Пётр Павлович Цветков (1875-1919-йиллар) — рус шарқшуноси, разведкачи, Бош штаб капитани.

Пётр Павлович Цветков
Таваллуди 1875-йил
Россия империяси
Вафоти 1919-йил
Тошкент, Туркистон
Фуқаролиги Rossiya Россия империяси
Соҳаси шарқшунос
Таълими Шарқ тиллари курси

Биографияси

Ташқи ишлар вазирлигининг Осиё бўлими қошидаги Шарқ тиллари офицерлар курсини тамомлаган (1902-йил). Араб ва турк тилларини, шунингдек, франсуз, немис, инглиз, италян, форс тилларини биларди. „Туркистон аҳолисининг сўзлашув тилида“ гапирган.

Яқин Шарқ ва Туркияда ҳарбий-дипломатик хизматда бўлган. 1900-йилларнинг бошларида (икки йил) ва 1909-йилдан Туркистон генерал-губернаторлиги ҳарбий бошқармасида хизмат қилган. 1917-йил баҳоридан Туркистон генерал-губернаторлиги девонининг бошлиғи бўлган.

1909-1910-йилларда Систондаги вице-консуллик ниқоби остида Яқин Шарқдаги рус разведкасининг резиденти бўлган.

Кейинчалик — Император Шарқшунослик жамиятининг Тошкент бўлими ўқитувчиси.

1917-йил охиридан — Туркистон Республикасининг маъмурий-фуқаролик қисми бўйича халқ комиссарлиги бошқармаси бошлиғи. 1918-йилдан Туркистон университетида мусулмон ҳуқуқи курсида дарс берган. 1918-йилда — Туркистон Шарқ институтини (1918-йил ноябрда Тошкентда очилган) ташкил этиш ташаббускор гуруҳи кенгаши раиси бўлган.

1918-йилда — ҳарбий тўнтариш тайёрлаётган Туркистон ҳарбий ташкилотининг (Агапов ва Тишковский билан бирга) раҳбарларидан бири эди. 1918-йил декабрда улар Туркия Республикаси ҳарбий комиссари К.Осипов тарафдорлари гуруҳи билан „Ишчилар ва деҳқонлар ташкилотининг вақтинчалик қўмитаси“ учун бирлашдилар, Цветков ушбу қўмитанинг президиуми аъзоси бўлган. 1918-йил охиридан Тошкентда „Озод матбуот“ газетаси (10 га яқин сонлари) нашр этила бошланди. Муаллифнинг мақолаларида у „пролетариат диктатураси“га зид бўлган „халқ ҳокимияти“ тушунчасини тақдим этган. Совет ҳукуматини танқид қилган, шу билан бирга Туркистон комиссарларининг „Осиповлар“ томонидан қатл қилинишини қоралаган.

1919-йил январда Осипов Туркистон ҳарбий комиссари фитна ва қўзғолон иштирокчиси сифатида ҳибсга олинган.

Болшевиклар томонидан отилган.

Илмий мерос

Туркча-русча ва русча-туркча луғатлар (иккаласи 1902-йилда) ва бошқа китоблар муаллифи. Қатл этилгандан сўнг қўлёзмада „Исломийлик тарихи“нинг яна 3 жилди қолган, уларнинг кейинги тақдири номаълум. У шахсий фондида 700 жилд шарқ қўлёзмалари ва нодир эски китобларни тўплаган. Қатл этилганидан кейин рафиқаси уни Тошкент халқ кутубхонасига ҳадя қилган.

Исломшунослик, Усмонлилар империяси тарихи, турк тилига оид асарлар муаллифи.

Асосий асари — „Исломчилик“ шарқшуносларнинг ноаниқ баҳосини олган[1].

Ишлари

  • Русча-туркча луғат. — Санкт-Петербург, 1902-йил.
  • Туркча-русча луғат. — Санкт-Петербург, 1902-йил.
  • Тошкентдан Сеистонгача. Саёҳат таассуротлари. — Тошкент, 1910-йил.
  • Шариат ва ҳукм. — Турк тилидан таржима. — 3 жилдда. — Тошкент, 1911-йил.
  • Исломчилик. — 4 жилдда. — Ашхобод, 1912-1913-йиллар.

Манбалар

  1. ↑ Густерин П. В. Коран как обект изучения. — Саарбрюккен: ЛАП ЛАМБЕРТ Аcадемиc Публишинг. — 2014. — С. 47. — ИСБН 978-3-659-51259-9.

Адабиёт

  • Смирнов Н. А. СССРда исломни ўрганиш тарихи бўйича очерклар. — М., 1954. — С. 93, 115, 117, 118.
  • 19-аср ўрталаридан 1917-йилгача бўлган маҳаллий шарқшунослик тарихи. — М., 1997. — С. 127, 191.
  • Алексеэв М. Рурикдан Николай ИИгача бўлган Россиянинг ҳарбий разведкаси. — Шаҳзода. 2. — М., 1998. — С. 207-208.
  • Басханов М. К. 1917-йилгача рус ҳарбий шарқшунослари. — М., 2005. — С. 256-257.
  • Густерин П. Совет Иттифоқигача бўлган рус тилидаги Қур’оншунослик // Тарих саволлари . — 2015. — Но 5. — Б. 164.