Пушти-оч қизил рангга эга бўлган гул ранги[2][3]. У биринчи марта ХВИИ аср охирида ранг номи сифатида ишлатилган[4]. Европа ва Қўшма Штатлардаги сўровларга кўра, пушти ранг кўпинча жозибадорлик, хушмуомалалик, сезгирлик, нозиклик, ширинлик, аёллик ва романтиканинг энг яхши рамзи сифатида танланган. Пушти ва оқнинг комбинацияси поклик ва айбсизликни, пушти ва қора ранг комбинацияси эса жозибани ифодалайди[5]. ХХИ асрда пушти аёллик рамзи ҳисобланади, лекин, 1920-йилларга қадар пушти эркакликни акс эттирувчи ранг бўлган[6].

Пушти
 
    Ранг мутаносиблиги
Ҳех триплет #ФФC0CБ
сРГББ (р, г, б) (255, 192, 203)
ҲСВ (ҳ, с, в) (350°, 25%, 100%)
CИЭЛЧув (Л, C, ҳ) (84, 39, 1°)
Манба ҲТМЛ/CСС[1]
Б: Нормаллаштирилган [0–255] (байт)

Табиат ва маданиятда

Этимология ва таърифлар

Пушти номи[7] Чиннигул туркумидаги гулли ўсимликлар шарафига номланган. „Пушти“ феъли ХИВ асрда келиб чиққан бўлиб, „тешиш ёки тешиб нақш билан безаш“ деган маънони англатади[8].

Пушти ранг табиатда камдан-кам учрайди, шунинг учун у биринчи марта от сўз туркумига мансуб рангни ифодаловчи сўз сифатида ХВИИ асрда ишлатилган[9].

Тарих, санъат ва мода

Пушти рангдан адабиётда қадим замонлардан бери тасвирланган. Милоддан аввалги 800-йилда Ҳомер Одиссейда, тахминан шундай деб ёзган эди: „Тонг отганида, росеус рангига киради.“[10]. Рим шоирлари ҳам рангни тасвирлаб берган. Росеус лотинча сўз бўлиб, " қизил " ёки „пушти“ деган маънони англатади. Луcреций бу сўзни "Нарсалар табиати ҳақида" (Де рерум натура) достонида тонгни тасвирлаш учун ишлатган[11].

Пушти ўрта асрлар модасида кенг тарқалмаган. Зодагонлар одатда тўқ рангларни афзал кўрганлар, масалан, қип-қизил. Бироқ, у аёллар модаси ва диний санъатда ўз ўрнига эга бўлган. ХИИИ- ХИВ асрларда Cимабуэ ва Дуccио асарларида Масиҳ боласи баъзан пушти рангли либос кийган ҳолда кийинган ҳолда тасвирланган.

Рафаэлнинг Уйғониш давридаги "Мадонна оф тҳе Пинкс" расмида, Исо Масиҳ онаси Биби Марямга пушти гул тақдим этади. Пушти ранг никоҳ рамзи бўлиб, она ва бола ўртасидаги руҳий боғлиқликни кўрсатган[12].

Уйғониш даврида пушти ранг асосан портретларда юз ва қўлларнинг териси учун ишлатилган. Бунинг учун ишлатиладиган пигмент энгил cинабресе деб номланган. Бу ранг синопия ёки Венециялик қизил деб номланган қизил тупроқ пигменти ва Бианcо Сан Геновесе ёки оқ оҳак деб номланган оқ пигмент аралашмаси эди. Cеннино Cеннини ўзининг ХВ асрдаги машҳур рассомлик бўйича Ил Либро Делл’Арте қўлланмасида бо ёқни шундай таърифлаган: „Ушбу пигмент топилган энг енгил синопия ва Авлиё Иоанн оқ ранги билан аралаштирилган. Флоренсияда чақирилган бу оқ ранг бутунлай яхшилаб тозаланган оҳакдан тайёрланган. Ва бу икки пигментни яхшилаб аралаштириб бўлингач, улардан ярим ёнғоқ каби кичик нонлар шаклини тайёрланг ва уларни қуритинг. Керак бўлганда оз-оздан фойдаланинг. Агар сиз бу рангдан юзлар, қўлларни бўяш учун ишлацангиз, пигмент сизга катта фойда келтиради“[13].

ХВИИИ аср

Пушти ранг ХВИИИ асрда Европанинг барча судларида машҳур бўлган. Пушти рангни айниқса Франсия қироли Людовик ХВ нинг бекаси хоним де Помпадур (1721-1764) жуда ёқтирган у оч кўк ва пушти ранглардан иборат либосларни жуда яхши кўрган[14].

ХИХ аср

ХИХ асрда Англияда ёш ўғил болалар асосан пушти рангли либосларни кийишган. Англияда эркаклар қизил, ўғил болалар эса пушти рангли форма кийишган. ХИХ асрдаги болалар учун кийимларнинг барчаси деярли ҳар доим оқ рангда бўлган, чунки кимёвий бўёқлар ихтиро қилинишидан олдин, ҳар қандай рангдаги кийимлар қайноқ сувда ювилганда рангини тезда йўқотган[15]. Қиролича Викториянинг 1850-йилда чизилган суратида унинг еттинчи фарзанди учинчи ўғли Артур пушти кийимда тасвирланган.

ХХ аср — ҳозирги кун

1949-йилда Ню-Ёркдаги машҳур Wалдорф-Асториа меҳмонхонасида бўлиб ўтган парад либосларнинг ёрқин пушти оҳанглари туфайли иштирокчилар орасида шов-шувга сабаб бўлди. Ўша даврнинг журналистлари ва танқидчилари мексикалик дизайнер Рамон Валдиосеранинг илҳом манбасини билишга интилиб, ундан рангнинг келиб чиқиши ҳақида сўрашган. Рассом шунчаки: бу пушти ранг аллақачон Мексика маданиятининг бир қисми эканлигини айтган[16].

Эйзенхауэрнинг рафиқаси Мамиэ Эйзенхауэр инаугурация маросимида пушти кўйлак кийганида, пушти рангга қизлар билан боғлиқ бўлган ранг сифатида қараш бошланган. 1957-йилги Американинг „ Қизиқарли юз“ мусиқий филми ҳам пушти рангнинг аёллар билан алоқасини мустаҳкамлашда муҳим рол ўйнади[17].

ХХ асрда кимёвий бўёқлар ихтиро этилиши пушти рангни янада чиройлироқ кўринишига сабаб бўлган. Пушти рангларнинг янги турларини яратишда италиялик дизайнер Элза Счиапарелли (1890-1973) кўплаб ишларни амалга оширган, у сурреалистик ҳаракат рассомлари, шу жумладан Жан Кокто билан ҳамнафас бўлган[15]. 1931-йилда у қизил рангни оз миқдорда оқ ранг билан аралаштириш натижасида яратилган ҳайратланарли пушти деб номланган янги ранг турини яратган. У Шоcкинг номли парфюмни сотувга чиқарди, у аёл танаси шаклидаги шишада сотилган[18].

1930 ва 1940-йилларда фашистлар Германиясида гомосексуалликда айбланган нацист концлагерлари маҳбуслари пушти учбурчак кийишга мажбур бўлганлар[19]. Шу сабабли, пушти учбурчак замонавий гей ҳуқуқлари ҳаракатининг рамзига айланган[20].

1930-1940-йилларда дўконлардаги ҳолат шуни кўрсатдики, одамлар тобора кўпроқ қизлар учун пушти, ўғил болалар учун кўк рангли либосларни сотиб олишни афзал кўргснлар. Бу ҳолат 1940-йилларда доимий меъёрга айланди[21][22].

Фан ва табиат

Оптика

Пушти одатда қизил ранг сифатида қабул қилинган бўлса-да[23][24], кўпчилик пушти рангларни, қизил ва магента орасидаги ранг деб ҳисоблайди. Пушти ранг бир нечта ўзгаришларга, масалан, қизил икра ранги тўқ сариқ рангга мойил[25][26][27][28].

Қуёш чиқиши ва ботиши

Қуёш нури атмосфера бўйлаб ўтганда, баъзи ранглар ҳаво молекулалари ва ҳаводаги зарралар томонидан қайтарилади. Бу ҳолат Райлеигҳ қайтарилиши деб аталади. Тўлқин узунлиги қисқароқ бўлган ранглар, масалан, кўк ва яшил ранглар кучлироқ тарқалади ва кўзга этиб борадиган ёруғликдан чиқаради[29]. Қуёш чиқиши ва қуёш ботишида, қуёш нурининг атмосфера орқали кўзгача бўлган йўли энг узун бўлганда, кўк ва яшил компонентлар йўқолади ва узунроқ тўлқинлар тўқ сариқ, қизил ва пушти нур кўзгача етиб келади. Қолган пушти қуёш нури булут томчилари ва бошқа нисбатан катта зарралар орқали ҳам тарқалиши мумкин, улар уфқ устидаги осмонга пушти ёки қизғиш ранг беради[30].

Геология

Биология

Гўшт ва денгиз маҳсулотларидаги пушти ранг

Хом мол гўшти қизил рангга эга, чунки сигир ва чўчқа каби умуртқали ҳайвонларнинг мушакларида кислород ва темир атомларини боғлайдиган миоглобин оқсили мавжуд. Мол гўшти пиширилганда, миоглобин оқсиллари оксидланади ва аста-секин қизилдан пушти кейин эса жигаррангга айланади. Чўчқа гўшти мол гўштига қараганда камроқ миоглобинни ўз ичига олади ва шунинг учун камроқ қизил рангга эга; қиздирилганда гўшти пушти ёки оқ рангга киради.

Жамбон, гарчи у мол гўшти каби миоглобинларни ўз ичига олса ҳам, бошқача ўзгаришларга учрайди. Анъанавий жамбонлар, масалан, просcиутто, чўчқанинг орқа оёғи ёки сонини олиб, уни денгиз тузи билан қоплаш, кейин қуритиш орқали тайёрланади. Туз (натрий нитрат) жамбонга қуритилган бўлса ҳам, асл пушти рангини сақлаб қолишга имкон беради.

Қисқичбақа, омар ва қисқичбақалар каби қисқичбақасимонларнинг қобиғи ва гўшти астахантҳин деб аталадиган пушти каротеноид пигменти сабабли пушти рангга эга. Уларнинг қобиғи, табиий равишда кўк-яшил, пиширилганда пушти ёки қизил рангга киради. Фермер хўжалигида етиштирилган лосос баъзан пушти рангга кириши учун пигментлар.

Ўсимликлар ва гуллар

Пушти — гулларнинг энг кенг тарқалган рангларидан бири. Бу ранг чанглатиш учун зарур бўлган ҳашаротлар ва қушларни жалб қилади. Ранг антосианинлар деб аталадиган табиий пигментлардан келиб чиқади, бу пигментлар ҳам малинага ҳам пушти ранг беради.

Белгилар ва маданиятда

Европа ва АҚШда ўтказилган жамоатчилик фикрини ўрганиш натижаларига кўра, пушти ранг жозибадорлик, хушмуомалалик, сезгирлик, нозиклик, ширинлик, юмшоқлик, болалик, аёллик ва романтикани ифодалайдиган энг мос танловди[32]. Пушти рангни афзал кўришда эркаклар ва аёллар ўртасида сезиларли фарқ бор; аёлларнинг уч фоизи пушти, эркакларнинг эса бир фоиздан ками пуштини севимли ранг сифатида танлаган. Сўралган эркакларнинг кўпчилиги пушти рангни ҳатто тўғри аниқлай олмасдан ва уни бинафша ранг билан адаштириб юборишган. Пушти ёшлардан кўра кекса одамлар орасида машҳур эди[33].

Японияда пушти рангли гилос гуллари туфайли баҳор фаслининг рамзидир[34][35]. Бу Америка Қўшма Штатлари ва Европадаги сўровлардан фарқ қилади, бу ерда баҳор рамзи деб яшил ранг танланган.

Бошқа тилларда пушти

Кўпгина тилларда пушти сўз атиргул номига асосланган; франсузча росе каби; голланд тилида розе ; немисчада роса, рус тилида розовйй/розовйй ; поляк тилида рóżоwй ; уруд (варóд) ибронийча; Бангла тилида গোলাপি (голапи) ва ҳинд тилида गुलाबी (гулāбеэ) . Инглиз тилида „росе“ гул ва рангга ишора қилади.

Дания, фарер ва фин тилларида пушти ранг қизилнинг очроқ шакли сифатида тасвирланган: данияда лйсерøд, фарер тилида лжóсарейðур, фин тилида ваалеанпунаинен, барчаси „очиқ қизил“ деган маънони англатади. Худди шундай, баъзи келт тиллари „оқ қизил“ деган маънони англатувчи атамадан фойдаланади: корнишда гwйннрудҳ, ирланд тилида бáндеарг, манксда бане-йиарг, шотланд тилида галида бàн-дҳеарг.

Япон тилида пушти учун анъанавий сўз бўлган момо-иро (японча: ももいろ?) ишлатилади. Гилос гулининг ранги учун алоҳида сўз бор: сакура-иро . Сўнгги пайтларда инглизча версиясига асосланган сўз, пинку (японча: ピンク?) ишлатила бошланган.

Идиомалар ва иборалар

  • Ин тҳе Пинк . Юқори формада, соғлом, яхши ҳолатда бўлиш[36]
  • То сеэ пинк элепҳанц алкоголизм сабабли галлюцинация пайдо бўлиши. Бу ибора америкалик ёзувчи Жек Лондон томонидан 1913-йилда ўзининг " Жон Барлейкорн " китобида ишлатилган.
  • Пинк слип ишдан бўшатиш. Биринчи марта 1915-йилда Қўшма Штатларда қайд этилган.
  • " Пинк cоллар wоркер " ибораси шартли равишда " аёллар иши " деб ҳисобланган ишларда ишлайдиган шахсларни англатади.
  • Пушти пул, пушти фунт ёки пушти доллар иқтисодий атама бўлиб, ЛГБТ ҳамжамиятининг рекламага пул сарфлашига айтилади[37].
  • Тиcклед пушти жуда мамнун деган маънони англатади.

Архитектура

Пушти бинолар одатда ғишт ёки қумтошдан қурилган бўлиб, улар оч қизил рангини гематит ёки темир рудасидан олади. Замонавий пушти бинолар одатда экзотик кўриниш ёки эътиборни жалб қилиш учун фойдаланилади.

Озиқ-овқат ва ичимликлар

Европа ва АҚШда ўтказилган сўровларга кўра, пушти ранг ширин таомлар ва ичимликлар билан эбоғбоғранг сифатида энг кўп овоз тўплаган[38]. Кўпгина қулупнай ва малинали таомлар пушти ва оч қизил рангга бўялади. Таб ичимлиги ширин таъмни билдириш учун пушти қутиларга қадоқланган.

Кўпгина қадоқланган ва қайта ишланган озиқ-овқатлар, музқаймоқлар, шакарламалар ва пишириқлардаги пушти ранг сунъий озиқ-овқат бўёқлари орқали берилади. Энг кенг тарқалган пушти озиқ-овқат бўёғи — қизил № 3 деб номланувчи эритрозин, органик ёд бирикмаси, гилос пушти синтетикаси бўлган фторнинг ҳосиласи[39]. Одатда пакет ёрлиқларида Э-127 сифатида кўрсатилади. Яна бир кенг тарқалган қизил ёки пушти ранг Аллура Ред АC (Э-129), шунингдек, Ред Но 40 деб номланади. Баъзи маҳсулотларга табиий қизил ёки пушти Cочинеал, шунингдек, кармин деб аталувчи бўёқ қўшилади. Бу ранг Даcтйлопиус cоccус оиласининг майдаланган ҳашаротларидан тайёрланади.

Манбалар

  1. ↑ „W3C ТР CСС3 Cолор Модуле, ҲТМЛ4 cолор кейwордс“. W3.орг. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  2. ↑ Шортер Охфорд Энглиш Диcтионарй, 5тҳ Эдитион, Охфорд Университй Пресс.
  3. ↑ Wебстер Неw Wорлд Диcтионарй, Тҳирд Cоллеге Эдитион: „Анй оф а генус (Диантҳус) оф аннуал анд перенниал планц оф тҳе пинк фамилй wитҳ wҳите, пинк ор ред флоwерс.; иц пале ред cолор.“
  4. ↑ "пинк, н.⁵ анд адж.²", Охфорд Энглиш Диcтионарй Онлине
  5. ↑ Ҳеллер, Эва: Псйчологиэ де ла cоулеур — эффец эт сймболиқуэс, пп. 179-184
  6. ↑ Броадwай. „Пинк Wасн'т Алwайс Гирлй“ (эн). Тҳе Атлантиc (2013-йил 12-август). Қаралди: 2022-йил 16-май.
  7. ↑ Cорнетт. „Пинкс, Гиллифлоwерс, & Cарнатионс -- Тҳе Эхалтед Флоwерс | Тҳомас Жефферсонъс Монтиcелло“ (эн). www.монтиcелло.орг (1998-йил 1-январ). 2019-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 1-сентябр.
  8. ↑ Cоллинс Диcтионарй
  9. ↑ Буcкнелл, Алиcе. „А Бриэф Ҳисторй оф тҳе Cолор Пинк“ (эн). Арцй (2017-йил 6-ноябр). Қаралди: 2018-йил 12-март.
  10. ↑ Тҳе Одйссей, Боок ХИИ, транслатед бй Самуэл Бутлер.
  11. ↑ „CТCWеб Глоссарй: Р (ратис то рута)“. Аблемедиа.cом. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  12. ↑ „Тҳе Мадонна оф тҳе Пинкс“. Тҳе Натионал Галлерй. 2004-йил 5-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 2-октябр.
  13. ↑ Лара Броэcке, Cеннино Cеннини’с Ил Либро делл’Арте: а Неw Энглиш Транслатион анд Cомментарй wитҳ Италиан Трансcриптион, Арчетйпе 2015, п. 62.
  14. ↑ Эва Ҳеллер, Псйчологиэ де ла cоулеур, эффец эт сймболиқуэс, пп. 182-83
  15. ↑ 15,0 15,1 Ст. Cлаир, Кассиа. Тҳе Сеcрет Ливес оф Cолоур. Лондон: Жоҳн Муррай, 2016 — 115-бет. ИСБН 9781473630819. ОCЛC 936144129. 
  16. ↑ „Ла ҳисториа детрáс дел роса мехиcано | Генераcиóн Анáҳуаc“. Анаҳуаc.мх. Қаралди: 2022-йил 5-август.
  17. ↑ Арчивед ат Гҳостарчиве анд тҳе Женнифер Wригҳт. „Ҳоw дид пинк беcоме а гирлй cолор?“. Вох (2015-йил 14-апрел). 2015-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 9-август.: Женнифер Wригҳт. „Ҳоw дид пинк беcоме а гирлй cолор?“. Вох (2015-йил 14-апрел). Қаралди: 2015-йил 9-август.
  18. ↑ Эва Ҳеллер, Псйчологиэ де ла cоулеур — эффец эт сймболиқуэс, п. 184.
  19. ↑ Тҳе Пинк Триангле: Тҳе Нази Wар Агаинст Ҳомосехуалс (1986) бй Ричард Плант (Неw Републиc Боокс). ИСБН 0-8050-0600-1.
  20. ↑ МcCормиcк. „Ниcк Cлегг cаллс фор гай виcтимс оф тҳе Назис то бе ремемберед ин натионал Ҳолоcауст мемориал“. Пинк Триангле (2015-йил 27-январ). Қаралди: 2015-йил 19-сентябр.
  21. ↑ Смитҳсониан Магазине
    Wҳен Дид Гирлс Старт Wеаринг Пинк?
    Ин 1927, Тиме магазине принтед а чарт шоwинг сех-аппроприате cолорс фор гирлс анд бойс аccординг то леадинг У.С. сторес. Ин Бостон, Филенеъс толд паренц то дресс бойс ин пинк. Со дид Бест & Cо. ин Неw Ёрк Cитй, Ҳаллеъс ин Cлевеланд, анд Маршалл Фиэлд ин Чиcаго.
  22. ↑ Стамберг. „Гирлс Аре Таугҳт То 'Тҳинк Пинк,' Бут Тҳат Wасн'т Алwайс Со“. нпр.орг. НПР (2014-йил 1-апрел). — „а 1918 траде cаталог фор чилдрен'с cлотҳинг реcоммендед блуэ фор гирлс. Тҳе реасонинг ат тҳе тиме wас тҳат ит'с а 'муч море делиcате анд даинтй тоне,' Финаморе сайс. Пинк wас реcоммендед фор бойс 'беcаусе ит'с а стронгер анд море пассионате cолор, анд беcаусе ит'с аcтуаллй деривед фром ред.'“. 2014-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 26-сентябр.
  23. ↑ „Пинк, а Тинт оф Ред“. Ландсcапе-гуиде.cом. 2011-йил 13-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  24. ↑ „Фор эхампле, пинк ис а тинт оф ред тҳус нот а ҳуэ.“. Энчантедлеарнинг.cом. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  25. ↑ „Cолорс бй Ҳуэ“. МДН Wеб Доcс. Қаралди: 2021-йил 2-октябр.
  26. ↑ „Cреатинг Стйлес ин Фиреwоркс“. Адобе.cом (2009-йил 14-июл). 2008-йил 26-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  27. ↑ Дана Леэ Линг. „х11 Cолорс ин Ҳуэ Сатуратион Луминоситй ордер“. Cомфсм.фм. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  28. ↑ „Cолор Намес“. ИмагеМагиcк (2010-йил 2-январ). Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  29. ↑ К. Саҳа. Тҳе Эартҳ'с Атмоспҳере - Иц Пҳйсиcс анд Дйнамиcс. Спрингер, 2008 — 107-бет. ИСБН 978-3-540-78426-5. 
  30. ↑ Энcйcлопедиа оф Модерн Оптиcс Б. Гуэнтҳер: . Элсевиэр, 2005 — 186-бет. 
  31. ↑ Cогҳлан, Андй „Cолорфул пигс эволвед тҳроугҳ фарминг, нот натуре“. Неw Сcиэнтист (2009-йил 16-январ). Қаралди: 2021-йил 2-октябр.
  32. ↑ Эва Ҳеллер, Псйчологиэ де ла cоулеур — эффец эт сймболиқуэс, п. 179-185
  33. ↑ Эва Ҳеллер, Псйчологиэ де ла cоулеур — эффец эт сймболиқуэс, п. 179
  34. ↑ „Спринг ис Пинк“. СРИ Тҳреадс (2011-йил 4-апрел). 2016-йил 4-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 7-январ.
  35. ↑ „Сеасон Cолоур – И Тҳинк Спринг ис Греэн“. Cалвин-C.cом. 2016-йил 6-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 17-феврал.
  36. ↑ Ромео анд Жулиэт, Аcт 2, Сcене 4
  37. ↑ „Оппортунитиэс ин тҳе Пинк Эcономй оф тҳе Унитед Кингдом“. 2009-йил 27-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 11-сентябр.
  38. ↑ Эва Ҳеллер, Псйчологиэ де ла cоулеур — эффец эт сймболиқуэс
  39. ↑ Пҳйллис А. Лйдай „Иодине анд Иодине Cомпоундс“ ин Уллманнъс Энcйcлопедиа оф Индустриал Чемистрй, 2005, Wилей-ВCҲ, Wеинҳеим