Pozlar
Позлар[1], буузлар (бур. бууза, мўғулча: бууз) ― анъанавий бурят ва мўғул таомидир, Иркуцк вилояти ва Забайкал ўлкасида ҳам машҳур.
Тавсиф
Тахминларга кўра[2] позалар (бууза) хитойлик баози таомининг вариантларидан бири (хитойча: 包子, бāози), бу таомнинг номи қаердан келгани, аммо хитойлик ҳамкасбидан фарқли ўлароқ, буузларни тўлдириш гўштдан иборатдир.
Бундан ташқари, баози ҳар доим хамиртуруш хамиридан тайёрланади, бууз учун эса бу турлардан бири хисобланади. Мўғулистонда хамиртурушли хамирдан тайёрланган бууз мантуун бууз деб аталади ва байрамларда тайёрланади. Иккала тур ҳам жуда машҳур.
Таом, шунингдек, грузин хинкали ва туркий манти билан боғлиқ. Баози ва манти сингари, позалар, қоида тариқасида, бу мақсад учун ихтисослашган буғда пиширилади, позница деб аталадиган босимли пиширгичнинг аналоги. Асосий компонентлар сифатида позаларни тўлдириш (қийма гўшт) гўшт ва пиёзни ўз ичига олади.
Позалар пиёла шаклида бўлиб, баози ва хинкали каби, одатда тепада тешикка эга. Тайёр позаларнинг диаметри тахминан 5-8 см ни ташкил қилади.Позада 33 та тўп бўлиши керак, деб ишонилади. Позалар анъанавий равишда қўллар билан истеъмол қилинади ва позалар ичида пишириш пайтида ҳосил бўлган булон пастки қисмида тишлаб, ҳосил бўлган тешик орқали алоҳида ичилади.
Бурятияда бу таом га бағишланган мусобақалар ўтказилиб, унда нафақат буузалар ҳайкалтарошлик ва таомлар, балки ёшлар ҳам халқ маданияти билан таништирилади. 2014-йил 31-январда Буузин Баяр танловида[3] еган позалар сони бўйича рекорд ўрнатилди — 20 мингдан ортиқ[4].
Тува ошхонасида бууза буғда пиширилган манти навидир. У мантидан кўринишида фарқ қилади — улар мўғул буузларига ўхшаш очиқ тепа билан қилинган, аммо кичикроқ ўлчамларда фарқланади.
Таомнинг русча номи
2008-йилдан бери турли мунозара майдончалари Россияда яхши шаклланган номнинг номини ўзгартириш ҳақида баҳслашмоқда. Позанинг вариантини фонетик жиҳатдан Бурят номини тўғри етказадиган буузй билан алмаштириш таклиф этилади[5].
Номни ўзгартириш учун яна бир далил шундаки, бу сўз билан ассоциациялар кўпинча ҳазил мавзуси бўлади[6], асосан боузалар билан таниш бўлмаган ташриф буюрувчилар орасида. Номни ўзгартиришга қарши бўлганлар узус, аҳолининг кўпчилигининг тил одати ва бу таом тарқалган минтақада иккала номланишнинг бир бирига боғланишини ишора қилади.
Манбалар
- ↑ култура бурят — Пища — названиэ на русском и буряцком язике
- ↑ Жуковская Н. Л. Пища и кулинарниэ традиции // Буряти. — М., Наука, 2004. — с. 178
- ↑ „На сентралной площади города Улан-Уде уже в пятий раз пройдет Фестивал националних традиций „Буузин баяр““. 2018-йил 19-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 30-июн.
- ↑ „В Бурятии на празднике «Буузын Баяр» куплено и съедено более 20 тысяч бууз“. 2015-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-феврал 2014-йил.
- ↑ „Бууза“ стала делом государственной важности
- ↑ Пози (Wайбаcк Мачине сайтида 5-октабр 2014-йил санасида архивланган) ТРК „Ариг Ус“
Адабиётлар
- Цыренжапов Г. Ц., Бадуева Е. Б. Бурятская кухня. — Улан-Удэ: Бурятское книжное издательство, 1991. — 95 с.