Propedevtika

Пропедевтика — (қадимги юнончада: προπαίδευσις, пропаíдеусис — тайёргарлик таълими) санъат ёки фанга кириш курси учун тарихий атама. Пропедевтиканинг этимологияси лотинча про қисқартмасини ўз ичига олади, яъни „олдинги“, „бошланғич“, паеутикóс эса „таълимга тегишли“ маъносини билдиради. Этимологиядан кўриниб турибдики, пропедевтика фан олдидан ёки уни ўрганиш учун зарур бўлган билимлар мажмуйи сифатида белгиланади.

Тиббиётда „пропедевтика“ кўникмалари махсус диагностика муолажаларисиз кузатув, палпация, перкуссия, аускултация, ҳароратни ўлчаш ва ҳоказо йўли билан бемор ҳақида дастлабки маълумотларни тўплашни англатади.

1851-йилги Энcйcлопаэдиа Америcана шундай деб ёзади:

…немислар томонидан санъат ёки фанни тушуниш, амалда қўллаш учун зарур ва фойдали бўлган, унинг табиати ва кўламини очиб берадиган билимни қўллаш ва ўрганиш усулини билдириш учун қўлланган атама. Шунинг учун у нафақат алоҳида фан соҳаларига, балки ёрдамчи фанларга, мантиқ, филология ва бошқа бўлимларнинг муносабатларини тушунишга нисбатан ҳам қўлланади. Бундай сўровни фақат фанни ҳар томонлама ўрганган киши тақдим қилиши мумкин. Пропедевтика атамаси кўпинча нисбийдир: филология тарих пропедевтикасига мансуб бўлса-да, унинг ўзи маълум бир тоифадаги олимларнинг асосий фанидир. Бироқ, бу атама ўзининг умумий қўлланилишида, одатда, маълум бир фанни ўрганиш учун зарур бўлган билимлар ва қоидалар — фан ёки санъатнинг умумий қонунларини бир бўлимга қўллашдан келиб чиқадиган қоидалар билан чекланган.