Pterigium
Кўз птеригиуми - конъюнктива шиллиқ қатламининг ички, шох парданинг ташқи қисмидан ўсиб чиқувчи мускулли ўсимта[1]. Одатда шох парданинг медиал қисмидан бошланади ва аста-секинлик билан ўсиб боради[3]. Лекин камдан-кам ҳолларда кўз қорачиғини ёпиб қўядиган даражагача катталашиб, кўриш функсиясини бузиб қўядиган ҳолатларга олиб келади[1]. Иккала кўзда ҳам бир хилда учраши мумкин[4].
| Птеригиум | |
|---|---|
![]() | |
| Белгилари | Уч бурчак шаклидаги то`қималарнинг о`сиши, ко`з қизариши[1] |
| Мутахассислик | Офталмология |
| Дифференсиал ташхис | Пингвиакула |
| Олдини олиш | Қуёш нурларидан сақловчи ко`зойнаклар[1] |
| Даволаш | Жарроҳли ё`ли билан даволанади |
| Прогноз | Яхши |
| Учраш тезлиги | 1% дан 33% гача[2] |
Касаллик келиб чиқиши сабаби аниқ эмас[1]. Лекин хавфли омиллари сифатида қисман ултрабинафша нурлар ва чангнинг узоқ муддатли таъсир қилишини олиш мумкин[1][3]. Бу касалликнинг келиб чиқишида генетик омил ҳам катта аҳамиятга эга[5][6].
Птеригиумни олдини олиш учун қуёш нуридан сақланиш мақсадида қора кўзойнак ва шляпалардан фойдаланиш мақсадга мувофиқдир[1]. Бу касаллик кўриш қобилиятига таъсир қилган ҳолатлардагина жарроҳлик амалиёти бажарилиши тавсия этилади[1]. Жарроҳликдан кейин птеригиум тахминан 50 % ҳолатларда қайталаниши мумкин[1][6].
Касалликнинг учраш частотаси дунёнинг турли минтақаларида 1 % дан 33 % гача ўзгариб туради[2]. У аёлларга қараганда эркакларда ва экваторга яқинроқ яшайдиган одамларда кўпроқ учрайди[2].
Клиник белгилари


Птеригиумнинг клиник белгилари кўзнинг доимий қизариши, яллиғланиш, ёт жисм тушганлиги сезгиси, кўзнинг қуруқлиги ва қичишишни ўз ичига олади[7][8]. Мураккаб ҳолатларда птеригиум кўриш функсиясига таъсир қилиши мумкин[8]. Чунки у шох парданинг оптик марказини тўсиб қўйиб, астигматизм ва шох парда чандиқларини келтириб чиқариши мумкин[9]. Кўпгина беморлар кўзнинг ташқи кўринишидаги ўзгаришлар ёки юқоридаги баъзи клиник белгилари билан шикоят қилиб, офталмолог ҳузурига келадилар..
Этиологияси
Аниқ этиологияси номаълум. Аммо бу касалликнинг келиб чиқишида шамол, қуёш нури ёки қумнинг ҳаддан ташқари таъсири муҳим рол ўйнайди. Шунинг учун экватор яқинидаги ҳудудларда, шунингдек, шамолий ҳудудларда яшовчи популяцияларда кўпроқ учрайди. Бундан ташқари, птеригиум эркакларда аёлларга қараганда икки баравар кўпроқ учрайди.
Патологияси

Конюнктивадаги птеригиум коллагеннинг эластотик дегенерацияси (актиник эластоз[10]) ва фиброваскуляр пролиферацияси билан тавсифланади. Унинг бош қисми деб аталадиган олдинга ўсиб борадиган қисми мавжуд бўлиб, у птеригиумнинг асосий танасига бўйин орқали боғланган.
Птеригиум бир неча сегментлардан ташкил топади:
- Фучс ямоқлари (птеригиум боши яқинида тарқаладиган майда кулранг доғлар)
- Ҳоод (птеригиумнинг толали бўлмаган қисми)
- Боши (птеригиумнинг чўққиси, одатда кўтарилган ва юқори қон томирли қисми)
- Танаси (гўштли кўтарилган қисми)
- Юқори қирраси (птеригиумнинг учбурчак ёки қанот шаклидаги қисмининг юқори қирраси)
- Пастки қирраси (птеригиумнинг учбурчак ёки қанот шаклидаги қисмининг пастки қирраси).
Диагностика
Птеригиумни обектив текширувлар орқали ташхислаш мумкин. Шунингдек, жарроҳлик амалиёти ўтказилишидан олдин қўшимча шох парда топографияси ҳақидаги маълумотларни берувчи текширув усулларидан фойдаланилади[11][12].
Дифференсиал диагностика
Птеригиумни гистологик ва этиологик жиҳатдан птеригиумга ўхшаш пингвиакуладан ажратиш керак[13][14]. Птеригиумдан фарқли ўлароқ, пингвиакула фақат конъюнктивада кўриниб, лимб ёки шох пардага ўтмайди.
Птеригиумга ўхшаш яна бир ҳолат — бу конъюнктиванинг псевдоптеригиум деб номланувчи шох пардага яллиғланишли ёпишиши ҳисобланади. Птеригиумдан фарқли ўлароқ, у шох парданинг ҳар қандай жойида пайдо бўлиши мумкин ва ёпишқоқлик одатда унинг чўққиси билан чегараланади[14].
Профилактикаси
Птеригиумнинг профилактикаси мақсадида, ҳаддан ташқари қуёшли ва шамолли вақтларда кўзни ҳимояловчи кўзойнаклардан фойдаланиш мумкин[15]. Бундан ташқари профилактика ва ривожланиб кетишини олдини олиш мақсадида кўз суюқлигини ўрнини босувчи, намлантириб турувчи воситалардан ҳам фойдаланиш мумкин[16][17].
Даволаш
Агар птеригиум визуал муаммоларни келтириб чиқарадиган даражада ўсмаса, одатда жарроҳлик талаб қилинмайди[1]. Кўз ачишиши каби симптомларни сунъий кўз томчилари билан бартараф этиш мумкин[1].
Жарроҳлик

Cочране текшируви шуни кўрсатдики, конъюнктивал автотрансплантация операцияси амниотик мембранани трансплантация қилиш операцияси билан солиштирилганда 6 ойда птеригиумнинг қайталаниши эҳтимоли биринчи операцияда камроқ бўлган[18].
Автотрансплантация
Конюнктивал автотрансплантация — бу птеригиумни олиб ташлашнинг самарали ва хавфсиз усули ҳисобланади[19]. Птеригиум олиб ташланганда, Тенонс қатлами деб номланувчи склерани қоплайдиган тўқима ҳам чиқарилади. Автотрансплантация ёрдамида олиб ташланган склерани ўрни конъюнктива тўқимаси билан қопланади.
.
Манбалар
- ↑ 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 „Фаcц Абоут тҳе Cорнеа анд Cорнеал Дисеасе | Натионал Эе Институте“ (инглизча). Тҳе Натионал Эе Институте (НЕИ) (2016-йил май). 2017-йил 16-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 16-апрел 2017-йил.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Дроуцас, К; Секундо, W (2010-йил июн). „[Эпидемиологй оф птерйгиум. А ревиэw]“. Дер Опҳтҳалмологе: Зеицчрифт дер Деуцчен Опҳтҳалмологисчен Геселлсчафт (олмонча). 107-жилд, № 6. 511–2, 514–6-бет. дои:10.1007/с00347-009-2101-3. ПМИД 20393731.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам)CС1 маинт: унреcогнизед лангуаге () - ↑ 3,0 3,1 Янофф, Мйрон. Опҳтҳалмологй (эн). Элсевиэр Ҳеалтҳ Сcиэнcес, 2009 — 364-бет. ИСБН 978-0323043328.
- ↑ Смолин, Гилберт. Смолин анд Тҳофт'с Тҳе Cорнеа: Сcиэнтифиc Фоундатионс анд Cлиниcал Праcтиcе (эн). Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 2005 — 1003, 1005-бет. ИСБН 9780781742061.
- ↑ Ангуриа, П; Китиня, Ж; Нтули, С; Cармичаэл, Т (2014). „Тҳе роле оф ҳередитй ин птерйгиум девелопмент“. Интернатионал Жоурнал оф Опҳтҳалмологй. 7-жилд, № 3. 563–73-бет. дои:10.3980/ж.иссн.2222-3959.2014.03.31. ПМC 4067677. ПМИД 24967209.
- ↑ 6,0 6,1 Ҳалперин, Эдwард C.. Перез анд Брадй'с Принcиплес анд Праcтиcе оф Радиатион Онcологй (эн). Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 2008 — 778-бет. ИСБН 9780781763691.
- ↑ Cоронео, МТ (1993-йил ноябр). „Птерйгиум ас ан эарлй индиcатор оф ултравиолет инсолатион: а ҳйпотҳесис“. Бр Ж Опҳтҳалмол. 77-жилд, № 11. 734–9-бет. дои:10.1136/бжо.77.11.734. ПМC 504636. ПМИД 8280691.
{{cите магазине}}: сана киритилиши керак бўлган параметрга берилган қийматни текшириш лозим:|дате=(ёрдам) - ↑ 8,0 8,1 Кунимото, Дерек. Тҳе Wиллс эе мануал: оффиcе анд эмергенcй роом диагносис анд треатмент оф эе дисеасе., 4тҳ, Пҳиладелпҳиа, ПА: Липпинcотт Wиллиамс & Wилкинс, 2004 — 50–51-бет. ИСБН 978-0781742078.
- ↑ Фишер, Ж.П.; Траттлер, W.Б. (12-январ 2009-йил). „Птерйгиум“. 17 Марч 2010да асл нусхадан архивланди.
{{cите магазине}}: Cите магазине реқуирес|магазине=(ёрдам)CС1 маинт: дате формат () - ↑ Клинтwортҳ, Г „24; Тҳе эе анд оcулар аднеха“, . Стернберг'с Диагностиc Сургиcал Патҳологй, 5тҳ Стаcей: , 26-август 2009-йил. ИСБН 978-0-7817-7942-5.
- ↑ „Птерйгиум: МедлинеПлус Медиcал Энcйcлопедиа“. медлинеплус.гов. 2016-йил 28-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-август 2016-йил.
- ↑ „Птерйгиум Wоркуп: Имагинг Студиэс, Проcедурес“. эмедиcине.медсcапе.cом. 2016-йил 11-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-август 2016-йил.
- ↑ „Пингуэcула - ЭеWики“ (эн). эеwики.аао.орг. 2020-йил 11-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 24-октябр.
- ↑ 14,0 14,1 Жоҳн Ф, Салмон „Cонжунcтива“, . Кански'с cлиниcал опҳтҳалмологй: а сйстематиc аппроач, 9тҳ, Элсевиэр, 13-декабр 2019-йил — 198-бет. ИСБН 978-0-7020-7711-1.
- ↑ Маcкензиэ Ф.Д., Ҳирст Л.W., Баттистутта Д., Греэн А. (1992). „Риск Аналйсис ин тҳе Девелопмент оф Птерйгиа“. Опҳтҳалмологй. 99-жилд, № 7. 1056–1061-бет. дои:10.1016/с0161-6420(92)31850-0. ПМИД 1495784.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист () - ↑ Леэ Г.А., Ҳирст Л.W., Шеэҳан М. (1994). „1994 Кноwледге оф Сунлигҳт Эффеcц он тҳе Эес анд Протеcтиве Беҳавиоурс ин тҳе Генерал Cоммунитй“. Опҳтҳалмиc Эпидемиологй. 1-жилд, № 2. 67–84-бет. дои:10.3109/09286589409052363. ПМИД 8790614.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист () - ↑ Леэ Г., Ҳирст Л.W., Шеэҳан М. (1999). „1999 Кноwледге оф Сунлигҳт эффеcц он тҳе эес анд протеcтиве беҳавиорс ин адолесcенц“. Опҳтҳалмиc Эпидемиологй. 6-жилд, № 3. 171–180-бет. дои:10.1076/опеп.6.3.171.1501. ПМИД 10487972.
{{cите магазине}}: CС1 маинт: мултипле намес: аутҳорс лист () - ↑ „Cонжунcтивал аутографт фор птерйгиум“. Cочране Датабасе Сйст Рев. 2016-жилд, № 2. 2016. CД011349-бет. дои:10.1002/14651858.CД011349.пуб2. ПМC 5032146. ПМИД 26867004.
- ↑ Мйрон, Янофф „Cорнеа анд оcулар сурфаcе дисеасес“, . Опҳтҳалмологй, 5тҳ, Эдинбургҳ: Элсевиэр, 2019 — 310-бет. ИСБН 978-0-323-52821-4. ОCЛC 1051774434.
