протоний.

Протоний (белги: Пн) Антипротоник водород сифатида ҳам танилган , бу экзотик атом тури бо'либ, унда протон (рамз: п) ва антипротон (рамз: п) бир-бирининг орбитасида айланади.[1] Протониум заррачанинг бог'ланган тизими ва унга мос келадиган антипартикул бо'лгани учун, у ониум деб аталадиган экзотик атомларнинг бир турига мисол бо'лади.

Протониумнинг о'ртача ишлаш муддати тахминан 1,0 мс ни ташкил қилади ва бог'ланиш энергияси -0,75 кеВ га тенг.[2]

Барча онион сингари, протоний ҳам барча квант рақамлари (барион сони, квант рақамлари ва бошқалар) ва электр заряди 0 га тенг бо'лган бозондир.

Ишлаб чиқарилиши

Протоний ҳосил қилишнинг иккита усули ма'лум. Усуллардан бири кучли заррачалар то'қнашувини о'з ичига олади. Бошқа усул антипротон ва протонларни бир хил магнит қафасга жойлаштиришни о'з ичига олади. Охирги усул биринчи марта 2002-йилда Женевадаги CЕРН лабораториясида АТҲЕНА (Нейтрал антиматерияда жойлашган ва юқори аниқликдаги эксперимент учун АппараТус) эксперименти пайтида қо'лланилган, аммо 2006-йилга қадар олимлар тажриба давомида протоний ҳам ҳосил бо'лганини тушунишган.[3]

Юқори энергиядаги протон ва антипротон иштирокидаги реаксиялар ко'п заррачаларнинг якуний ҳолатини келтириб чиқаради. Аслида, бундай реаксиялар Фермилабдаги Теватрон каби заррачалар то'қнашувининг асосидир. ЛЕАР (CЕРН да паст энергияли антипротон ҳалқаси) да протонийни билвосита излашда гелий каби ядроларга та'сир қилувчи антипротонлардан фойдаланилган ва натижалар ноаниқ бо'лган. Жуда кам энергияли то'қнашувлар, я'ни 10э В дан 1кеВ гача бо'лганда протоний ҳосил бо'лишига олиб келиши мумкин.

Тадқиқотлар

Режалаштирилган тажрибалар паст энергияли антипротонларнинг манбаи сифатида фойдаланади. Бундай нурнинг лазер майдонида атомик водород нишонларига та'сир қилиши мумкин, бу эса бог'ланган протон-антипротон жуфтларини ма'лум самарадорлик билан протониумнинг қо'зг'атилган ҳолатига қо'зг'атиш учун мо'лжалланган (уларни ҳисоблаш очиқ назарий масала). Бог'ланмаган зарралар магнит майдонда эгилиб, рад этилади. Протоний зарядсиз бо'лганлиги сабабли, у бундай майдон томонидан бурилмайди. Агар бу бузилмаган протониум, агар ҳосил бо'лса, бир метр юқори вакуумни босиб о'тиши мумкин бо'лади, унинг ичида протон ва антипротонни ё'қ қилиш орқали парчаланиши кутилади. Парчаланиш маҳсулотлари протоний ҳосил бо'лишининг аниқ белгиларини беради.

Протонийнинг назарий тадқиқотларида асосан релативистик бо'лмаган квант механикаси ишлатилган. Бу штатларнинг бог'ланиш энергияси ва умри ҳақида башорат беради. Ҳисобланган умр ко'риш муддати 0,1 дан 10 микросекундгача . Доминант о'заро та'сирлар электрон ва протоннинг кулон тортишиши туфайли юзага келадиган водород атомидан фарқли о'лароқ, протониумнинг таркибий қисмлари асосан кучли о'заро та'сир орқали о'заро та'сир қилади. Шундай қилиб, оралиқ ҳолатлардаги мезонларни о'з ичига олган ко'п заррали о'заро та'сирлар муҳим бо'лиши мумкин. Шунинг учун протонийни ишлаб чиқариш ва о'рганиш нуклонлараро кучларни тушуниш учун ҳам қизиқиш уйг'отади.

Яна қаранг

  • Позитроний
  • Антипротоник гелий
  • Антипротон коллектори
  • Антипротон аккумулятори

Манбалар

  1. ↑ Зурло, Н.; эт ал. (2006). „Продуcтион Оф Слоw Протониум Ин Ваcуум“. Ҳйперфине Интераcтионс. 172-жилд, № 1–3. 97–105-бет. арХив:0801.3193. Бибcоде:2006ҲйИнт.172...97З. дои:10.1007/с10751-007-9529-0.
  2. ↑ Абдел-Раоуф, Моҳамед Ассад (2009). „Биндинг энергй оф протониум ионс“. Жоурнал оф Пҳйсиcс: Cонференcе Сериэс. 194-жилд, № 7. 072003-бет. Бибcоде:2009ЖПҳCС.194г2003А. дои:10.1088/1742-6596/194/7/072003.
  3. ↑ Л. Вентурелли; эт ал. (Аугуст 2007). „Протониум продуcтион ин АТҲЕНА“. Нуcлеар Инструменц анд Метҳодс ин Пҳйсиcс Ресеарч Сеcтион Б. 261-жилд, № 1–2. 40–43-бет. Бибcоде:2007НИМПБ.261...40В. дои:10.1016/ж.нимб.2007.04.135.

Қо'шимча о'қиш