Pozvizd

Позвизд (Погвизд, Поҳвист) — ХВИИ-аср манбаларига кўра, ҳаво, об-ҳаво ва ёмон об-ҳавонинг славян худоси. Полша манбаларида (масалан, Александр Гвагнини) Почwист ва Погwизд шаклида қайд этилган.

Тавсиф

980-йилда Киэвда Шаҳзода Владимир томонидан ўрнатилган бутлар орасида Синопсисда эслатиб ўтилади:

„Учинчи Позвизд; Ини, унга Поҳвист,  Вихр лақаб қўйиб, ҳаво, челак ва ёмонлик худоси деб тан олади“.

шунингдек, Густин хроникада:

„Учинчи Позвизд, Ляхи унинг нарицаҳу Поҳвист; у ҳаво худоси эканлигига ишонишган, у ҳавони ейди ва бошқа об-ҳаво шароитлари, бўрон деб аташади ва бу Позвизд ёки бўрон, худди Худога таъзим қилгандек, ибодат қиладилар“.

В. Н. Топоровнинг фикрига кўра, кейинги манбалардан маълум бўлган мифологик персонажларни (Ярила, Позвизд, Лада, Полел ва бошқалар) худо деб ҳисоблаш мумкин эмас.

Посвистач Худоси ҳақида эртак

1855-йил учун „Чернигов Губерниялар Бўлим“ да сохта „Худо Посвйстач ҳақидаги эртак“ нашр этилган бўлиб, у насронийликдан олдинги сюжетни акс эттиради. Унда қадимги даврларда яшаб, бу худога сиғинадиган одамлар ва уларнинг оқсоқол шаҳзодалари ҳақида ҳикоя қилинади. Шаҳзода „қизил малика“ ни денгиз орқали, христиан қирғоғида ўтказиш учун қўшин тўплади. Христианларнинг ибодатлари орқали уларнинг Худоси бўрон кўтарди, денгиз шитирлаб, кемаларни титиб юборади. Шаҳзода ягона ҳақиқий худо насроний Худо эканлигини тушунади. Шаҳзода крестини маросими учун христианлар юртига элчилар юборади. Посвистач номини биринчи эслатиб ўтишда, унга эслатма бор: „ Эҳтимол, Посвист, Поҳвист ёки Позвизд — бу об-ҳавонинг славян худоси.“ Посвистах худосининг Макош билан яқин муносабати ҳақида сўз юритилади („Мана бизнинг Худойимиз Посвистах / Чи Макуши гулявда“).

Қўшиқ ижрочиси, нашриётнинг сўзларига кўра, Чернигов вилояти, Козелецкий тумани, Красиловка қишлоғида яшовчи 85 ёшли Гейдиха кампир эди. Нашр муаллифи ва Чернигов Губерниялик бўлими муҳаррири бир ва бир хил шахс: фолклоршунос ва шоир Александр Шишацкий-Иллич.

Тарихчи Н. И. Костомаров ва этнограф А. Н. Пипинлар Дума замонавий даврнинг асари эканлигини таъкидладилар. Костомаров дума замонавий тилда, „унда қадимий нарса йўқ“ деб ёзган. Фолклоршунос А. Л. Топорковнинг сўзларига кўра, уни Шишацкий-Илличнинг ўзи ёзиши мумкин эди. Бу сюжет кейинчалик фолклоршунослар томонидан қайд этилмаган.

1874-йилда украиналик тарихчилар В. Б. Антонович ва М. П. Драҳоманов Украина фикрларининг кенг тўпламини нашр этади. Китоб муқаддимасида олимлар нима учун Посвистах ҳақидаги фикр ва бошқа ўнлаб сохта фикрлар тўпламга киритилмаганини ёзишган. Тадқиқотчилар қалбакилаштирувчиларни қандай мотивлар бошқарганлигини таклиф қилишди

Сохталаштиришнинг ғалати инстинктидан ташқари, кичик руслар ўзига хос ватанпарварлик, рус ва поляк тилларида қўшиқлар ва фикрларни қайта тиклашга ҳамда сохталаштиришга мажбур бўлишади, халқ қўшиқларида чуқур антик хотира изларини кўрсатиш истаги — у сохталикда сезиларли. бутпараст шаҳзоданинг Византиядаги юриши ҳақида ўйлайди.

Бироқ, эртак сюжети илмий нашрларда асл сифатида қайд этилган — В. В Иванов ва В. Н. Топоров "Дунё халқларининг афсоналари" энсиклопедиясида („Украинадаги Мокош хотираси ХИХ-асрнинг ўрталарига қадар сақланиб қолган“) ва В.Н, кейинги манбаларнинг Похвисти, шамоллар тимсолидир. Момақалдироқнинг махсус ҳипостази.

Яна қаранг

• Стрибог

Адабиётлар

• Мокошь / В. В. Иванов, В. Н. Топоров // Мифы народов мира : Энцикл. в 2 т. / гл. ред. С. А. Токарев. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1988. — Т. 2 : К—Я. — 719 с.
• Боги / Топоров В. Н. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1995. — Т. 1: А (Август) — Г (Гусь). — С. 204–215. — ИСБН 5-7133-0704-2.
• Топорков А. Л. „Сказка про бога Посвистача“, . Рукописи, которых не было. Подделки в области славянского фольклора. М.: Ладомир, 2001.