QR-kod
ҚР-коди (инглизча: Қуиcк Респонсе cоде – тезкор жавоб коди; Аббревиатура: ҚР код) – дастлаб Японияда автомобил саноати учун ишлаб чиқилган матрицали штрихкод (ёки икки ўлчовли штрихкод) туридир. У Масаҳиро Хара томонидан яратилган[2]. Термин Денсо сўзидан олинган бўлиб, у Японияда рўйхатдан ўтган савдо брендларидан бири ҳисобланади. Штрихкод – бириктирилган обект ҳақидаги маълумотларни ўз ичига олган, тегишли машина ўқий оладиган оптик ёрлиқ саналади. ҚР-коди маълумотларни самарали сақлаш учун тўртта стандартлаштирилган кодлаш тизими (рақамли, алфанумерик, иккилик ва канжи)дан фойдаланади.
ҚР-код тизими тез ва осон ўқилиши ва Универсал Продуcт Cоде кодларига нисбатан юқори сиғимлилиги туфайли автомобил саноатидан ташқарида ҳам кенг оммалашган. Булар жумласига, маҳсулотни кузатиш, элементни идентификация қилиш, вақтни кузатиш, ҳужжатларни бошқариш ва умумий маркетинг киради[3].
ҚР-код оқ фонга тўртбурчак жойлаштирилган қора квадратли тўрсимон шакллардан иборат бўлиб, уларни турли камера қурилмалари орқали ўқилиши ва тасвир тўғри аниқланмагунча Реэд-Соломон кодлари ёрдамида қайта ишланиши мумкин. Сўнгра керакли маълумотлар тасвирнинг горизонтал ва вертикал қисмларида мавжуд бўлган нақшлар ёрдамида чиқарилади[3].
Тавсиф
ҚР-код яратилмасдан олдин Денсо заводида компонентларни сканерлаш турли штрих кодлари орқали амалга оширилган. Бироқ, уларнинг сони 10 га яқин бўлганлиги туфайли иш самарадорлиги ниҳоятда паст бўлган, оқибатда ишчилар тез чарчаётганидан шикоят қилишган ва оддий штрих-коддан кўра кўпроқ маълумотни ўз ичига оладиган код яратишни сўрашган. Шундан сўнг Денсо-Wаве юқори тезликда компонентларни сканерлашни йўлга қўйиш учун қўшимча маълумотларни ўз ичига оладиган код яратишга киришди[4]. Бу борада Денсо заводининг ходими Масаҳиро Хара 1992-йилдан янги кодни ишлаб чиқиш ишларини бошлаб юборади[5]. Масаҳиро Хара учун ҚР-Кодни яратиш ғояси тушлик пайти ишхонада ўйналадиган Го ўйини жароёнида туғилган[5]. Дизайннинг мақсади нафақат код маълумотлари миқдорини ошириш, балки „тўғри ва тез ўқиш“, уни ёғли доғлар, кирлар ва шикастланишларга чидамли қилиш эди. ҚР-код Япониянинг Денсо-Wаве компанияси томонидан 1994-йил икки йиллик тадқиқотлардан натижасида оммага тақдим этилган[6][7]. У Канбан ва Тоёта ишлаб чиқариш тизими томонидан автомобил эҳтиёт қисмлари заводлари ва тарқатиш марказларида фойдаланиш учун ишлаб чиқилган. Бироқ, у юқори даражадаги хатоларни аниқлаш ва тузатиш қобилиятига эга ва очиқ манбали дастурда ишлаб чиқарилганлиги сабабли, Тоёта ишлаб чиқариш таъминот занжирларининг тор доирасидан чиқиб, бошқа соҳаларда ҳам кенг қўлланила бошланди. Бу эса унинг жуда тез оммалашишига олиб келди. ҚР-код кейинчалик нафақат Японияда, балки бутун дунёда ҳам кенг қўлланила бошланган. Японияда штрих-кодларнинг кенг тарқалгани улардаги шифрланган маълумотлар миқдори тез орада саноатга мос келмай қолишига олиб келди. Японлар график расмли кичик ҳажмдаги маълумотларни кодлашнинг янги замонавий усулларини синаб кўриш ишларини бошлаб юбордилар. ҚР-коди дунёдаги энг кўп ишлатиладиган 2Д код турларидан бирига айланди. ҚР-коди спецификацияси маълумотлар форматини тасвирламайди[8].
Юпқа нур билан сканерланган эски штрих-коддан фарқли ўлароқ, ҚР-коди сенсор ёки камера орқали икки ўлчамли тасвир сифатида аниқланади. Тасвирнинг бурчакларидаги учта квадрат ва код бўйлаб кичикроқ вақт квадратлари тасвир ўлчами ва йўналишини нормаллаштириб туради ва назорат ойнасини текшириш орқали иккилик рақамларга айлантиради[9].
„ҚР-cоде“ белгиси ДЕНСО корпорацияси томонидан рўйхатдан ўтказилган савдо белгиси бўлса-да, кодлардан фойдаланиш учун ҳеч қандай роялти тўланмайди ва ИСО стандарти сифатида қабул қилинади ҳамда нашр этилади[10].
Энг кўп ҚР-коддан фойдаланвчилар қуйидаги маълумотлар форматларини қўллаб-қувватлайди: УРЛ, браузер хатчўплари, Электрон почта (мавзу қатори билан), рақамга СМС (мавзу қатори билан), МеCард, вCард, географик координаталар ва Wи-Фи тармоғига уланиш учун қўлланади.
Бундан ташқари, баъзи дастурлар ГИФ, ЖПГ, ПНГ ёки МИД каби форматларда 4 КБ дан кичик файлларни ва шифрланган матнни таний олади, аммо бу форматлар кенг оммалашмаган[12].
Илова
ҚР-кодлари Японияда жуда кенг тарқалган. 2000-йил бошида ҚР-кодлари мамлакатда шу қадар кенг тарқалдики, уларни кўплаб плакатлар, пакетлар ва товарларда учратиш мумкин эди. Японияда бундай кодлар дўконларда сотиладиган деярли барча товарларга қўлланади. Шу билан бирга уларда реклама буклетлари ва маълумотномалар жойлаштирилади. ҚР-код ёрдамида японлар ҳатто турли танловлар ва ўйинларни ташкил қилиб келишади. Япониянинг етакчи уяли алоқа операторлари ўзаро ҳамкорликда ҚР-кодни аниқлаш учун ўрнатилган қўллаб-қувватлашга эга мобил телефонларни ўз бренди остида ишлаб чиқарадилар[13].
Ҳозирги вақтда ҚР-коди бошқа Осиё мамлакатларида ҳам кенг тарқалган бўлиб, Европа ва Шимолий Америкада ҳам анча оммалашмоқда. У айниқса уяли алоқа фойдаланувчилари орасида катта эътирофга сазовор бўлди. Бунда керакли дастурни ўрнатиш орқали абонент ўз телефонига матнли маълумотларни бир зумда киритиши, Wи-Фи тармоғига уланиши, электрон почта орқали хат юбориши, манзиллар китобига контактларни қўшиши, веб-ҳаволалар ҳамда СМС хабарлар юбориши мумкин ва ҳ.к.
2011-йилда cомСcоре томонидан ўтказилган тадқиқотларга кўра, 20 миллион АҚШ фуқароси ҚР-кодларини сканерлаш учун мобил телефонлардан фойдаланишган[14].
Япония, Австрия ва Россия қабристонларида ҳам ҚР-кодлар қўлланади ва уларда марҳум ҳақидаги маълумотлар мавжуд[15].
Хитойнинг Хефей шаҳрида кексаларга ҚР-кодли нишонлар топширилган. Бу каби ҚР-кодлар ёрдамида қариялар адашиб қолганларида ўз уйларига қайтишлари мумкин[16].
Эмланганликни тасдиқлаш учун ҚР-кодларидан фойдаланиш
2021-йил баҳорида CОВИД-19 га қарши оммавий эмлаш бошланиши билан бир вақтда дунёнинг деярли барча мамлакатларида эмлаш ҳужжатлари – рақамли ёки қоғоз сертификатлар шаклида чиқарила бошланди ва уларда махсус ҚР-кодлар ҳам жойлаштирилди. 2021-йил 9-ноябрга қадар Россия Федерациясининг 77 та субектида эмлаш ёки касалликни (CОВИД-19) тасдиқловчи ҚР-кодлар жорий этилди. Татаристонда ҚР-кодларининг жорий этилиши метрога киришда йўловчилар ва жамоат транспорти кондукторлари ўртасида кўплаб низоларга сабаб бўлди[9].
Умумий техник маълумотлар
Энг кичик ҚР-коди (1-версия) 21×21 пиксел (четидан ташқари), энг каттаси (40-версия) 177×177 пикселни ташкил қилади.
ҚР-кодларининг тўртта асосий кодлаш тизими мавжуд:
- Рақамли;
- Алфанумерик;
- Байтли;
- Канжи.
Бундан ташқари, „псевдо-кодлаш“ ҳам мавжуд: бунда маълумотларда кодлаш усулини кўрсатиш, узун хабарни бир нечта кодларга бўлиш ва ҳоказо амалларни бажариш мумкин.
Кодда сканерни чалкаштириб юборадиган элементлар йўқлиги учун маълумотлар майдонига махсус ниқоб билан модул 2 қўшилади. Тўғри ишлайдиган энкодер барча ниқоб вариантларини синаб кўриши, ҳар бири учун махсус қоидаларга мувофиқ жарима баллларини ҳисоблаши ва энг муқобилини танлаши керак[17].
-
1 – кириш -
2 – узилма -
3 – кодлаш -
4 – даражалар -
5 – Протоколлар
Микро ҚР-коди
Алоҳида-алоҳида, сиғими 35 та рақамгача бўлган Микро ҚР-код мавжуд.
ҚР-кодларидаги хатоларни тузатиш даражаси Микро ҚР-коди тўртта версияда келади(М1-М4)[18].
| Код версияси | Модуллар сони | Хатоларни тузатиш даражаси | Рақамлар | Рақамлар ва ҳарфлар | Иккилик маълумотлар | Канжи |
|---|---|---|---|---|---|---|
| М1 | ўн бир | - | 5 | - | - | - |
| М2 | 13 | Л (7%) | 10 | 6 | - | - |
| М (15%) | 8 | 5 | - | - | ||
| М3 | 15 | Л (7%) | 23 | 14 | 9 | 6 |
| М (15%) | 18 | 11 | 7 | 4 | ||
| М4 | 17 | Л (7%) | 35 | 21 | 15 | 9 |
| М (15%) | 30 | 18 | 13 | 8 | ||
| Қ (25%) | 21 | 13 | 9 | 5 |
Маълумотларни кодлаш
ҚР-кодида маълумотни кодлашнинг бир неча усуллари мавжуд бўлиб, маълум бир усулни танлаш қандай белгилар ишлатилишига боғлиқ. Агар фақат 0 дан 9 гача рақамлар ишлатилса, рақамларга қўшимча равишда лотин алифбоси, ҳарфлар, бўш жой ва $%*±. /:, алфанумерик кодлаш қўлланади. Бундан ташқари, хитой ва япон белгиларни шифрлаш учун ишлатиладиган канжи кодлаш ва байт кодлаш тури ҳам мавжуд. Ҳар бир кодлаш усулидан аввал бўш бит кетма-кетлиги яратиб олинади, кейин эса у тўлдирилади[19].
Рақамли кодлаш
Ушбу турдаги кодлаш 3 та белги учун 10 битни талаб қилади. Белгиларнинг бутун кетма-кетлиги 3 та рақамдан иборат гуруҳларга бўлинади ва ҳар бир гуруҳ (уч хонали сон) 10 битли иккилик рақамга таржима қилинади ва бит кетма-кетлигига қўшилади. Агар белгиларнинг умумий сони 3 каррали бўлмаса ва охирида 2 та белги қолса, ҳосил бўлган икки хонали сон 7 бит, агар 1 белги бўлса, 4 бит билан кодланади.
Мисол учун, кодлаш керак бўлган „12345678“ қатори мавжуд. Кетма-кетлик рақамларга бўлинади: 123, 456 ва 78. Кейин ҳар бир рақам иккилик шаклга айланади: 0001111011, 0111001000, 1001110 ва бир битли оқимга бирлаштирилади: 0001111011011100110[20].
Алфанумерик кодлаш
Рақамли кодлашдан фарқли ўлароқ, 2 та белгини кодлаш учун 11 бит маълумот талаб қилинади. Белгилар кетма-кетлиги 2 гуруҳга бўлинади. Гуруҳда ҳар бир белги „Алфанумерик кодлашда белгилар қийматлари“ жадвалига мувофиқ кодланади. Биринчи белгининг қиймати 45 га кўпайтирилади, кейин иккинчи белгининг қиймати ушбу маҳсулотга қўшилади. Олинган сон 11 битли иккилик рақамга айлантирилади ва битлар кетма-кетлигига қўшилади. Агар охирги гуруҳда битта белги қолса, унинг қиймати 6 битли рақам сифатида кодланади.
Намунага қаранг: „ПРООФ“.
Белгилар кетма-кетлигини гуруҳларга ажратилади: ПР, ОО, Ф.
Ҳар бир гуруҳга белгилар учун мос қийматлар топилади (жадвалга қаранг): ПР – (25,27), ОО – (24,24), Ф – (15).
Ҳар бир гуруҳ учун қийматлар топилади: 25 × 45 + 27 = 1152, 24 × 45 + 24 = 1104, 15 = 15.
Ҳар бир қиймат иккиликга айлантирилади: 1152 = 10010000000, 1104 = 10001010000.
Ҳосил бўлган кетма-кетлик: 1001000000010001010000001111[21].
Байтли кодлаш
Ҳар қандай белги байтли кодланиши мумкин. Кириш белгилар оқими ҳар қандай кодлашда кодланади (УТФ-8 да тавсия этилади), шундан сўнг иккилик шаклга айлантирилади ва кейин битта бит оқимига бирлаштирилади.
Масалан, биз „Мир“ сўзини Униcоде (ҲЕХ) да УТФ-8 да кодлаймиз: М – Д09C; и – Д0Б8; п – Д180. Биз ҳар бир қийматни иккилик тизимга ўтказамиз: Д0 = 11010000, 9C = 10011100, Д0 = 11010000, Б8 = 10111000, Д1 = 11010001 ва 80 = 10000000; бир битли оқимга бирлаштирамиз: 11010000 10011100 11010000 10111000 11010001 10000000[22].
Канжи
Иэроглифларни (шунингдек, бошқа белгиларни) кодлаш визуал тарзда идрок этилган жадвал ёки кодлари билан иэроглифларнинг тасвирлари рўйхатига асосланади. Бундай жадвал „чараcтер сет“ деб аталади. Япон тили учун иккита белгилар жадвали асосий аҳамиятга эга: ЖИС 0208:1997 ва ЖИС 0212:1990. Улардан иккинчиси биринчисига қўшимча бўлиб хизмат қилади. ЖИС 0208:1997 94 та белгидан иборат 94 саҳифага бўлинган. Масалан, 4-саҳифа ҳирагана, 5-саҳифа катакана, 7-саҳифа кирилл, 16—43 саҳифа 1-даражали канжи ва 48—83 саҳифа 2-даражали канжи деб номланади[23].
Хизмат маълумотларини қўшиш
Код версияси ва кодлаш аниқлагандан сўнг, хатоларни тузатиш даражасини аниқлаш керак. Жадвалда ҚР-кодининг турли версиялари учун максимал тузатиш даражалари кўрсатилган. Хатоларни тузатиш учун 8 битли код сўзига эга Реэд-Соломон коди ишлатилади[24].
Жадвал. Маълумотларнинг максимал миқдори.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | |
| Л | 152 | 272 | 440 | 640 | 864 | 1088 | 1248 | 1552 | 1856 | 2192 | 2592 | 2960 | 3424 | 3688 | 4184 | 4712 | 5176 | 5768 | 6360 | 6888 |
| М | 128 | 224 | 352 | 512 | 688 | 864 | 992 | 1232 | 1456 | 1728 | 2032 | 2320 | 2672 | 2920 | 3320 | 3624 | 4056 | 4504 | 5016 | 5352 |
| Қ | 104 | 176 | 272 | 384 | 496 | 608 | 704 | 880 | 1056 | 1232 | 1440 | 1648 | 1952 | 2088 | 2360 | 2600 | 2936 | 3176 | 3560 | 3880 |
| Ҳ | 72 | 128 | 208 | 288 | 368 | 480 | 528 | 688 | 800 | 976 | 1120 | 1264 | 1440 | 1576 | 1784 | 2024 | 2264 | 2504 | 2728 | 3080 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | |
| Л | 7456 | 8048 | 8752 | 9392 | 10208 | 10960 | 11744 | 12248 | 13048 | 13880 | 14744 | 15640 | 16568 | 17528 | 18448 | 19472 | 20528 | 21616 | 22496 | 23648 |
| М | 5712 | 6256 | 6880 | 7312 | 8000 | 8496 | 9024 | 9544 | 10136 | 10984 | 11640 | 12328 | 13048 | 13800 | 14496 | 15312 | 15936 | 16816 | 17728 | 18672 |
| Қ | 4096 | 4544 | 4912 | 5312 | 5744 | 6032 | 6464 | 6968 | 7288 | 7880 | 8264 | 8920 | 9368 | 9848 | 10288 | 10832 | 11408 | 12016 | 12656 | 13328 |
| Ҳ | 3248 | 3536 | 3712 | 4112 | 4304 | 4768 | 5024 | 5288 | 5608 | 5960 | 6344 | 6760 | 7208 | 7688 | 7888 | 8432 | 8768 | 9136 | 9776 | 10208 |
Хатоларни тузатиш даражаси аниқлангандан сўнг, хизмат кўрсатиш майдонларини қўшиш керак. Улар кодлаш босқичидан кейин олинган бит кетма-кетлигидан олдин ёзилади ҳамда кодлаш усули ва маълумотлар миқдорини кўрсатади. Кодлаш усули майдонининг қиймати 4 битдан иборат бўлиб, у ўзгармайди. Лекин кодлаш усули қўлланишини кўрсатувчи белги бўлиб хизмат қилади.
У қуйидаги маъноларга эга:
- 0001 рақамли кодлаш учун,
- 0010 алфанумерик учун
- 0100 байтли учун
Мисол:
Олдинги байт кодлаш мисолида „Мир“ сўзи кодланган бўлиб, натижада қуйидаги иккилик кодлар кетма-кетлиги пайдо бўлди:
11010000 10011100 11010000 10111000 11010001 10000000, 48 бит маълумотни ўз ичига олади.
Йўқолган маълумотларнинг 30% ини тиклашга имкон берувчи хатоликни тузатиш даражаси Ҳ талаб қилинсин. Жадвалга кўра, ҚР-кодининг оптимал версияси маълумотларнинг максимал миқдоридан танланади (бу ҳолда, Ҳ хатоларни тузатиш даражасида 72 бит фойдали маълумотларни кодлаш имконини берувчи 1-версия ҳисобланади).
Кодлаш усули ҳақидаги маълумот: 0100 майдони байтли кодлашга мос келади.
Маълумотлар миқдорини кўрсатиш: бу кетма-кетлик 6 байт маълумотни ўз ичига олади.
Жадвалга кўра, иккилик рақамнинг керакли узунлиги аниқланади – 8 бит. Йўқолган ноллар қўшилади: 00000110.
| 1-9 Версия | 10-26 Версия | 27-40 Версия | |
|---|---|---|---|
| Рақамли | 10 бит | 12 бит | 14 бит |
| Алфанумерик | 9 бит | 11 бит | 13 бит |
| Байтли | 8 бит | 16 бит | 16 бит |
Барча маълумотлар <кодлаш усули> <маʻлумотлар миқдори> <маʻлумотлар> тартибида ёзилади, натижада битлар кетма-кетлиги ҳосил бўлади:
0100 00000110 11010000 10011100 11010000 10111000 11010001 10000000.
Тузатиш байтларини яратиш
Жараён Реэд-Соломон алгоритмига асосланган. У ҚР-кодидаги ҳар бир маълумот блокига қўлланиши керак. Аввал яратилиши керак бўлган тузатиш байтлари сони аниқланади, сўнг эса бу маълумотлар асосида кўпҳад авлод яратилади. Блокдаги тузатиш байтлари сони танланган код версияси ва хатоларни тузатиш даражаси билан белгиланади.
Қуйидаги жадвалда кўришингиз мумкин[25]:
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | |
| Л | 7 | 10 | 15 | 20 | 26 | 18 | 20 | 24 | 30 | 18 | 20 | 24 | 26 | 30 | 22 | 24 | 28 | 30 | 28 | 28 | 28 | 28 | 30 | 30 | 26 | 28 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 |
| М | 10 | 16 | 26 | 18 | 24 | 16 | 18 | 22 | 22 | 26 | 30 | 22 | 22 | 24 | 24 | 28 | 28 | 26 | 26 | 26 | 26 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 | 28 |
| Қ | 13 | 22 | 18 | 26 | 18 | 24 | 18 | 22 | 20 | 24 | 28 | 26 | 24 | 20 | 30 | 24 | 28 | 28 | 26 | 30 | 28 | 30 | 30 | 30 | 30 | 28 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 |
| Ҳ | 17 | 28 | 22 | 16 | 22 | 28 | 26 | 26 | 24 | 28 | 24 | 28 | 22 | 24 | 24 | 30 | 28 | 28 | 26 | 28 | 30 | 24 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 | 30 |
| Тузатиш байтлари сони | Полином ҳосил қилиш |
|---|---|
| 7 | 87, 229, 146, 149, 238, 102, 21 |
| 10 | 251, 67, 46, 61, 118, 70, 64, 94, 32, 45 |
| 13 | 74, 152, 176, 100, 86, 100, 106, 104, 130, 218, 206, 140, 78 |
| 15 | 8, 183, 61, 91, 202, 37, 51, 58, 58, 237, 140, 124, 5, 99, 105 |
| 16 | 120, 104, 107, 109, 102, 161, 76, 3, 91, 191, 147, 169, 182, 194, 225, 120 |
| 17 | 43, 139, 206, 78, 43, 239, 123, 206, 214, 147, 24, 99, 150, 39, 243, 163, 136 |
| 18 | 215, 234, 158, 94, 184, 97, 118, 170, 79, 187, 152, 148, 252, 179, 5, 98, 96, 153 |
| 20 | 17, 60, 79, 50, 61, 163, 26, 187, 202, 180, 221, 225, 83, 239, 156, 164, 212, 212, 188, 190 |
| 22 | 210, 171, 247, 242, 93, 230, 14, 109, 221, 53, 200, 74, 8, 172, 98, 80, 219, 134, 160, 105, 315, |
| 24 | 229, 121, 135, 48, 211, 117, 251, 126, 159, 180, 169, 152, 192, 226, 228, 218, 111, 0, 118, 72, 232, |
| 26 | 173, 125, 158, 2, 103, 182, 118, 17, 145, 201, 111, 28, 165, 53, 161, 21, 245, 142, 13, 102, 72, 41, 415, 70 |
| 28 | 168, 223, 200, 104, 224, 234, 108, 180, 110, 190, 195, 147, 205, 27, 232, 201, 21, 43, 245, 87, 43, 245, 8712, 5 37, 9, 123 |
| 30 | 41, 173, 145, 152, 216, 31, 179, 182, 50, 48, 110, 86, 239, 96, 222, 125, 42, 173, 226, 193, 321, 225, 216, 238, 40, 192, 180 |
Код майдонига маълумотларни жойлаштириш босқичи
ҚР-кодида мажбурий майдонлар мавжудки, улар кодланган маълумотни ўз ичига олмайди, лекин декодлаш учун маълумотларни ўз ичига олади[26].
Бу:
- қидирув нақшлари
- Ҳизалама нақшлари
- Синхронлаш бантлари
- Ниқоб коди ва тузатиш даражаси
- Версия коди (7-версиядан бошлаб)
шунингдек, код атрофида мажбурий индент қўйиш. Индент – оқ модуллар рамкаси, кенглиги – 4 модул.
Қидирув нақшлари — пастки ўнгдан ташқари бурчаклардаги 3 квадратдан иборат нақшлардир. Коднинг жойлашишини аниқлаш учун ишлатилади. Улар 3х3 квадрат қора модуллардан иборат бўлиб, жами бу обектлар 8×8 модул ўлчамига эга.
Ҳизалама нақшлари – иккинчи версиядан бошлаб пайдо бўлиб, кодни қўшимча барқарорлаштириш ҳамда декодлаш пайтида уни янада аниқроқ жойлаштириш учун ишлатилади. Улар 1 та қора модулдан иборат бўлиб, унинг атрофида кенглиги 1 бўлган оқ модуллар рамкаси, кейин эса қора модулларнинг яна бир рамкасига эга. Ҳизалама нақшининг умумий ўлчами 5х5. Ҳизалама нақшлари қидирув нақшлари билан бир-бирига мос кела олмайди. Қуйида марказий қора модулнинг жойлашуви жадвали мавжуд, у ерда горизонтал ва вертикал бўлиши мумкин бўлган координаталар рақамлари кўрсатилган.
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| - | 18 | 22 | 26 | 30 | 34 | 6, 22, 38 | 6, 24, 42 | 6, 26, 46 | 6, 28, 50 | 6, 30, 54 | 6, 32, 58 | 6, 34, 62 | 6, 26, 46, 66 | 6, 26, 48, 70 | 6, 26, 50, 74 | 6, 30, 54, 78 | 6, 30, 56, 82 | 6, 30, 58, 86 | 6, 34, 62, 90 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 |
| 6, 28, 50, 72, 94 | 6, 26, 50, 74, 98 | 6, 30, 54, 78, 102 | 6, 28, 54, 80, 106 | 6, 32, 58, 84, 110 | 6, 30, 58, 86, 114 | 6, 34, 62, 90, 118 | 6, 26, 50, 74, 98, 122 | 6, 30, 54, 78, 102, 126 | 6, 26, 52, 78, 104, 130 | 6, 30, 56, 82, 108, 134 | 6, 34, 60, 86, 112, 138 | 6, 30, 58, 86, 114, 142 | 6, 34, 62, 90, 118, 146 | 6, 30, 54, 78, 102, 126, 150 | 6, 24, 50, 76, 102, 128, 154 | 6, 28, 54, 80, 106, 132, 158 | 6, 32, 58, 84, 110, 136, 162 | 6, 26, 54, 82, 110, 138, 166 | 6, 30, 58, 86, 114, 142, 170 |
Синхронизация чизиқлари – модулларнинг ўлчамларини аниқлаш учун ишлатилади. Нивелирлаш модулига қатлам қўйилганда, у ўзгаришсиз қолиши керак. Синхронизация чизиқлари ўзгарувчан қора ва оқ модуллар қаторига ўхшайди.
Ниқоб ва тузатиш даражаси коди қидирув нақшлари ёнида жойлашган: юқори ўнг томонда (8 модул) ва пастки ўнг томонида (7 модул) ва юқори чап томонда бўш жой билан такрорланади. 7-ҳужайра – синхронизация чизиқлари кетадиган жой, бундан ташқари, горизонтал код вертикал қисмга, вертикал код эса горизонтал қисмга алоқаси бор.
Версия коди – код версиясини аниқлаш учун керак. Улар юқори чап томонда ва пастки чап томонда жойлашган. Қуйида кодлар жадвали мавжуд, 1 – қора модул, 0 – оқ.
| Версия | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 13 | 12 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
| Версия коди | 000010 011110 100110 | 010001 011100 111000 | 110111 011000 000100 | 101001 111110 000000 | 001111 111010 111100 | 101011 100000 100110 | 001101 100100 011010 | 110101 000110 100010 | 010011 000010 011110 | 011100 010001 011100 | 111010 010101 100000 | 100100 110011 100100 | 000010 110111 011000 | 000000 101001 111110 | 100110 101101 000010 | 111000 001011 000110 | 011110 001111 111010 |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 31 | 30 | 32 | 33 | 34 | 35 | 36 | 37 | 38 | 39 | 40 | |
| 001101 001101 100100 | 101011 001001 011000 | 110101 101111 011100 | 010011 101011 100000 | 010001 110101 000110 | 110111 110001 111010 | 001111 010011 000010 | 101001 010111 111110 | 101000 011000 101101 | 001110 011100 010001 | 010000 111010 010101 | 110110 111110 101001 | 110100 100000 001111 | 010010 100100 110011 | 001100 000010 110111 | 101010 000110 001011 | 111001 000100 010101 |
Маълумотларни киритиш
Қолган бўш жой 2 модул кенглигидаги устунларга бўлинади ва у ерда маълумотлар киритилади. Маълумотларнинг биринчи бити пастки ўнг квадратга, сўнг унинг чап қўшнисига, сўнгра биринчисидан юқори бўлганига киритилади. Агар маълумот етарли бўлмаса, майдонлар шунчаки бўш қолади (оқ модуллар). Бундай ҳолда, ҳар бир модулга ниқоб қўлланади[27].
-
ҚР-коди майдонларининг тавсифи -
Ниқоб ва тузатиш даражаси коди -
-
-
Ҳар ким таҳрир қилиши мумкин бўлган бепул энсиклопедия Википедияга хуш келибсиз" матнини ўз ичига олган 8 рангли ЖАБ коди. -
Юқори сиғимли 2Д ранг кодига (ҲCC2Д) мисоллар: (а) 4 рангли ҲCC2Д коди ва (б) 8 рангли ҲCC2Д коди. -
Версия 1 -
ҚР код 1-версиясининг функсионал соҳалари -
Версия 40 -
ИҚР-код
Манбалар
- ↑ „ҚР cодес он Чина'с траин тиcкец май леак персонал информатион“. Wант Чина Тимес. 2013-йил 12-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 16-март.
- ↑ „История ҚР-кода Эту технологию придумал японский инженер во время игры в го на работе“. 2021-йил 8-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 8-ноябр.
- ↑ 3,0 3,1 „ҚР Cоде Эссентиалс“ (эн). Денсо АДC (2011). 2013-йил 12-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 28-август.
- ↑ Борко Фуртҳ. Борко Фурҳт. Ҳандбоок оф Аугментед Реалитй — 341 бет. Спрингер, ИСБН 9781461400646
- ↑ 5,0 5,1 „ヒントは休憩中の“囲碁”だった…『ҚРコード』開発秘話 生みの親が明かす「特許オープンにした」ワケ“. ニュースОне. 東海テレビ放送 (2019-йил 29-ноябр). 2020-йил 30-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 29-ноябр.
- ↑ „2Д Барcодес“. НҲК Wорлд-Жапан (2020-йил 26-март). 2020-йил 7-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-апрел.
- ↑ „Сайт компании Денсо-Wаве“. 2012-йил 16-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 18-сентябр.
- ↑ „ҚР Cоде—Абоут 2Д Cоде“. Денсо-Wаве. 2016-йил 5-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 27-май.
- ↑ 9,0 9,1 „ҚР коды на кладбищах“. 2014-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 24-октябр.
- ↑ „ҚР коды на кладбищах“. 2021-йил 15-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 24-апрел.
- ↑ „«Евгений Онегин» — теперь и в ҚР-коде“. 2020-йил 27-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 23-ноябр.
- ↑ „Популярность ҚР-кодов“. 2022-йил 8-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2022-йил 8-январ.
- ↑ „ҚР-код: использование“. 2014-йил 6-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 14-март.
- ↑ Леонид Бугаэв. 2012, стр. 167
- ↑ „Внук Юрия Никулина рассказывает про интерактивный мемориал“. Цифровое наследие (2017-йил 21-август). 2017-йил 23-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2017-йил 27-август.
- ↑ „Бейджи с ҚР-кодами для поиска дороги домой“. 2014-йил 19-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2014-йил 15-октябр.
- ↑ „Описание Миcро ҚР кода | ҚР коди нового поколения“. қрcc.ру. 2018-йил 12-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 9-июн.
- ↑ „Миcро ҚР Cоде | ҚРcоде.cом | ДЕНСО WАВЕ“ (эн). www.қрcоде.cом. 2019-йил 31-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 31-май.
- ↑ „Что такое ҚР-коды и как их сканировать“.
- ↑ „Алгоритм генерации ҚР-кода“.
- ↑ „ҚР КОДИРОВАНИЕ В АВТОМАТИЗАЦИЯ ПРОИЗВОДСТВА“.
- ↑ „Генератор ҚР-кодов“.
- ↑ „ҚР-Статья 1:«Базовые характеристики ҚР»“.
- ↑ „Бесплатный универсальный онлайн генератор статических и динамических ҚР-кодов: Геолокация“.
- ↑ „Как создать и зашифровать ҚР-код онлайн — обзор сервисов и редакторов штрих-кодов“.
- ↑ „ҚР-коды, их свойства и применение“.
- ↑ „Занесение данных со сканера бар/қр кода в бд через wеб форму“. 2023-йил 15-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2023-йил 15-апрел.
Адабиётлар
- ГОСТ Р ИСО/МЕК 18004-2015 Информационниэ технологии. Технологии автоматической идентификации и сбора данних. Спесификация символики штрихового кода ҚР Cоде.
- Бугаэв Л.. Мобилний маркетинг. Как зарядит свой бизнес в мобилном мире. М.: ИСБН 978-5-9614-2222-1.
Ҳаволалар
- Сайт компании Денсо Wаве, посвящённый ҚР-кодам(ингл.)