Элизабетҳ Присcилла Cоопер Тйлер (1816-йил 14-июн – 1889-йил 29-декабр) 1841-йилдан 1844-йилгача Оқ уйнинг расмий уй бекаси ва АҚШнинг биринчи хоними бўлган. Ўша пайтдаги президент Жоҳн Тйлернинг ўғли Роберт Тйлер билан турмуш қурган. Қайнонаси, биринчи хоним Летитиа Чристианнинг вазифаси Элизабетҳга топширилган. 1842-йил сентябр ойида Летитиа Тйлер вафотидан сўнг Присcилла Тайлер Оқ Уйдаги ижтимоий ишларни назорат қилувчи биринчи хоним бўлган.

Присcилла Cоопер Тйлер
АҚШнинг биринчи хоними вазифасини бажарувчи
Мансаб даври
1842-йил 10-сентябр – 1844-йил 26-июн
Президент Жоҳн Тйлер
Ўтмишдоши Летитиа Тйлер
Вориси Жулиа Тйлер
Шахсий маълумотлари
Таваллуди
Элизабетҳ Присcилла Cоопер

14-июн 1816-йил
Ню-Ёрк, АҚШ
Вафоти 29-декабр 1889-йил(1889-12-29)
(73 ёшда)
Монтгомерй (Алабама), АҚШ
Турмуш ўртоғи
Роберт Тйлер
(турм. 1839; ваф. 1877)
Болалари 9

Элизабетҳ илгари омадсиз актриса бўлган. Тйлер билан никоҳи уни сиёсий ҳаётга кириб келишига сабаб бўлган. Америка фуқаролик уруши даврида Америка Конфедератив штатлари тарафида бўлган Тйлер ва унинг эри АҚШнинг жанубига кўчиб ўтишган. Тйлер 1889-йил вафотига қадар Алабама штатининг Монтгомерй шаҳрида истиқомат қилган.

Ҳаёти

Элизабетҳ Присcилла Cоопер 1816-йил 14-июн куни Ню-Ёрк шаҳрида туғилган. Оилада тўққиз фарзанднинг учинчиси эди[1].  Отаси Тҳомас Абтҳорпе Cоопер актёр ва продюсер, онаси Марй Фаирлиэ Cоопер Ню-Ёрклик социалист бўлган. Ота-онаси турли хил ижтимоий табақалардан бўлиб, бу никоҳ онасининг оиласи томонидан кўплаб норозиликларга сабаб бўлган[1].  Cоопернинг она томондан бобоси Жамес Фаирлиэ Америка инқилобий уруши фахрийси бўлган[2].

Cоопернинг онаси 1833-йилда вафот этган ва отасининг кўп масалаларда пул билан муомала қилиши, айниқса, унинг қимор ўйинлари оила учун молиявий муаммоларни келтириб чиқарган[3][4]. 17 ёшида отаси билан бирга Виржиниусга кўчиб ўтган вақтда актриса сифатида ўзининг илк фаолиятини бошлаган[5].

Виржиния штатининг Ричмонд шаҳрида намойиш этилган „Отелло“ спектаклида Дездемона ролини ижро этганида, Роберт Тйлер ва собиқ АҚШ сенатори Жоҳн Тйлер билан танишган[6][7].  Cоопер спектаклдан сўнг Тйлер билан учрашиш мақсадида саҳна орқасига кирган ва улар бир-бирини ёқтириб қолишган. ХИХ асрда Америкада актрисаларнинг ижтимоий мавқеи унчалик юқори бўлмаганлиги сабабли Cооперда молиявий муаммолари етарлича бўлган. Шунга қарамай, Тйлер унга олти марта турмуш қуриш таклифини берган[8].

Никоҳи

1839-йил 12-сентябрда Виргиния штатининг Бристол шаҳрида Cоопер ва Тйлернинг тўйи бўлиб ўтган[9][10]. Тўйдан кейин улар Робертнинг оиласи билан яшаш учун штатнинг Wиллиамсбург шаҳрига кўчиб ўтишган. Жоҳн ва Летитиа Чристиан Тйлер уни илиқ кутиб олган. Присcилла Тйлер қайнотаси билан муносабатларини яхшиланганидан сўнг унга Wиллиамсбургдаги ҳар бир дўконда ҳисоб очишга рухсат берган. Шунингдек, қайнонаси Летитиа Тайлер билан ҳам яқин муносабатда бўлган[10][11].  Бундай яқинликка қарамай, Тйлер қайнона-қайнотаси билан яшашни хоҳламаган, бу эрининг ўз карерасини яратишига халақит бераётганидан хавотирга тушган.

Присcилланинг отаси Демократик партияга содиқ, аммо Жоҳн Тйлер вакили бўлган Wҳиг партиясига кескин қарши эди. Шу сабабли ота уларнинг никоҳидан унчалик мамнун бўлмаган[12].  Жоҳн Тйлер 1840-йилда бўлиб ўтган сайловларда Қўшма Штатлар вице-президентлигига номзод бўлган. Президент Wиллиам Ҳенрй Ҳаррисоннинг кутилмаган вафотидан сўнг Жоҳн Тйлер Қўшма Штатлар Президенти этиб тайинланган[13].

Оқ уй бекаси сифатида фаолияти

1841-йилда Жоҳн Тйлер президентлик лавозимини эгаллаганида унинг рафиқаси Летитиа Оқ уй бекаси бўлишга жисмонан кучи етмаганлиги учун мас’улият Присcилла Тйлерга юкланган[14] [15]. Присcилла Оқ уйда бекалик қилиш имкониятидан хурсанд бўлган[16]. Бир неча марта Оқ уйга бека бўлганидан ҳайратда эканлигини билдирган ва дўстларига бу борада мақтанган.

Уй бекаси сифатида Тйлер Қўшма Штатларда ҳам, хорижда ҳам кўпчилик замондошлари томонидан юқори баҳоланган[17][18]. У собиқ биринчи хоним Доллей Мадисон ва Давлат котиби Даниэл Wебстер билан ўз лавозимига яхшироқ тайёргарлик кўриш мақсадида бир қанча вақт бирга фаолият олиб борган[19][19].  Тйлернинг ҳаётидаги қийинчиликлар она бўлганидан сўнг янада мураккаблашган. Унинг биринчи фарзанди Оқ уйга келишидан бир неча ой олдин дунёга келган. Шунингдек, Cоопер ўз фаолияти давомида иккинчи фарзандини ҳам дунёга келтирган.

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 Сеагер, Роберт. Анд Тйлер Тоо: А Биограпҳй оф Жоҳн анд Жулиа Гардинер Тйлер. МcГраw-Ҳилл, 1963. 
  2. ↑ Леаҳй, Чристопҳер Ж. (2012). "Плайинг Ҳер Греатест Роле: Присcилла Cоопер Тйлер анд тҳе Политиcс оф тҳе Wҳите Ҳоусе Соcиал Сcене, 1841–44". Тҳе Виргиниа Магазине оф Ҳисторй анд Биограпҳй 120 (3): 237–269. ПроҚуэст 1038370038. ҳттпс://www.проқуэст.cом/доcвиэw/1038370038. 
  3. ↑ Леаҳй, Чристопҳер Ж. (2012). "Плайинг Ҳер Греатест Роле: Присcилла Cоопер Тйлер анд тҳе Политиcс оф тҳе Wҳите Ҳоусе Соcиал Сcене, 1841–44". Тҳе Виргиниа Магазине оф Ҳисторй анд Биограпҳй 120 (3): 237–269. ПроҚуэст 1038370038. ҳттпс://www.проқуэст.cом/доcвиэw/1038370038. 
  4. ↑ Сеагер, Роберт. Анд Тйлер Тоо: А Биограпҳй оф Жоҳн анд Жулиа Гардинер Тйлер. МcГраw-Ҳилл, 1963. 
  5. ↑ Строcк, Иан Рандал. Ранкинг тҳе Фирст Ладиэс. Cаррел Боокс, 2016 — 86-бет. ИСБН 9781631440601. 
  6. ↑ Строcк, Иан Рандал. Ранкинг тҳе Фирст Ладиэс. Cаррел Боокс, 2016 — 86-бет. ИСБН 9781631440601. 
  7. ↑ Гоулд, Леwис Л.. Америcан Фирст Ладиэс: Тҳеир Ливес анд Тҳеир Легаcй. Гарланд Публишинг, 1996 — 113–115-бет. ИСБН 0-8153-1479-5. 
  8. ↑ Сеагер, Роберт. Анд Тйлер Тоо: А Биограпҳй оф Жоҳн анд Жулиа Гардинер Тйлер. МcГраw-Ҳилл, 1963. 
  9. ↑ Сеагер, Роберт. Анд Тйлер Тоо: А Биограпҳй оф Жоҳн анд Жулиа Гардинер Тйлер. МcГраw-Ҳилл, 1963. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Счнеидер, Доротҳй. Фирст Ладиэс: А Биограпҳиcал Диcтионарй, 3рд, Фаcц он Филе, 2010. ИСБН 978-1-4381-0815-5. 
  11. ↑ Гоулд, Леwис Л.. Америcан Фирст Ладиэс: Тҳеир Ливес анд Тҳеир Легаcй. Гарланд Публишинг, 1996 — 113–115-бет. ИСБН 0-8153-1479-5. 
  12. ↑ Сеагер, Роберт. Анд Тйлер Тоо: А Биограпҳй оф Жоҳн анд Жулиа Гардинер Тйлер. МcГраw-Ҳилл, 1963. 
  13. ↑ Леаҳй, Чристопҳер Ж. (2012). "Плайинг Ҳер Греатест Роле: Присcилла Cоопер Тйлер анд тҳе Политиcс оф тҳе Wҳите Ҳоусе Соcиал Сcене, 1841–44". Тҳе Виргиниа Магазине оф Ҳисторй анд Биограпҳй 120 (3): 237–269. ПроҚуэст 1038370038. ҳттпс://www.проқуэст.cом/доcвиэw/1038370038. 
  14. ↑ Леаҳй, Чристопҳер Ж. (2012). "Плайинг Ҳер Греатест Роле: Присcилла Cоопер Тйлер анд тҳе Политиcс оф тҳе Wҳите Ҳоусе Соcиал Сcене, 1841–44". Тҳе Виргиниа Магазине оф Ҳисторй анд Биограпҳй 120 (3): 237–269. ПроҚуэст 1038370038. ҳттпс://www.проқуэст.cом/доcвиэw/1038370038. 
  15. ↑ Диллер, Даниэл C.. Тҳе Пресиденц, Фирст Ладиэс, анд Виcе Пресиденц: Wҳите Ҳоусе Биограпҳиэс, 1789–2001. CҚ Пресс, 2001 — 162-бет. ИСБН 978-1-56802-573-5. 
  16. ↑ Cароли, Беттй Бойд. Фирст Ладиэс: Фром Мартҳа Wашингтон то Мичелле Обама. Охфорд Университй Пресс, УСА, 2010 — 47-бет. ИСБН 978-0-19-539285-2. 
  17. ↑ Леаҳй, Чристопҳер Ж. (2012). "Плайинг Ҳер Греатест Роле: Присcилла Cоопер Тйлер анд тҳе Политиcс оф тҳе Wҳите Ҳоусе Соcиал Сcене, 1841–44". Тҳе Виргиниа Магазине оф Ҳисторй анд Биограпҳй 120 (3): 237–269. ПроҚуэст 1038370038. ҳттпс://www.проқуэст.cом/доcвиэw/1038370038. 
  18. ↑ Cароли, Беттй Бойд. Фирст Ладиэс: Фром Мартҳа Wашингтон то Мичелле Обама. Охфорд Университй Пресс, УСА, 2010 — 47-бет. ИСБН 978-0-19-539285-2. 
  19. ↑ 19,0 19,1 Счнеидер, Доротҳй. Фирст Ладиэс: А Биограпҳиcал Диcтионарй, 3рд, Фаcц он Филе, 2010. ИСБН 978-1-4381-0815-5.