Ziyosfera

Protestant ittifoqi

Муқаддас Рим империясидаги протестант иттифоқига аъзо давлатлар (бинафша ранг). 1610-йил
Кўпгина протестант ҳукмдорлари Иттифоққа аъзо бўлмаган, айниқса Саксония ҳукмдори. 1618-йилдаги Ўттиз йиллик уруш арафасида Марказий Европада диний парчаланиш.

Протестант иттифоқи (олмонча: Протестантисче Унион ), Эвангелист Иттифоқи, Ауҳаусен Иттифоқи, Германия Иттифоқи ёки Протестант Ҳаракат партияси сифатида ҳам танилган, протестант немис давлатларининг коалицияси. У 1608-йил 14-майда Фридрих ИВ, сайловчи Палатин томонидан ҳар бир аъзонинг ҳуқуқлари, ерлари ва хавфсизлигини ҳимоя қилиш учун ташкил этилган. У Калвинистик ва Лютеран штатларини ўз ичига олган ва 1621-йилда тарқатиб юборилган.

Иттифоқ икки воқеадан кейин ташкил топган. Биринчидан, Муқаддас Рим императори Рудолф ИИ ва Бавария герсоги Максимилиан И 1607-йилда Донаувертда католикликни қайта тикладилар. Иккинчидан, 1608-йилга келиб, императорлик ҳудудининг кўпчилиги 1555-йилги Аугсбург тинчлигининг янгиланиши 1552-йилдан бери ўзлаштирилган барча черков ерларини тиклаш шарти бўлиши керак деган қарорга келди. Протестант князлари Аухаузенда учрашиб, 1608-йил 14-майда Фридрих ИВ бошчилигида протестант давлатлари коалициясини туздилар. Бунга жавобан, кейинги йили Дюк Максимилиан бошчилигидаги католик лигаси ташкил этилди[1].

Протестант иттифоқи аъзоларига Пфалз, Нойбург, Вюртемберг, Баден-Дурлах, Ансбах, Байройт, Анхалт, Цвайбрюккен, Оттинген, Гессен-Кассел, Бранденбург ва эркин шаҳарлар — Улм, Страсбург, Штрасбург, Виншен, Штрасбург, Шт . Wеиссенбург, Нöрдлинген, Счwäбисч Ҳалл, Ҳеилбронн, Мемминген, Кемптен, Ландау, Wормс, Спеер, Аален ва Гиэнген[2].

Бироқ, протестант иттифоқи бошиданоқ бир қанча кучли немис протестант ҳукмдорлари, хусусан Саксония ҳукмдори иштирок этмаганлиги сабабли заифлашди. Иттифоқ, шунингдек, унинг лютеран ва калвинист аъзолари ўртасидаги ички низоларга дучор бўлган[3].

1619-йилда пфалзлик Фридрих В Муқаддас Рим императори Фердинанд ИИ га қарши бўлиб, Богемия қироллигини қабул қилди. 1620-йил 3-июлда протестант иттифоқи Улм шартномасини имзолади (олмонча: Улмер Вертраг ) ва бетарафликни эълон қилиб, Фридрих Вни қўллаб-қувватлашдан бош тортди[4]. 1621-йил январда Фердинанд ИИ Фридрих В га императорлик тақиқини қўйди ва императорни сайлаш ҳуқуқини Максимилианга ўтказди. Сайлов палатинати ҳам Баварияга Юқори Пфалзни бой берди. Протестантлар иттифоқи феврал ойида Хайлбронн шаҳрида йиғилиб, Фердинанднинг ҳаракатларига расман норозилик билдирган. У бу шикоятга эътибор бермади ва протестант иттифоқига ўз армиясини тарқатиб юборишни буюрди. Иттифоқ аъзолари май ойида Майнц келишуви бўйича Фердинанднинг талабини бажаришди ва 1621-йил 14-майда у расман тарқатиб юборилди[4].

Ўн икки йил ўтгач, унга алоқаси бўлмаган янги алоҳида Ҳеилброн иттифоқи пайдо бўлди, У Германиянинг ғарбий, марказий ва жанубий қисмидаги баъзи протестант давлатлари билан иттифоқ тузди ва бир вақтнинг ўзида ушбу лигага аъзо бўлган Швеция ва Франсия раҳбарлигида Муқаддас Рим императорига қарши курашди.

Протестантлар иттифоқининг кўрсатмалари

Протестант иттифоқини ташкил этиш тўғрисидаги ҳужжат 1608-йил 14-майда имзоланган, ҳозир Бавария давлат архивида (Баерисче Ҳаупцтаацарчив)

Аугсбург тинчлик келишуви билан таъминланган хавфсизликни мустаҳкамлаш ниятида протестантлар 1608-йилда иттифоқ туздилар. Унинг раҳбарлари қуйидаги тарзда яшаш учун кўрсатмалар ва келишувларни яратдилар:

  1. Ҳар бир аъзо тартибни ва уларнинг меросхўрларини, ерларини ва халқларини виждонан сақлаши керак ва ҳеч ким бошқа иттифоққа кирмаслиги керак.
  2. Иттифоқнинг ҳар бир аъзоси бир-бирининг меросхўрлари, ерлари ва халқларига таҳдид солиши мумкин бўлган барча хавфли ва ҳақоратли ишлар тўғрисида бир-бирларини хабардор қилиш учун самарали махфий ёзишмаларни олиб боришлари керак ва бунинг учун ҳар бири бир-бири билан яхши алоқада бўлади.
  3. Уюшманинг фаровонлигига дахлдор муҳим масалалар юзага келганда, иттифоқ аъзолари имкон қадар ҳар бирини қўллаб-қувватлаш учун бир-бирларига содиқ маслаҳатлар билан ёрдам беришади.
  4. Иттифоқнинг немис сайловчилари ва мулкларининг эркинликлари ва юқори юрисдиксиялари билан боғлиқ бўлган истаги кейинги Император доираларининг йиғилишларида тақдим этилиши ва эълон қилиниши керак, бу шунчаки бир-бирлари билан яширин ёзишмаларга қолдирилмайди.
  5. Иттифоқ диннинг бир нечта нуқталаридаги келишмовчилигимизга таъсир қилмайди, аммо шунга қарамай, биз бир-биримизни қўллаб-қувватлашга келишиб олдик. Ҳеч бир аъзо китобларда ёки минбар орқали бошқа бировга ҳужум қилишига йўл қўймаслиги ёки тинчликни бузиш учун сабаб бўлмаслиги, шу билан бирга илоҳиётчининг Худонинг каломини тасдиқлаш учун тортишув ҳуқуқларини қолдириши мумкин эмас.
  6. Бирлашма аъзоларидан бирига ҳужум қилинган тақдирда, иттифоқнинг қолган аъзолари дарҳол иттифоқнинг барча маблағлари билан ёрдамга келишади[5].

Вақт жадвали

1555-йилда Аугсбург тинчлик шартномаси Карл В ва Лютеран князлари томонидан имзоланди. Бу шартнома Рим-католик ва Лютеран князларига ўз давлати қайси динга тегишли бўлишини ҳал қилиш эркинлигини берди, аммо Калвинист князларга бундай ҳимоя бермади. 1608-йилда протестант князлари протестант иттифоқи деб номланувчи иттифоқ туздилар. Кейинги йили католик лигаси тузилди. 1610-йилда Иттифоқ Жüлич меросхўрлиги урушига аралашди[3]. 1618-йилда Ўттиз йиллик уруш Богемия қўзғолони билан бошланди. Фредерик В, Палатин, кейинги йили Богемия қироллигини қабул қилди. Иттифоқ 1620-йил Улм шартномасида Фредерик ва католик лигаси ўртасидаги зиддиятда ўзининг бетарафлигини эълон қилди. Иттифоқ кейинги йили тарқатиб юборилди.

Манбалар

  1. ↑ Андерсон 1999, сс. 14–15; Wилсон 2010, с. 12.
  2. ↑ Wард 1905, с. 725; Счöнстäдт 1978, с. 305.
  3. ↑ 3,0 3,1 Андерсон 1999.
  4. ↑ 4,0 4,1 Wедгwоод 1938.
  5. ↑ Ҳофманн н.д.

Адабиётлар

Қўшимча ўқиш учун

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi