Qapsirma

Qapsirma (qozoqcha: Qapsыrma) – qozoq va boshqird ayollarining kiyimlarida ishlatiladigan anʼanaviy bezakli ikki tomonlama ilgakli toʻgʻnirma boʻlib, 2–3 ta qismdan iborat, ilgak va halqa yordamida ulanadi. Qapsirmaning chiroyi va bezagi uning egasining badavlatligini koʻrsatadi. Kiyimlarni (kamzol, elyan, kashmau) bezash va biriktirish uchun qoʻllaniladi, biroq zargarlik buyumlarining (bilaguzuk, marjon) tarkibiy qismi ham boʻlishi mumkin^[1].

Qapsirma tayyorlashda odatda kumush ishlatiladi va metall bilan ishlash jarayonlari bajariladi: oʻrash, oʻrish, chizish, oʻyma, filigra, muxrlash, kumush yoki tilla qoplash. Naqsh oʻsimliksimon bezaklarni yoki arab yozuvini oʻz ichiga oladi. Qoraytirilgan kumushdan yasalgan, qimmatbaho va yarim qimmatbaho toshlar (agat, marvarid, sardonyx, firuza) yoki oʻyilgan shisha bilan bezatilgan, festonlar bilan ziynatlangan namunalarga ham uchrash mumkin^[2].

Qapsirmaning shakli juda xilma-xil boʻlishi mumkin: toʻgʻri burchakli, oval, rombsimon, bargsimon, dumaloq yoki gul rozetkasi shaklida^[3].

Qozogʻiston hududida qapsirmaning turli turlari tarqalgan – dumaloq, ajraladigan, bargsimon, kichik tanga shaklidagi, hajmli va hokazo. Boshqirdistonda esa erkaklar belbogʻi – kamarning bir qismi boʻlishi mumkin.

Yoqaga taqiladigan qapsirmalar ham uchraydi – ular keng matoli lentadan tayyorlanadi, ichiga astar solinadi, bezak uchun pozument ishlatiladi va koʻplab halqalar, qismlardan hamda medalonlardan yasalgan osma bezaklar bilan bezatiladi. Bunday qapsirmalar Boshqirdistonning shimoliy, markaziy va janubi-gʻarbiy hududlarida, tatarlar orasida ham keng tarqalgan boʻlgan.

Manbalar

↑ „Zergerlіk өnerdің keremet tuыndыlarыnың bіrі — qapsыrma“. azretsultan.kz. Qaraldi: 2025-yil 27-sentyabr.
↑ Abdrayim, Kamshat „Sыrgʻa, jүzіk, bіlezіk: otkuda prishli nazvaniya kazaxskix natsionalьnыx ukrasheniy“. inform.kz (2025-yil 20-aprel). Qaraldi: 2025-yil 27-sentyabr.
↑ Satibaldi, Simbat „Qazaqtың ұlttыq zergerlіk bұyыmdarыnың atauыn bіlesіz be?“. massaget.kz (2023-yil 20-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 27-sentyabr.

Adabiyotlar

Qapsirma // Qozogʻiston. Milliy ensiklopediya. – Olmaota
Qapsirma^{[sayt ishlamaydi]} // Boshqird ensiklopediyasi. Z tom. 316-bet

[1] „Zergerlіk өnerdің keremet tuыndыlarыnың bіrі — qapsыrma“. azretsultan.kz. Qaraldi: 2025-yil 27-sentyabr.

[2] Abdrayim, Kamshat „Sыrgʻa, jүzіk, bіlezіk: otkuda prishli nazvaniya kazaxskix natsionalьnыx ukrasheniy“. inform.kz (2025-yil 20-aprel). Qaraldi: 2025-yil 27-sentyabr.

[3] Satibaldi, Simbat „Qazaqtың ұlttыq zergerlіk bұyыmdarыnың atauыn bіlesіz be?“. massaget.kz (2023-yil 20-noyabr). Qaraldi: 2025-yil 27-sentyabr.

[1]

[2]

[3]