Помело меваси

Помело (/ˈпɒмɪлоʊ, ˈпʌм-/ ПОМ-ил-оҳ, ПУМ-)[1], Cитрус махима, Рутаcеаэ оиласига мансуб энг катта ситрус мевага эга грейпфрутнинг асосий аждоди[2]. Бу табиий ситрус меваси бўлиб, ватани Жануби- Шарқий Осиёда. Грейпфрутга ўхшаш ширин таъмга эга, помело одатда Жануби-Шарқий Осиёда тантанали маросимларда истеъмол қилинади. Грейпфрутда бўлгани каби, помело таркибидаги фитокимёвий моддалар дорилар билан ўзаро таъсирлашиш хусусиятига эга.

Помело

Этимология ва умумий номлар

Оксфорд инглизча луғатига кўра, „помело“ сўзининг этимологияси ноаниқ. Голландия тилидаги помпелмолардан олинган бўлиши мумкин[3]. Унинг бинар номи, Cитрус махима, „энг катта ситрус“ деган маънони англатади.

Cитрус махима

Мева Гавайида жабонг, Жанубий Осиёда сўзлашадиган инглиз тилида жамбола сифатида ҳам танилган[4]. Непалда у „бҳогате“ номи билан аталади[5].

Тавсиф ва фойдаланиш

Помело дарахтининг бўйи 5–15 метр (16–50 фут) га етади[6]. Барглари аниқ қанотли, муқобил, тухумсимон ёки эллиптик шаклга эга, узунлиги 5–20 cм (2–8 ин). Гуллар — битта ёки тўда бўлиб жойлашган. Ҳиди хушбўй ва гуллари сариқ-оқ рангга эга.

Меваси катта, диаметри 15–25 cм (6–10 ин)[7]. Унинг қобиғи грейпфрутга қараганда қалинроқ[8] ва 11-18 бўлакларга бўлинган. Эти юмшоқ грейпфрутнинг таъмига ўхшайди, унинг умумий аччиқлиги кам (грейпфрут помело ва апелсиннинг гибридидир)[9][10]. Бўлаклар атрофидаги мембраналар аччиқ бўлиб, еб бўлмайди ва одатда ташлаб юборилади[9]. Камида олтмишта нави мавжуд[11]. Мева одатда бир нечта, катта уруғларни ўз ичига олади, лекин баъзи навларда кўп уруғлар мавжуд[9].

Шарбати мазали деб ҳисобланади. Қобиғи консерва ва қанд учун ишлатилади[9]. Бразилияда қалин пўстлоғидан ширин консерва тайёрлаш учун фойдаланиш мумкин. Шри-Ланкада у кўпинча ширинлик сифатида истеъмол қилинади, баъзида шакар сепилади. Помело ватани бўлган Жануби-Шарқий Осиёнинг катта қисмларида бу оддий десерт бўлиб, кўпинча туз аралашмасига сепилади ёки унга ботирилади. Ундан тайёрланган салатлар истеъмол қилинади. Филиппинда помело ва ананас шарбатидан пушти ичимлик тайёрланади[12].

Мева Хитойга милоддан аввалги 100-йилларда киритилган бўлиши мумкин[13]. Шарқий Осиёда, айниқса кантон ошхонасида, қовурилган помело ўти озуқавий қиймати юқори ва ёғи кам бўлган таомларни тайёрлаш учун ишлатилади[14].

Миннеола меваси

Гибридлар

Оддий апелсин помело ва мандарин ўртасидаги табиий гибрид бўлиб, помело меванинг каттароқ ҳажми ва мустаҳкамлигини таъминлайди. Грейпфрут дастлаб помело ва мандариннинг табиий гибридидир деб тахмин қилинган. Аммо, кўпроқ вақт ўтгач ўтказилган геном таҳлили шуни кўрсатадики, у аслида помело ва ширин апелсин ўртасидаги тескари гибриддир, шунинг учун грейфурт геномининг 63 % помелоники билан бир хил[15].

Грейпфрут

Помело бугунги кунда сунъий наслчилик дастурларида қўлланади:

Таркиби

Хом помело этида 89 % сув, 10 % углеводлар, 1 % протеин ва кам миқдорда ёғ мавжуд. Мева С витаминига бой (кунлик қийматнинг 73 %).

Дори воситаларининг ўзаро таъсири

Помело грейфурт ва бошқа баъзи ситрус меваларидан келиб чиқадиган салбий таъсирларни келтириб чиқариши мумкин[18].

Галерея

Манбалар

  1. ↑ „помело“, Тҳе Чамберс Диcтионарй, 9тҳ, Чамберс, 2003. ИСБН 0-550-10105-5. 
  2. ↑ Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  3. ↑ Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  4. ↑ Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  5. ↑ „Тҳе Жойс оф Бҳогате Садҳеко“ (инглизча). ЭCС НЕПАЛ. Қаралди: 13-май 2021-йил.
  6. ↑ Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  7. ↑ „Помело: Гроwинг тҳе гранддаддй оф грапефруит“, СФГате.cом, 25-декабр 2004-йил, 2009-01-31да асл нусхадан архивланди, қаралди: 2022-10-26{{cитатион}}: CС1 маинт: дате формат ()
  8. ↑ Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  10. ↑ Мортон. „Грапефруит: Cитрус парадиси“. Фруиц оф wарм cлиматес 152–158. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  11. ↑ Помелос, грапефруитъс сwеэтер анд меллоwер релативе, ҳаве а wеалтҳ оф флавор, бй Жеанне Келлей, ин тҳе Лос Ангелес Тимес; публишед Фебруарй 12, 2016; ретриэвед Новембер 19, 2021 (виа арчиве.орг)
  12. ↑ Ҳаргреавес, Доротҳй. Тропиcал Треэс оф тҳе Паcифиc. Каилуа, Ҳаwаии: Ҳаргреавес, 1970 — 51-бет. 
  13. ↑ Мортон. „Пуммело: Cитрус махима“. Фруиц оф wарм cлиматес 147–151. НеwCРОП, Неw Cроп Ресоурcе Онлине Програм, Cентер фор Неw Cропс анд Плант Продуcц, Пурдуэ Университй (1987). Қаралди: 31-январ 2020-йил.
  14. ↑ „Браисед помело питҳ“. Wеэк ин Чина (8-декабр 2017-йил). 2023-йил 2-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 22-август 2020-йил.
  15. ↑ „Грапефруит: Ҳисторй, Усе, анд Бреэдинг ин: ҲортТечнологй Волуме 31 Иссуэ 3 (2021)“. Жоурналс.ашс.орг. Қаралди: 1-май 2022-йил.
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 Мортон, Жулиа Ф. „Тангело“, . Фруиц оф wарм cлиматес.. Миами, ФЛ.: Жулиа Ф. Мортон, 1987 — 158–160-бет. ИСБН 0-9610184-1-0. 
  17. ↑ „Мато бунтан“. Университй оф Cалифорниа - Риверсиде, Cитрус Вариэтй Cоллеcтион. Қаралди: 12-март 2022-йил.
  18. ↑ Баилей, Д. Г.; Дрессер, Г.; Арнолд, Ж. М. О. (26-ноябр 2012-йил). „Грапефруит-медиcатион интераcтионс: Форбидден фруит ор авоидабле cонсеқуэнcес?“. Cанадиан Медиcал Ассоcиатион Жоурнал. 185-жилд, № 4. 309–316-бет. дои:10.1503/cмаж.120951. ИССН 0820-3946. ПМC 3589309. ПМИД 23184849.{{cите магазине}}: CС1 маинт: дате формат ()