Ponka

ХИХ-асрнинг биринчи ярмидаги Понка аҳоли пункти

Понка, Понка ― ҳинд халқи бўлиб, иккита федерал тан олган қабилалар: Небраскадаги Понка қабиласи ва Оклахомадаги Понка ҳинду қабиласидан иборат^[1]^[2].

Илгари тарихи

Европаликлар билан биринчи алоқада бўлган пайтда, Понка Небраска шимолидаги Ниобрара дарёсининг қирғоғига яқин жойда яшаган^[3]. Афсонанинг бир манбасига кўра, қабила Колумб Америкага келишидан бироз олдин Миссисипи дарёсининг шарқидаги ҳудуддан бу ерларга кўчиб ўтган. Бошқа бир манбага кўра эса, миграция ХВИИ-асрнинг иккинчи ярмида содир бўлган ва шунинг учун Огаё дарёси водийсидан бир гуруҳ Дегиҳа Сиоух қабилаларининг чиқиб кетиши Қундуз урушининг натижаси деб ҳисобланиши мумкин. Понкалар 1701-йилги харитада Пер-Чарл Ле Суэур томонидан Миссури дарёсида яшайди деб белгиланган. 1789-йилда мўйнали савдогар Хуан Баптисте Муниэр (эн: Жуан Баптисте Муниэр) Ниобрара қирғоғида понка билан савдо қилиш учун эксклюзив лицензия олди, Ниобраранинг Миссурига қўшиладиган жойида савдо шохобчасини ташкил қилди ва қабила, 800 кишидан ташлик топган қабила 1789-йилда ер юзида эканлигини таъкидлади. Кўп ўтмай, чечак эпидемияси туфайли қабила сони сезиларли даражада қисқарди ва 1804-йилда Люис ва Кларк экспедицияси уларнинг ерларига ташриф буюрганида, бу атиги 200 киши эди. ХИХ-аср охирига келиб уларнинг сони 700 тага етди. Буюк текисликлар ҳиндуларининг кўпчилигидан фарқли ўлароқ, Понка қишлоқ хўжалиги билан шуғулланган, маккажўхори етиштирган, сабзавот боғларини сақлашган.

Понка қабиласи 1817-йилда АҚШ билан тинчлик шартномасини имзолади. 1825-йилдаги иккинчи шартномада савдо масалалари ҳал қилинди, Шимолий текисликларда қабила тўқнашувларини минималлаштиришга ҳаракат қилинди. Сўнгги муваффақиятли буйвол ови 1855-йилда Понка ҳиндулари томонидан ўтказилди^[3].

1858-йилда Понка қабиласи янги шартнома имзолашга мажбур бўлди, унга кўра улар Ниобрарада „ҳимоя“ ва доимий яшаш эвазига ўз ерларининг бир қисмини бердилар. 1868-йилда Понка Ерлари нотўғри равишда Буюк Сиоух қўриқхонасига киритилган, шундан сўнг Понка ўз ерларини ўзиники деб ҳисоблаган Сиу томонидан қайта-қайта босқинга учраган.

Мажбурий кўчириш

1876-йилда АҚШ Конгресси баъзи шимолий қабилаларни Ҳиндистон ҳудудига (ҳозирги Оклахома штати) кўчиришга қарор қилганида, Понка қабиласи рўйхатга киритилган. АҚСҲ ҳукумати янги резервация учун таклиф қилган ерларни ўрганиб чиққандан сўнг, қабила бошлиқлари уларни қишлоқ хўжалигига яроқсиз деб топдилар ва бошқа жойга кўчиришдан бош тортдилар. Шунинг учун, 1877-йил бошида ҳукумат вакиллари Понкага янги жойга кўчишларини ташкил қилиш учун келишди, раҳбарлар аввалги келишувга ишора қилиб, рад этишди. Қабиланинг кўп қисми ҳам кўчиб ўтишдан бош тортди, шунинг учун улар мажбуран кўчирилди. Янги жойда Понка қабиласи безгак, озиқ-овқат етишмаслиги ва иссиқ иқлимдан азият чекиб, биринчи йилда ҳар тўртинчиси вафот этди.

Турган айиқ жараёни

Мажбурий кўчирилишига норозилик билдирганлар орасида бош Турувчи айиқ ҳам бор эди. Тўнғич ўғли Айиқ қалқони оламдан ўтаётганда Турган айиқ уни ота-боболар юртига дафн этишга ваъда берди. Ўз ваъдасини бажариш учун Турган айиқ Оклахома резервациясини тарк этди ва Понка ватанларига саёҳат қилди. Тез орада у ҳукумат рухсатисиз шундай қилгани учун ҳибсга олинди. Бу суд жараёнига олиб келди, унда 1879-йил 12-майда судя Элмер Данди ҳабеас корпус маъносида „ҳиндлик — бу шахс“ деган қарорга келди ва ҳукумат Понка ҳиндуларининг ҳаракатини чеклаш учун етарли асослар тақдим этмади^[4]. Шундай қилиб, Америка ҳуқуқида биринчи марта ҳиндларнинг „қонун маъносида халқ“ эканлиги ва бунинг натижасида улар маълум ҳуқуқларга эга эканлиги аниқланди.

1918-йилда Оклахомадаги икки Понка ҳиндуси, Френк Эагл ва Луи Макдоналд тубжой америкалик черковни ташкил этишда қатнашган^[5].

Манбалар

↑ Оклаҳома Индиан Аффаирс. Оклаҳома Индиан Натионс Поcкет Пиcториал Диреcторй. Архивная копия от 11 февраля 2009 на Wайбаcк Мачине 2008: паге 28.. Ретриэвед 8 Аугуст 2009.
↑ ҳп Абоут тҳе Понcа Трибе. (недоступная ссылка) Понcа Трибе оф Небраска.. Ретриэвед 8 Аугуст 2009.
↑ ^3,0 ^3,1 Карр, Стевен. А Бриэф Ҳисторй оф тҳе Понcа Трибе. Тҳе Оффиcиал Wебсите оф тҳе Понcа Трибе оф Оклаҳома. (ретриэвед 8 Аугуст 2009)
↑ Элмер С. Дундй, Ж. „Унитед Статес, эх рел. Стандинг Беар, в. Георге Cроок, а Бригадиэр-Генерал оф тҳе Армй оф тҳе Унитед Статес“ (деадлинк). Тҳе Авалон Прожеcт ат Яле Лаw Счоол (1879). 2012-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 13-март.
↑ Ван де Логт, Марк. Понcа. (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-01-14 санасида архивланган) Оклаҳома Ҳисториcал Соcиэтй’с Энcйcлопедиа оф Оклаҳома Ҳисторй & Cултуре. 2009 (8 Аугуст 2009)

Адабиётлар

Стукалин Ю.. Хороший день для смерти. «Гелеос», 2005. ИСБН 5-8189-0323-0.
Стукалин Ю.. Энциклопедия военного искусства индейцев Дикого Запада. Москва: «Яуза» и «Эксмо», 2008. ИСБН 978-5-699-26209-0.

Ҳаволалар

[1] Оклаҳома Индиан Аффаирс. Оклаҳома Индиан Натионс Поcкет Пиcториал Диреcторй. Архивная копия от 11 февраля 2009 на Wайбаcк Мачине 2008: паге 28.. Ретриэвед 8 Аугуст 2009.

[2] ҳп Абоут тҳе Понcа Трибе. (недоступная ссылка) Понcа Трибе оф Небраска.. Ретриэвед 8 Аугуст 2009.

[ok-3] 3,0 ^3,1 Карр, Стевен. А Бриэф Ҳисторй оф тҳе Понcа Трибе. Тҳе Оффиcиал Wебсите оф тҳе Понcа Трибе оф Оклаҳома. (ретриэвед 8 Аугуст 2009)

[wptlarticle-4] Элмер С. Дундй, Ж. „Унитед Статес, эх рел. Стандинг Беар, в. Георге Cроок, а Бригадиэр-Генерал оф тҳе Армй оф тҳе Унитед Статес“ (деадлинк). Тҳе Авалон Прожеcт ат Яле Лаw Счоол (1879). 2012-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 13-март.

[ohs-5] Ван де Логт, Марк. Понcа. (Wайбаcк Мачине сайтида 2012-01-14 санасида архивланган) Оклаҳома Ҳисториcал Соcиэтй’с Энcйcлопедиа оф Оклаҳома Ҳисторй & Cултуре. 2009 (8 Аугуст 2009)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]