Ziyosfera

Postmodern adabiyoti

Постмодерн адабиёт 20-асрнинг иккинчи ярмидаги адабий ҳодиса бўлиб, қуйидаги хусусиятлар билан ажралиб туради: парчаланиш; киноя ; қора ҳазил ва бошқалар. Шунингдек, модернистик адабиётга хос бўлган маърифатпарварлик ғояларига муносабат.

Адабиётдаги постмодернизм, умуман постмодернизм каби, таъриф бериш қийин — ҳодисанинг аниқ хусусиятлари, чегаралари ва аҳамияти ҳақида аниқ фикр йўқ. Аммо, бошқа санъат услубларида бўлгани каби, постмодернизм адабиётини ҳам олдинги услуб билан таққослаш орқали тасвирлаш мумкин. Масалан, постмодернистик асар муаллифи тартибсиз дунёда маъно излашни инкор этиб, кўпинча ўйноқи шаклда маънонинг ўзига хос имкониятидан қочади ва унинг романи кўпинча бу изланишга пародия бўлиб қолади. Постмодерн ёзувчилар имкониятни истеъдоддан устун қўядилар ва ўз-ўзини пародия ва метафиксация орқали муаллифнинг обрўси ва кучини шубҳа остига қўядилар. Юқори ва оммавий санъат ўртасидаги чегара мавжудлиги ҳам шубҳа остига қўйилган, постмодернист муаллиф пастишани қўллаш ва илгари адабиёт учун яроқсиз деб ҳисобланган мавзу ва жанрларни бирлаштириш орқали хиралаштиради.

Келиб чиқиши

Постмодерн муаллифлар классик адабиётнинг баъзи асарларини ҳикоя қилиш ва тузилиш билан боғлиқ тажрибаларига таъсир қилганини таъкидлайдилар: булар Дон Кихот, 1001 кеча, Декамерон, Кандид ва бошқалар.

Инглиз тилидаги адабиётда Лоренс Стерннинг „ Жентлмен Тристрам Шандининг ҳаёти ва фикрлари“ (1759) асари пародияга катта урғу бергани ва ҳикоя билан тажриба ўтказиши билан кўпинча постмодернизмнинг дастлабки асосчиси сифатида тилга олинади.

ХИХ-аср адабиётида маърифатпарварлик ғояларига, пародия ва адабий ўйинларга, жумладан Байроннинг сатирасига (айниқса, унинг „Дон Хуан“ига) ҳам ҳужумлар мавжуд; Томас Карлайлнинг " Сартор Ресартус ", Алфред Жаррининг „Қирол Убу“ ва ўзининг патафизикаси ; Люис Керроллнинг маъно ва маънолар билан ўйин тажрибалари; Лаутреамонт, Артур Римбауд, Оскар Wилде асарлари.

Модернистик адабиёт билан таққослаш

Адабиётдаги модернистик ва постмодернистик йўналишлар ҳам ХИХ-аср реализмидан ажралиб туради. Характерни шакллантиришда бу тенденциялар суб’эктив бўлиб, ташқи воқеликдан онгнинг ички ҳолатини ўрганишга ўтади, " онг оқими „ дан (модернист ёзувчилар Виржиния Вулф ва Жеймс Жойс асарларида такомиллаштирилган услуб) ёки лиризм ва фалсафани бирлаштиради. кашфиёт шеърияти“ каби Томас Элиотнинг „ Бўш ер“ . Парчаланиш — ҳикоя ва персонажлар тузилишида — замонавий ва постмодерн адабиётининг яна бир умумий хусусияти. „Чиқинди ер“ кўпинча модернистик ва постмодернистик адабиёт ўртасидаги чегара намунаси сифатида тилга олинади. Қисмлари бир-бири билан расмий равишда боғланмаган шеърнинг парчаланиши, пастишанинг қўлланиши уни постмодерн адабиётга яқинлаштиради, аммо "Чиқинди[1] ҳикоячиси „бу парчаларни мен ўз вайроналаримга қарши қўйганман“ дейди. Модернистик адабиётда парчаланиш ва экстремал субективлик экзистенсиал инқироз ёки Фрейднинг ички зиддиятини, ҳал қилиниши керак бўлган муаммони акс эттиради ва рассом кўпинча буни қила оладиган ва қилиши керак. Постмодернистлар эса бу тартибсизликнинг энгиб бўлмаслигини кўрсатадилар: санъаткор ожиз, „харобалар“дан ягона паноҳ бу тартибсизликлар ичида ўйнашдир. Ўйин шакли кўплаб модернистик асарларда мавжуд (масалан, Жойснинг Финнеганс Wаке, Орландода Виржиния Вулф), улар постмодернизмга жуда яқин бўлиб туюлиши мумкин, аммо иккинчисида ўйин шакли марказий ўринни эгаллайди ва тартибнинг ҳақиқий ютуғидир. ва маъно исталмаган[2].

Адабиёцҳунос олим Браян МакХейл модернизмдан постмодернизмга ўтиш ҳақида гапирар экан, модернистик адабиётнинг марказида гносеологик масалалар турганини, постмодернистларни эса, асосан, онтологик саволлар қизиқтиради[3].


Яна қаранг

Экспериментал адабиёт

  1. ↑ Пер. С. Степанова.
  2. ↑ Леwис, Баррй. Постмодернисм анд Литературе // 'Тҳе Роутледге Cомпанион то Постмодернисм. НЙ: Роутледге, 2002. П. 123.
  3. ↑ МcҲале, Бриан. Постмодернист Фиcтион. Лондон: Роутледге, 1987.

Адабиётлар

  • Барт Р.. Нулевая степень письма // Семиотика. М.: Радуга, 1983. 
  • Барт Р.. Удовольствие от текста // Избранные работы: Семиотика. Поэтика. М.: Прогресс, 1989. 
  • Ильин И. П.. Постструктурализм. Деконструктивизм. Постмодернизм. М.: Интрада, 1996. 
  • Ильин И. П.. Постмодернизм от истоков до конца столетия. Эволюция научного мифа. М.: Интрада, 1998. 
  • Лиотар Ж.-Ф.. Состояние постмодерна. М.: Институт экспериментальной социологии: Алетейя, 1998. 
  • Фуко М.. Это не трубка. М.: Художественный журнал, 1999. 
  • Эко У.. Заметки на полях «Имени розы». М.: Симпозиум, 2002. ИСБН 5-89091-209-7. 
"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi