Prebiotiklar

Пребиотиклар – бу ошқозон-ичак трактининг юқори қисмида ҳазм бўлмайдиган ёки сўрилмайдиган, лекин одамнинг йўғон ичак микрофлораси томонидан ферментланган ва унинг ўсиши ва ҳаётий фаолиятини оширадиган озиқ-овқат компонентлари ҳиссобланади[1].
Пробиотиклар ва пребиотиклар фарқи нимада?
Ҳам пребиотиклар, ҳам пробиотиклар инсон саломатлиги учун муҳимдир. Бироқ, уларнинг вазифаси ҳар хил. Пробиотиклар маълум озиқ-овқат ёки қўшимчаларда топилган жонли бактериялардир. Улар соғлиқ учун жуда кўп фойда келтириши мумкин. Пребиотиклар эса- инсон ҳазм қила олмайдиган углеводлардан (асосан толалар) келиб чиқадиган моддалардир[2].
Таърифи
Пребиотик – бу инсон томонидан мунтазам равишда озиқ-овқат маҳсулотларининг бир қисми сифатида истеъмол қилинганида, ўсишни фаоллаштириш натижасида инсон танасига фойдали таъсир кўрсатадиган модда ёки моддалар мажмуаси кўринишидаги, физиологик, функционал озиқ-овқат таркибий қисмидир.
Эслатма: пребиотикларнинг асосий турлари:
* ди- ва трисахаридлар; * олиго- ва полисахаридлар; * ко'п атомли спиртлар; * аминокислоталар ва пептидлар; * ферментлар; органик паст молекуляр ог'ирликдаги ва то'йинмаган юқори ёг'ли кислоталар; * антиоксидантлар; * одамлар учун фойдали о'симлик ва микроб экстрактлари ва бошқалардир.
Хусусиятлари
Пребиотикларнинг асосий хусусияти инсон танаси учун фойдали бўлган ичак микрофлорасини танлаб активлаштириш, бу биринчи навбатда бифидобактериялар ва лактобактерияларни ўз ичига олади. Бактериялар асосий пробиотиклар ва фойдали ичак бактериялари сифатида ажратилган, чунки улар овқат ҳазм қилиш ва иммунитет тизимининг самарадорлиги ва ички қувватни яхшилаш нуқтаи назаридан организмга фойдали таъсир кўрсатиши мумкин.
Пребиотик таъсир:
- олигосахаридлар (соя олигосахаридлари, фруктоолигосахаридлар, галактоолигосахаридлар);
- моносахаридлар (ксилитол, рафиноза, сорбитол, ксилобиоза ва бошқалар).);
- дисахаридлар (лактулоза);
- полисахаридлар (целлюлоза, гемицеллюлоза, пектинлар, милклар, шилимшиқ, декстрин, инулин ва бошқалар).);
- пептидлар (соя, сут ва бошқалар));
- ферментлар (Саcчаромйcес протеазлар, микроб келиб чиқиши б-галактосидазалар ва бошқалар).);
- аминокислоталар (валин, аргинин, глутамик кислота);
- антиоксидантлар (А, C, Э витаминлари, каротиноидлар, глутатион, Қ10, селен тузлари ва бошқалар).);
- ёг 'кислоталари (эйкосапентаэноик кислота ва бошқалар));
- органик кислоталар (сирка, лимон ва бошқалар));
- ўсимлик ва микробиал экстрактлар (сабзи, картошка, маккажўхори, гуруч, қовоқ, саримсоқ, хамиртуруш ва бошқалар))
- ва бошқалар (леситин, парааминобензой кислотаси, лизозим, лактоферрин, лектинлар, турли сув ўтлари экстракти ва бошқалар).
Фруктоза-олигосахаридлар (ФОС) – ингичка ичакда парчаланмайди, фақат йўғон ичакда шакар ҳосил қилмасдан сўрилади ва шунинг учун диабетес меллитус (Қандли диабет) билан оғриган беморлар учун хавфсиздир.
Галакто-олигосахаридлар (ГОС) галактоза, глюкоза, Н-асетилглюкозамин ва фруктоза олигомерларини ўз ичига олган углевод комплексидир. Она сути таркибида ҳам учрайди. Бифидобактерияларнинг кўпайишига олиб келади.
Озиқ-овқат толалари -ўсимлик овқатларида мавжуд бўлган ҳазм бўлмайдиган углеводлардир.
Пребиотиклар сут маҳсулотлари, маккажўхори доналари, дон, нон, пиёз, дала ҳиндиба, саримсоқ, ловия, нўхат, артишок, қушқўнмас, банан, баобаб мевалари ва бошқа кўплаб озиқ-овқатларда мавжуд. Сотувга қўйилган БАМ орасида „пребиотик комплекслар“ деб аталади.
Функсияси
Пребиотиклар бўйича олиб борилган кўпгина тадқиқотлар шуни кўрсатдики, пребиотиклар бифидобактериялар ва лактобактерияларга таъсир қила олаади. Бу бактериялар асосий пробиотиклар ва фойдали ичак бактериялари сифатида ажратилган, чунки улар овқат ҳазм қилишни яхшилаш (шу жумладан, минералларнинг яхши сингиши) ҳамда иммун тизимининг самарадорлиги ва ички қуввати нуқтаи назаридан оганизмга бир қанча фойдали таъсир кўрсатиши мумкин. Бифидобактериялар ва лактобактериялар турли хил пребиотик ўзига хосликка эга ва бактерия популяциясига хос бўлган ферментлар асосида пребиотик толаларни танлаб ферментация қилади. Шундай қилиб, лактобактериялар инулин ва фруктоолигосахаридларни афзал кўради, бифидобактериялар эса инулин, фруктоолигосахаридлар, ксилоолигосахаридлар ва галактоолигосахаридлар учун ўзига хосликни кўрсатади[3]. Бифидобактерияларни рағбатлантирадиган маҳсулот бифидоген омил сифатида тавсифланади, бу тушунча бир-бирига ўхшаш, лекин пребиотик билан бир хил эмас[4]. Тадқиқотлар шуни кўрсатдики, пребиотиклар фойдали ичак бактерияларининг ўсишини рағбатлантиришдан ташқари, ичакдаги Cлостридиум каби зарарли ва потенциал патоген микробларнинг ўсишини ушлаб туриши (кечиктириши) мумкин. Галакто-олигосахаридлар калцийнинг сўрилишини ва унинг суяк тўқимасида сақланишини яхшилайди, уни мустаҳкамлайди ва остеопороз ривожланишини камайтиришга ёрдам беради, 3 ой давомида ҳиндибо фруктанидан фойдаланиш постменопоузал аёлларда калцийнинг сўрилишини 42% га оширади, шу билан бирга трансгалактолигосахаридлар ва лактулоза организмдаги калцийни 16% га оширади[5]. Пребиотиклар деменсия ва хотирага таъсир қилувчи бошқа касалликларни енгиллаштириши мумкин . Лактитол ва лактулоза жигар энсефалопатиясини ва жигар дисфунксиясини даволашда самарали ҳиссобланади.
Тасик механизми
Асосий таъсир механизми ферментация бўлиб, унинг ёрдамида пребиётиклар йўғон ичакдаги фойдали бактериялар томонидан қўлланади[6][7]. Бифидобактерия геномида углеводларни ўзгартирувчи ферментларнинг кодланишини аниқлайдиган генлар ва оқсилларни ўзлаштирадиган углеводларни кодлайдиган генлар мавжуд. Ушбу генларнинг мавжудлиги бифидобактерияларда ўсимлик олигосахаридлари ёки пребиётикларнинг ферментацияси ва метаболизмига ихтисослашган ўзига хос метаболик йўлларни ўз ичига олганлигини кўрсатади[6].
Яна қаранг
- Озиқлантирувчи тола
- Пробиотиклар
- Углеводлар
- ошқозон-ичак тракти
Манбалар
- ↑ ГИБСОН, РОБЕРФРОИД. Диэтарй Модулатион оф тҳе Ҳуман Cолониэ Миcробиота: Интродуcинг тҳе Cонcепт оф Пребиотиcс. // Тҳе Жоурнал Оф Нутритион. 1995
- ↑ „Пробиотиклар ва пребиотиклар нималар?“.
- ↑ фоод-инфо.нет
- ↑ „Фоод-Инфо.нет“. Wагенинген Университй. 2012-йил 12-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 18-июл.
- ↑ фоод-инфо.нет
- ↑ 6,0 6,1 Покусаэва, Карина; Фитзгералд, Гералд Ф.; Синдерен, Доуwе ван (1 Аугуст 2011). „Cарбоҳйдрате метаболисм ин Бифидобаcтериа“. Генес & Нутритион.
- ↑ Ламсал, Буддҳи П (15 Аугуст 2012). „Продуcтион, ҳеалтҳ аспеcц анд потентиал фоод усес оф даирй пребиотиc галаcтоолигосаcчаридес“. Жоурнал оф тҳе Сcиэнcе оф Фоод анд Агриcултуре.
Адабиёт
- Михайлов И. Б., Корниэнко Э. А. Болаларда ичак дисбиёзи учун про- ва пребиётиклардан фойдаланиш. Педиатрлар учун услубий қўлланма. – СПб., 2004. 18 бет
- Гриневич, В. Б. Ичак дисбиёзини тузатиш тамойиллари / В. Б. Гриневич, С. М. Захаренко, Г. А. Осипов // Давомий шифокор. – 2008-йил. – Йўқ. 6. – 6-9 Билан.
- Пателcорреспондинг, Сеэма. Пребиётикларни тадқиқ қилишнинг ҳозирги тенденциялари ва келажак истиқболлари : кўриб чиқиш : [ Инглиз ] ] / Сеэма Пател, Арун Гоял // 3 Биотехнология. – 2012-йил. – жилд. 2, йўқ. 2 (июн). – П. 115–125. – дои : 10.1007/с13205-012-0044-х . – ПМC 3376865 .
- Суворов, А. Н. Фойдали микроблар – улар кимлар? / Александр Николаэвич Суворов // Табиат : журнал. – 2009-йил. – Йўқ. 7. – ФРОМ. 21-30.
- Суворов, А. Н. Микроблар ва инсон дунёси // Табиат. 2015. Но 5. 11–19-бетлар. / Александр Николаэвич Суворов // Табиат : журнал. – 2015-йил. – Йўқ. 5. – ФРОМ. 11–19.