Ziyosfera

Qassam rocket

Қассам роcкет (ўзбекчаси: қассам рокет) оддий пўлат артиллерия ракетаси бўлиб, Хамаснинг ҳарбий қўли бўлган Изз ад-Дин ал-Қассам бригадалари томонидан ишлаб чиқилган ва жойлаштирилган. Бу ракеталар тинч аҳоли пунктларидаги ёки унинг яқинидаги аниқ ҳарбий мақсадларни нишонга олиш учун учирилиши мумкин эмас ва улар „аҳоли пунктларидаги нишонларга нисбатан фойдаланилганда беғараз“[4].

Қассам

Эигҳт Қассам лаунчерс, севен эқуиппед wитҳ оператинг сйстемс анд оне армед анд реадй то лаунч.
Хизмат тарихи
Қуролли кучларида Палестиниан милитанц
Урушлар ва тўқнашувлар Газа–Исраэл cонфлиcт
Ишлаб чиқарилиш тарихи
Конструктор Изз ад-Дин ал-Қассам Бригадес
Ислаб чиқарилган 2001
Ислаб чиқарувчи Палестиниан милитанц
Ислаб чиқарилган йиллари 2001–cуррент
Тавсифи
Оғирлиги Қассам 1: 35 кг;
Қассам 2: 40 кг;
Қассам 3: 50 кг;
Қассам 4: 40–50 кг[1]
йўл захираси, км Қассам 1: 5 км;
Қассам 2:12 км;
Қассам 3: 16 км
Узунлиги Қассам 1: 180 cм;
Қассам 2: 180 cм;
Қассам 3: 220 cм;
Қассам 4: 244 cм[1]

Учта модел ишлаб чиқарилган ва ишлатилган, биринчиси 2001-йилда тақдим этилган. Умуман олганда, Исроилнинг жанубига отилган Фаластин ракеталарининг барча турлари, масалан, Фаластин Исломий Жиҳод Ал Қудс ракеталари Исроил оммавий ахборот воситалари ва кўпинча хорижий ОАВ томонидан Қассамлар деб аталади[5].

Қассам тарихи

Номи

Қассам ракеталари Иззад-Дин ал-Қассам бригадалари шарафига, Хамаснинг қуролли бўлими бўлиб, ўзи 1935-йилда Британиянинг мажбурий ҳокимиятларига қарши партизанлар рейдида ўлган суриялик мусулмон воиз Изз ад-Дин ал-Қассам шарафига номланган. 1936—1939-йилларда Фаластиндаги араб қўзғолони учун катализаторлар[6][7].

Ракета учирилиши

Қассамлар ишлаб чиқариш 2001-йил сентябр ойида Иккинчи Интифада бошланганидан кейин бошланган. Биринчи Қассам учирилган Қассам-1 бўлиб, 2001-йил октябр ойида учирилган, максимал масофа 3 то 4.5 километр (1.9 то 2.8 ми)) бўлган[6]. Фаластинликлар биринчи марта Ғазо секторидаги исроиллик аҳоли пунктига эмас, балки Исроилга ракета учиргани 2002-йил 10-февралда содир бўлган. Ракеталардан бири Киббуц Саадга тушди[8]. Иккита Қассам ракетаси Исроилнинг жанубидаги Сдерот шаҳрига келиб тушди, биринчи шаҳар 2002-йил 5-мартда урилган. Баъзи ракеталар Ашкелоннинг чеккасигача етиб келган. 2008-йил декабр ойининг охирига келиб, 2001-йилда ҳужумлар бошланганидан бери Фаластин ракеталари томонидан жами 15 киши ҳалок бўлди[9]. 2000-йилдан бери Град ракетаси каби Қассамни ўз ичига олган Фаластин ракеталари 22 Исроил фуқароси ва бир Таиланд фуқаросини ўлдириш учун ишлатилган (2009-йил 9-январ ҳолатига кўра)[10][11].

Ракета, дизайн ва нарх

Ракета

Ракеталар намойиш этилмоқда

Қассам ракетаси фаластинлик жангарилар томонидан асосан исроиллик тинч аҳолига, шунингдек, Исроил-Фаластин можаросининг Иккинчи Интифадаси пайтида баъзи ҳарбий нишонларга ўрнатилган ракетанинг энг машҳур туридир[12][13]. Ҳуман Ригҳц Wатч ташкилотига кўра, Қассам ракеталари жуда ноаниқ ва носозликларга мойил бўлиб, улар тинч аҳоли яшовчи ҳудудларда ёки унинг яқинида аниқ ҳарбий нишонларга қарши қўлланиши мумкин ва улар асосан „Тинч аҳолига зарар етказиш“ мақсадида учирилган[13].

Дизайн

Қассам ракетаси дизайнининг фойдаси умумий асбоблар ва компонентлардан фойдаланган ҳолда ишлаб чиқаришнинг қулайлиги ва тезлиги ҳисобланади. Шу мақсадда ракеталар шакар ва калий нитратнинг қаттиқ аралашмаси, умумий ўғит билан ҳаракатга келтирилади. Уруш каллаги контрабанда ёки тозаланган тротил ва карбамид нитрат билан тўлдирилган, бошқа кенг тарқалган ўғит. Жанг каллагининг портловчи моддаси фуқаролик портловчи аммонитга ўхшайди[14].

Ракета пўлат силиндрдан иборат бўлиб, унда тўртбурчаклар шаклидаги ёқилғи блоки мавжуд. Кейинчалик нозулларни ҳосил қилувчи ва қўллаб-қувватловчи пўлат пластинка силиндрнинг тагига нуқта-пайвандланади. Жанг каллаги портловчи моддаларни ўраб турган оддий металл қобиқдан иборат бўлиб, оддий ўқотар патрон, баҳор ва мих ёрдамида қурилган суғурта томонидан ишга туширилади[14].

Дастлабки дизайнларда тагликка видаланадиган битта нозул ишлатилган; кейинги ракеталар эттита кўкрак конструкциясидан фойдаланади, нозуллар тўғридан-тўғри ракетанинг тагига бурғуланади. Ушбу ўзгартириш ракетанинг кичик кўкрак конструкцияси нуқсонларига чидамлилигини оширади ва ишлаб чиқариш жараёнида токарлик эмас, балки маткапдан фойдаланишга имкон бериш орқали ишлаб чиқаришни осонлаштиради (кўкрак ҳажми кичикроқ бўлгани учун). Бироқ, эттита нозулнинг ҳар бирининг ички конус шакли торнадан фойдаланишни талаб қилади, чунки бурғуланган тешиклар конус эмас, балки силиндрсимон бўлади (ракета двигателининг кўкрак қафаси га қаранг). Бошқа кўплаб ракеталардан фарқли ўлароқ, нозуллар бурилмаган, яъни ракета парвоз пайтида ўзининг бўйлама ўқи атрофида айланмайди. Бу аниқликнинг сезиларли даражада пасайишига олиб келган бўлса-да, ишлаб чиқаришни ва керакли ишга тушириш тизимларини сезиларли даражада осонлаштиради[14].

Нархи

Ҳар бир „Қассам“ни ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган материалларнинг нархи ҳар бир ракета учун 800 доллар ёки 500 еврогача (2008—2009-йилларда)[15][16].

Реаксия

Исроиллик

Қассам ракетаси Сдерот шаҳар ҳокимиятида ракета ҳужумларида ҳалок бўлган аҳоли суратлари фонида намойиш этилмоқда.

„Қассам“ ракетасининг киритилиши исроиллик сиёсатчилар ва ҳарбий экспертлар томонидан кутилмаган бўлди[17] ва бунга турлича муносабат билдирилди[18]. 2006-йилда Исроил Мудофаа вазирлиги қассамларни „жисмоний эмас, балки психологик таҳдид“ деб ҳисоблади[19]. 2008-йилда ўтказилган тадқиқот шуни кўрсатдики, Сдерот аҳолисининг ярмидан кўпи қассамлардан фойдаланган ҳолда жисмоний ёки руҳий зарар кўрган[20]. Исроил Мудофаа кучлари Сдерот, Ашкелон ва хавф остида бўлган бошқа потенциал нишонларга Қизил ранг эрта огоҳлантириш тизимини ўрнатиб, Қассам ракеталарининг жойлаштирилишига муносабат билдирди. Тизим ракеталарни учирилаётган пайтда аниқлайдиган илғор радардан иборат бўлиб, карнайлар тинч аҳолини ракета таҳдидини минималлаштириш мақсадида зарбадан[21] 15 дан 45 сония олдин яширинишлари ҳақида огоҳлантиради. Ракеталарни нишонга тегмасдан[22] тутиб олиш учун мўлжалланган" Темир гумбаз" деб номланган тизим 2011-йил мартидан бери қўлланилмоқда. Лазерларга асосланган тизим (Наутилиос) 2000-йилларнинг бошида Исроил-Америка қўшма лойиҳасида ўрганилган, аммо тўхтатилган.

Фаластинлик

Фаластин президенти Маҳмуд Аббос „Ғазодан ёки бошқа жойдан ракета учирилишини оқлаб бўлмайди“, деди. У кейинчалик „Ракета ҳужумлари беҳуда, чунки улар тинчликни яқинлаштирмайди“ деб қўшиб қўйди[23].

Фаластиннинг Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Инсон Ҳуқуқлари Кенгашидаги (БМТИҲК) вакили Иброҳим Кҳрейшеҳ 2014-йил 9-июл куни ПА телеканалига берган интервюсида аҳоли зич жойлашган аҳоли пунктларидан Ҳамас ракеталарини беғараз уриб юбориши „инсониятга қарши жиноят“ эканлигини айтди. Исроилнинг зарбалари қонуний жавобдир[24][25].

Бошқалардан

2014-йил июл ойида эълон қилинган оммавий ҳужжатга кўра, Халқаро Амнистия „Фаластин қуролли гуруҳлари Ғазо секторидаги аҳоли пунктларида ўқ-дориларни сақлаганликлари ва беғараз ракета отганликларини ҳужжатлаштирган ва мавжуд далиллар улар ҳозирги жанговар ҳаракатлар пайтида ҳам шундай қилишда давом этишларини кўрсатмоқда. халқаро гуманитар ҳуқуқни бузган ҳолда (. .) Халқаро гуманитар ҳуқуқ бўйича, (. .) Можаро томонлари, шунингдек, ўз кучларидаги тинч аҳолини ҳужум таъсиридан ҳимоя қилиш учун зарур чораларни кўришлари керак. Бу аҳоли зич жойлашган фуқаролар маҳаллалари яқинида ҳарбий мақсадларни биргаликда жойлаштиришдан максимал даражада қочишни ўз ичига олади. Бу томонлар ўқ-дориларни сақлаш ва аҳоли гавжум ҳудудлардан ҳужумлар уюштириш орқали тинч аҳолига хавф туғдирмасликлари кераклигини англатади“[26][27].

Ҳуман Ригҳц Wатч ташкилоти таҳлилий хулосага кўра, „бундай қуроллар аҳоли пунктларида нишонларга қарши қўлланилганда беғараздир. Ракеталар урилган ҳудудларда Исроил ҳарбий кучларининг йўқлиги, шунингдек, Фаластин қуролли гуруҳлари етакчиларининг аҳоли пунктлари нишонга олинаётгани ҳақидаги баёнотлари қуролли гуруҳлар Исроил тинч аҳолиси ва фуқаро обектларига атайлаб ҳужум қилганидан далолат беради“[4]. Бундан ташқари, Ҳуман Ригҳц Wатчнинг оммавий ҳужжатида айтилишича, „Ғазодаги ҳукмрон ҳокимият Ҳамас уруш қонунларини қўллаб-қувватлаши шарт ва жиддий қонунбузарликлар учун жавобгарларни тегишли тарзда жазолаши керак“[13]. Халқаро ҳамжамият тинч аҳоли ва ҳарбий об’эктлар ўртасида фарқ қилмайдиган тинч аҳоли ва фуқаролик тузилмаларига беғараз ҳужумларни халқаро ҳуқуққа мувофиқ ноқонуний деб ҳисоблайди[27][4].

Аарон Фридман ва Еҳонатан Циролник томонидан ишлаб чиқилган онлайн соат таймер[28], Фаластиннинг Исроилга ракета ҳужумлари содир бўлганда автоматик равишда қайта тикланади, ИД уй фронти қўмондонлиги тизимидаги маълумотлардан фойдаланади ва Фаластиннинг Исроилга охирги ракета ҳужумигача бўлган вақтни ҳисоблайди. Унда Исроил қанча вақтдан бери ракеталардан холи бўлгани ва Фаластиннинг Исроилга ракета ҳужумларининг умумий сонини кўрсатади[28][29]. „Исроил йиллар давомида тинимсиз ракета ҳужумларига учради (. .) Ҳар сафар ракета училса, у қайтадан ишга тушади. Афсуски, бу ҳисоблагич ҳеч қачон бир соатдан ошмайди“, деди Фридман 2014-йил 18-июлда, 2014-йилги Исроил-Ғазо можароси пайтида[30][31]. 2014-йилда Ғазога ўтиш жойи яқинидаги ҳарбий назорат пунктида Исроилнинг „Темир гумбаз“ мудофаа тизими бир нечта „Қассам“ ракеталарини уриб тушираётгани акс этган ҳаваскор ЁуТубе видеоси юкланган эди[22][32]

Худди шундай Фаластин ракеталари

Фаластиннинг бошқа жангари гуруҳлари ҳам уй қурилиши ракеталарини ишлаб чиққан. Оммавий ахборот воситалари одатда Фаластиннинг барча юқори траэкторияли ракеталарини „Қассам ракеталари“ ёки „Қассам ракеталари“ деб аташади, Ливандан учирилган кўпчилик ракеталарни эса" Катюшалар" деб аташади, чунки Катюша ўзига хос модел эмас, балки умумий ракета синфидир.

  • Фаластин Исломий Жиҳоди- Ал Қудс 101 ва 2
  • Оммабоп қаршилик қўмиталари — ал Носир-3
  • Танзим- Сария-2
  • Фатҳ- Кафа

Разведка ва терроризм ахборот марказининг хабар беришича, йилига отилган Фаластин ракеталари сони[33]:

34%- Фаластин Исломий Жиҳоди
22%- Хамас
8%- Фатҳ
6%- Оммавий қаршилик қўмиталари
30%- номаълум
2001: 4
2002: 35
2003: 155
2004: 281
2005: 179
2006: 946
2007: 896
2008: 2048[34]

Яна қаранг

  • Абабил1
  • Суриядаги фуқаролар урушидаги қўлбола артиллерия

Манбалар

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 „Wҳат аре Қассам Роcкец?“. Жеwиш Полиcй Cентер.орг. 14-апрел 2009-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2015-йил.
  2. ↑ „רגעי האימה של ילדי שדרות בדרך לבית-ספר“. нана10.cо.ил (3-сентабр 2007-йил). 3-июл 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2015-йил.
  3. ↑ „שדרונט- הקסאם“. сдеронет.cо.ил. 4-июл 2015-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2015-йил.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 „Газа: Палестиниан Роcкец Унлаwфуллй Таргетед Исраэли Cивилианс“. ҳрw.орг/неwс/. Ҳуман Ригҳц Wатч (2012-йил 24-декабр). Қаралди: 11-июл 2014-йил.
  5. ↑ "Роcкет тҳреат фром тҳе Газа Стрип, 2000–2007". Интеллигенcе анд Террорисм Информатион Cентер (Исраэл Интеллигенcе Ҳеритаге анд Cоммеморатион Cентер): 33. 2007-йил декабр. Арчивед фром тҳе оригинал он 13 Жуне 2010. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20100613143811/ҳттп://www.террорисм-инфо.орг.ил/малам_мултимедиа/Энглиш/энг_н/пдф/роcкет_тҳреат_э.пдф. Қаралди: 5-июн 2010-йил. 
  6. ↑ 6,0 6,1 „ҲАМАС роcкец“. ГлобалСеcуритй.орг. Қаралди: 11-август 2009-йил.
  7. ↑ „Ҳисторй оф тҳе Қассам Роcкет“. Жеwиш Полиcй Cентер. 2009-йил 24-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 12-август 2009-йил.
  8. ↑ „Палестинианс лаунч роcкец ат Исраэл“. Исраэли Министрй оф Фореигн Аффаирс (2002-йил 10-феврал). Қаралди: 11-август 2009-йил.
  9. ↑ „Виcтимс оф Палестиниан Виоленcе анд Террорисм синcе Септембер 2000“. Исраэл Министрй оф Фореигн Аффаирс. 2007-йил 3-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 6-март 2008-йил.
  10. ↑ ал-Мугҳраби, Нидал. „УН cалл фор иммедиате Газа труcе, аттаcкс го он“. Реутерс (9-январ 2009-йил). 18-январ 2009-йилда асл нусхадан архивланган.
  11. ↑ Ҳадад, Шмулик. „Ман киллед ин Қассам аттаcк“. Йнетнеwс. Йнетнеwс.cом (20-июн 1995-йил). Қаралди: 7-сентабр 2011-йил.
  12. ↑ Газаъс роcкет тҳреат то Исраэл, ББC, 21 Жануарй 2008
  13. ↑ 13,0 13,1 13,2 Ҳамас Муст Энд Аттаcкс Агаинст Cивилианс, Cеасе Усе оф Қассам Роcкец, Ҳуман Ригҳц Wатч, 8 Жуне 2005
  14. ↑ 14,0 14,1 14,2 Лорбер. „Тҳе Гроwинг Тҳреат оф тҳе Кассам Унгуидед Роcкец“. 2009-йил 19-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 5-январ 2009-йил.
  15. ↑ „Wҳат аре Қассам Роcкец?“. Жеwиш Полиcй Cентер. 2009-йил 14-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 9-август 2009-йил.
  16. ↑ Улрике Путз. „А Висит то а Газа Роcкет Фаcторй (Исламиc Жиҳад)“. Спиэгел Онлине (29-январ 2008-йил). Қаралди: 4-август 2010-йил.
  17. ↑ „Ҳисториcал Сурвей оф Исраэли Леадерс: Wилл Роcкец Фалл?“. ИМРА (15-июл 2006-йил). Қаралди: 2-июл 2015-йил.
  18. ↑ „Перес: Эноугҳ wитҳ Қассам ҳйстериа“. Йнетнеwс (20-июн 2006-йил). Қаралди: 11-март 2007-йил.
  19. ↑ „Дефенсе Министрй: Траде wитҳ Чина ресумед“. Йнетнеwс (1-март 2006-йил). Қаралди: 11-март 2007-йил.
  20. ↑ Cуриэл, Илана. „Студй: Овер ҳалф оф Сдерот ресиденц аре Қассам cасуалтиэс“. Йнет (24-ноябр 2008-йил).
  21. ↑ „Роcкет аттаcкс плагуэ Исраэли тоwнс“. ББC (28-декабр 2008-йил). Қаралди: 5-январ 2009-йил.
  22. ↑ 22,0 22,1 Ронен. „Wатч: Ирон Доме Интерcепц Море Тҳан 10 Роcкец ат Онcе“. www.исраэлнатионалнеwс.cом/Неwс/. Арутз Шева. Қаралди: 27-август 2014-йил.
  23. ↑ „Аббас: Но жустифиcатион фор Газа роcкет аттаcкс“. Жерусалем Пост (11-феврал 2012-йил). Қаралди: 2-июл 2015-йил.
  24. ↑ Соффер. „ПА Оффиcиал Адмиц: Исраэл Фоллоwс Интернатионал Лаw, Wе Дон'т“. исраэлнатионалнеwс.cом/Неwс/. Арутз Шева. Қаралди: 13-июл 2014-йил.
  25. ↑ „Палестиниан Энвой то УНҲРC: Исраэлис Wарн Cивилианс Бефоре Аттаcкс, Wе Дон'т“. ёутубе.cом. МЕМРИТВВидеос. Қаралди: 13-июл 2014-йил.
  26. ↑ „Исраэл анд тҳе Оccупиэд Палестиниан Территориэс: Исраэл/Газа cонфлиcт“ (2014-йил июл).
  27. ↑ 27,0 27,1 „Протеcтион оф тҳе cивилиан популатион“. Протоcол Аддитионал то тҳе Генева Cонвентионс оф 12 Аугуст 1949, анд релатинг то тҳе Протеcтион оф Виcтимс оф Интернатионал Армед Cонфлиcц (Протоcол И), 8 Жуне 1977.. Интернатионал Cоммиттеэ оф тҳе Ред Cросс. Қаралди: 10-июл 2014-йил.
  28. ↑ 28,0 28,1 Еҳонатан. „ИСРАЭЛ ҲАС БЕЭН РОCКЕТ ФРЕЭ ФОР...“. Қаралди: 15-август 2014-йил.
  29. ↑ ИДФ. „Роcкет Аттаcкс он Исраэл фром Газа Стрип“. идфблог.cом/фаcц-фигурес/. Исраэл Дефенсе Форcес. 4-август 2014-йилда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-август 2014-йил.
  30. ↑ Пресс, Вива Сараҳ. „Исраэлҳасбеэнроcкетфреэ.cом аутоматиcаллй ресец wҳен Ҳамас фирес а роcкет тоwард Исраэл“. www.исраэл21c.орг. ИСРАЭЛ21c (19-июл 2014-йил). Қаралди: 15-август 2014-йил.
  31. ↑ Ҳааретз. „Ҳоw лонг ҳас ит беэн синcе тҳе ласт роcкет стрике он Исраэл?“. Ҳааретз.cом, тҳе онлине эдитион оф Ҳааретз Неwспапер ин Исраэл (21-июл 2014-йил). 2014-йил 19-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 15-август 2014-йил.
  32. ↑ „15 Қассам Роcкец интерcептед Ат Онcе Бй Тҳе Ирон Доме“. www.ёутубе.cом. Ёутубе.cом. 2014-йил 26-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 27-август 2014-йил.
  33. ↑ "Анти-Исраэли Террорисм ин 2007 анд иц Трендс ин 2008". Интеллигенcе анд Террорисм Информатион Cентер (Исраэл Интеллигенcе Ҳеритаге анд Cоммеморатион Cентер): 11,28. 2008-йил май. Арчивед фром тҳе оригинал он 13 Оcтобер 2009. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20091013092026/ҳттп://www.террорисм-инфо.орг.ил/малам_мултимедиа/Энглиш/энг_н/пдф/террор_07э.пдф. Қаралди: 5-июн 2010-йил. 
  34. ↑ „חדשות - צבא וביטחון нрг - ...שנה לעופרת יצוקה: ירידה חדה“. нрг.cо.ил. 2022-йил 24-ноябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2-июл 2015-йил.


Ҳаволалар

"https://new.ziyosfera.uz/ziyo/19914441" dan olindi