риант, Эхпéдитионс эт пèлеринагес дес Сcандинавес эн Терре Саинте ау темпс дес cроисадес, Парис, А. Лаинé эт Ж. Ҳавард, 1865, 448 пгс.
  5. ↑ Рöҳричт, Р. (1890). Библиотҳеcа геограпҳиcа Палаэстинаэ: чронологисчес Верзеичнисс дер ауф диэ Геограпҳиэ дес Ҳеилиген Ландес безüгличен Литератур вон 333 бис 1878: унд Версуч эинер Cартограпҳиэ. Берлин: Ҳ. Реутҳер.
  6. ↑ Ҳагенмеер, Ҳ. (1883). Ле враи эт ле фаух сур Пиэрре л’Ҳермите: аналйсе cритиқуэ дес тéмоигнагес ҳисториқуэс релатифс à cе персоннаге эт де лéгендес аухқуэллес ил а доннé лиэу. Парис: Либраириэ де ла Соcиéтé Библиограпҳиқуэ.