Qozogʻiston Sovet Sotsialistik Respublikasi
Қозоғистон Совет Социалистик Республикаси, Қозоғистон ССР (қозоқча: Қазақ Советтік Социалистік Республикасы; русча: Казахская Советская Социалистическая Республика) — Совет Иттифоқи таркибига кирган республикаларнинг бири. Айрим манбаларда Совет Қозоғистони деб юритилади.
| 1936–1991 | |||||||||
| Мақом | Совет Иттифоқи республикаси (1936–91) | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ҳукумат бошчиси | |||||||||
• 1936–1937 (илк) |
Ураз Исаев | ||||||||
• 1989–1991 (сонгги) |
Узакбай Караманов | ||||||||
| Тарихий эра | ХХ аср | ||||||||
| |||||||||
1920-йилнинг 26-августида Россия Совет Федератив Социалистик Республикаси таркибида Қирғизистон Автоном Социалистик Совет Республикаси (русча: Киргизская Автономная Социалистическая Советская Республика) тузилган. Республика 1925-йилнинг 19-апрелида Қозоғистон Автоном Социалистик Совет Республикаси (русча: Казахская Автономная Социалистическая Советская Республика) деб қайта номланган. 1936-йилнинг 5-декабрида Қозоғистон ССР деб яна қайта номланган ва тўлиқ иттифоқдош республикага айланган.
Қозоғистон ССР пойтахти Олмаота шаҳри бўлган. Республика 222 раёнга бўлинган, 83 шаҳар, 206 шаҳар типидаги посёлкаси бўлган.[1]
Қозоғистон ССР 1991-йилнинг 10-декабрида Қозоғистон Республикаси деб қайта номланди. 16-декабр куни эса республика Совет Иттифоқидан ўз мустақиллигини эълон қилган сўнгги иттифоқдош республика бўлди. Қозоғистон мустақиллиги 1991-йилнинг 26-декабрида Совет Иттифоқи парчаланиб кетганидан кейин тан олинди
Тарихи
Қозоғистонда синфий жамият милоддан аввалги ИИ—И асрларда шаклланган. ВИ аср ўртаси — ВИИИ асрда Турк хоқонлиги, қарлуқлар давлати, ИХ—ХИИ асрларда ўғузлар, Қорахонийлар давлати бўлган. ХИ аср — ХИИИ аср бошида салжуқийлар, кидонлар, мўғуллар ҳужум қилган. ХВ аср охирида Қозоқ хонлиги тузилиб, ўз навбатида жузларга бўлинган. ХВИ аср бошига келиб қозоқ элати шаклланган.
ХИХ асрнинг 60-йилларида Улуғ жузнинг Россияга қўшилиши билан бутун қозоқ ерлари (Семипалатинск, Ақмолинск, Тўрғай, Уралск, Еттисув ва Сирдарё областларининг бир қисми) Россия таркибига ўтди.
Қозоғистонда ХИХ—ХХ асрларда дастлабки социалист-демократик тўгараклар тузилган. Қозоғистонда Совет ҳокимияти 1917-йил ноябр — 1918-йил февралда ўрнатилган. 1920-йилнинг 26-августида Россия Совет Федератив Социалистик Республикаси таркибида Қирғизистон Автоном Социалистик Совет Республикаси (русча: Киргизская Автономная Социалистическая Советская Республика) тузилган. 1921-1922-йилларда ер-сув ислоҳоти амалга оширилган.
Қирғизистон АССР 1925-йилнинг 19-апрелида Қозоғистон Автоном Социалистик Совет Республикаси (русча: Казахская Автономная Социалистическая Советская Республика) деб қайта номланган. 1924–1925-йилларда Ўрта Осиёнинг миллий-давлат чегараланиши натижасида барча қозоқ ерлари бирлашган.
1936-йилнинг 5-декабрида Қозоғистон ССР тузилган ва тўлиқ иттифоқдош республикага айланган. 1937-йил Қозоғистон ССР Коммунистик партияси ташкил топган.
Қозоғистон ССР 1991-йилнинг 10-декабрида Қозоғистон Республикаси деб қайта номланди. 16-декабр куни эса республика Совет Иттифоқидан ўз мустақиллигини эълон қилган сўнгги иттифоқдош республика бўлди. Қозоғистон мустақиллиги 1991-йилнинг 26-декабрида Совет Иттифоқи парчаланиб кетганидан кейин тан олинди.
Манбалар
- ↑ "Қозоғистон ССР" (ўзбекча). Энсиклопедик луғат. 2. Тошкент: Ўзбек совет энсиклопедияси. 1988. п. 491. 5-89890-018-7.
Ҳаволалар
 |
Викиомборда „Қозоғистон Совет Социалистик Республикаси“ мавзуси бўйича медиафайллар бор. |