Қуорн – гўшт ўрнини босувчи маҳсулотлар бренди ёки уларни ишлаб чиқарувчи компания. Қуорн Буюк Британияда пайдо бўлган ва асосан, Европада сотилади, лекин бошқа 11 мамлакатда ҳам мавжуд. Бренднинг асосий компанияси Монде Ниссинга тегишли[1].

Қуорн
Индустрй Озиқ-овқат
Фоундед 1985 (41 йил аввал) (1985)
Фоундер Марлоw Фоодс Лтд (ЖВ РҲМ & ИCИ ўртасидаги қўшма корхона)
Ҳеадқуартерс Англия, Буюк Британия,
Ареа сервед
Бутун дунё
Продуcц Гўшт ўрнини босадиган маҳсулотлар
Оwнер Монде Ниссин Cорпоратион (2015–пресент)
Wебсите қуорн.cо.ук

Қуорн брендининг барчаси маҳсулотлари овқатларда ишлатиладиган гўшт ўрнини босувчи бўлиб, асосан қадоқланган ҳолатда сотилади.

Барча Қуорн маҳсулотларини вегетарянлар учун таклиф қилса-да, ҳамма вегетарянлар ҳам бирдек истеъмол қилмайди[2]. Қуорннинг барча озиқ-овқатлари таркибида қўзиқоринидан олинган микопротеин Фусариум вененатум мавжуд[3]. Кўпгина Қуорн маҳсулотлари қуритилади ва боғловчи вазифасини бажарадиган тухум оқи билан аралаштирилади, сўнгра қолибларга солинади ва турли шаклларда ишлаб чиқарилади. Веган формуласида тухум оқи ўрнига боғловчи сифатида картошка оқсилидан фойдаланади[4].

Тарихи

Қуорн 1985-йилда Ранк Ҳовис МcДоугалл (РҲМ) ва Империал Чемиcал Индустриэс (ИCИ) ўртасидаги қўшма корхона Марлоw Фоодс томонидан ишга туширилган[5].

Микробиал биомасс тижоратида инсон ёки ҳайвонларга озиқ-овқати учун Бир ҳужайралик оқсил (СCП) ва пишириш саноати учун ҳаётга татбиқ этиладиган хамиртуруш ҳужайралари сифатида ишлаб чиқарилган. Нон хамиртуруш саноат ишлаб чиқариши 1900-йилларнинг бошида бошланган ва хамиртуруш биомассаси Биринчи жаҳон уруши вақти Германияда инсонлар учун озиқ-овқат сифатида ишлатилган. 1960-йилларнинг охирида тижоратли оқсил манбаи сифатида микробиал биомассани ишлаб чиқариш учун кенг кўламли жараёнларнинг ривожланиши жиддий равишда бошланди.

Текширув жараёнларнинг бир қанчаси сиёсий ва иқтисодий муаммолар туфайли натижа бермади, бироқ ИCИ Прутеэн томонидан чорва озуқаси учун бактериал СCП ишлаб чиқариш жараёнининг ўрнатилиши ферментация саноатининг ривожланишидаги муҳим босқич бўлди[6]. Ушбу жараёнда 1,500 м3 (53,000 cу фт) кенг кўламда узлуксиз бир ҳужайралилар ишлатилган. СCП ни чорва озуқаси сифатида ишлаб чиқариш иқтисодиёти унча катта бўлмаган эди, бу охир-оқибат Прутеэн жараёнининг тўхтатилишига олиб келди.

Прутеэн жараёнидан олинган техник тажриба ИCИга Ранк Ҳовис МcДоугалл компанияси билан инсон озиқ-овқатлари учун замбруғ сабабли бўлган биомассасини ишлаб чиқариш жараёни бўйича ҳамкорлик қилишда ёрдам берди. Фусариум вененатум биомассасини (Қуорн номи билан сотилади) ишлаб чиқариш учун узлуксиз ферментация жараёни 40 м3 (1,400 cу фт) ҳаво кўтарувчи ферментаторлар ёрдамида ишлаб чиқилган[7][8].

1960-йилларда 1980-йилларга келиб протеинга бой озиқ-овқатлар етишмаслиги ҳақида турли хил башорат қилинган эди[9][10].

Филамент замбуруғи Фусариум вененатум 1967-йилда тупроқ намунасида топилган[11]. 1985-йилда РҲМга ўн йиллик баҳолаш дастуридан сўнг инсон истеъмоли учун микопротеинни сотишга рухсат берилди[12][13].

Чакана савдо тарихи

Қуорн бренди биринчи марта 1985-йилда Марлоw Фоодс томонидан (Ранк Ҳовис МcДоугаллнинг Марлоw, Букингхемшир номи билан аталган) сотилиб, РҲМ ва Империал Чемиcал Индустриэс (ИCИ) ўртасидаги қо'шма корхона бўлиб, улар бир ҳужайрали озиқ-овқат дастуридан бўш қолган ферментерни тақдим этдилар[14]. Икки шерик замбуруғни етиштириш ва қайта ишлаш учун патентлар ва бренднинг бошқа интеллектуал хусусиятларига сармоя киритдилар[манба керак]. Маҳсулот номи РҲМга тегишли савдо белгисидан олинган. Ушбу савдо белгиси илгари Қуорн Ҳунт номи билан аталган бир қатор озиқ-овқат пакетлари учун ишлатилган, бу ном эса ўз навбатида Лестерширдаги Қуорн қишлоғидан олинган[15][16].

Қуорн 1993-йил Буюк Британия ҳудудларида тарқалган ва 1990-йилларда эса Европанинг бошқа қисмларига ва 2002-йилга келиб Шимолий Америкага кириб келган[17].

Маркетинги

Қуорн учун дастлабки реклама кампаниясида спорт усталари, жумладан, футболчи Рян Гиггс, регбичи Уилл Карлинг ва олимпияда югурувчиси Салли Гуннелл иштирок этди. 2013-йилда компания фитнес устаси Мо Фараҳни маркетинг бўйича янги иштирокчи этиб тайинлади[18][19][20].

Кубикли қуорн

Маҳсулотлари

Қуорн пиширишга тайёр шаклларда, масалан, кублар каби ва қийма гўштга ўхшаш шаклда сотилади. Кейинчалик компания совутилган вегетариан таомлар қаторини, жумладан, пица, лазаня, коттеж пироги ва дилимленмиş гўшт, ҳот-дог ва бургерга ўхшаш маҳсулотларни тақдим этди[21]. 2005-йилга келиб, Қуорн Буюк Британиядаги гўшт ўрнини босувчи озиқ-овқат бозорининг қарийб 60 фоизини эгаллаб бўлиб, йиллик савдоси 95 миллион фунт стерлингни ташкил этди[10][22]. 2006-йилга келиб, ушбу бренд остидаги маҳсулотлар Буюк Британиядаги деярли барча дўконларда мавжуд эди; Европа (Белгия, Дания, Ирландия, Нидерландия, Швеция ва Швейсария); ва Шимолий Америка (Канада ва АҚШ). 2010-йиллининг июн ойидан бошлаб Австралиянинг дўконларида ҳам сотила бошлади[23][24]. 2012-йил май ойида Қуорн Фоодс Германияда Қуорнни қайта ишга тушириш учун қуорн.де немис веб-сайтини очди.

Ишлаб чиқарувчилар ингредиэнт сифатида тухумлардан фойдаланишга ўтгандан сўнг, Вегетарианлар жамияти маҳсулотга ўз муҳрини берди[25].

2004-йилда МcДоналд'с Вегетарианлар жамиятининг тасдиқланган муҳри бўлган Қуорн маркали бургерларни оммага тақдим этди[26][27]. Бироқ, 2009-йилдан бошлаб Қуорн бургерлари Буюк Британиядаги ҳеч қандай МcДоналд’с ресторанида мавжуд эмас эди ва Беёнд Меат компанияси ёрдамида МcПлантларда тайёрланган. 2011-йилда Қуорн Фоодс Америка Қўшма Штатлари бозорига вегетарианлар мақомини бериш учун тухум албумин ўрнига боғловчи сифатида картошка оқсилидан фойдаланган ҳолда вегетариан бургерини чиқарди[28]. Қуорн веб-сайтидаи маълумотларга кўра, 2020-йилга келиб, Қўшма Штатлар бозорларида бир қатор Қуорн маҳсулотлари мавжуд эди, уларнинг аксарияти вегетарианлар учун эди. Уларда оқсилсиз вариантлар ҳам мавжуд.

2014-йил турли хил текширувлар маълумотларига кўра, Қуорн истеъмолчиларининг аксарияти вегетарианлар эмас, балки гўшт истеъмол қилувчилар эканлиги маълум қилинди[29]. Қуорн маҳсулотлар бозори бутун дунё бўйлаб ўсиб бормоқда ва компания янада ўсишни кутмоқда[30][31].

Эгалик тарихи

Дастлаб 1985-йилда яратилган ва Ранк Ҳовис МcДоугалл (РҲМ) ва Империал Чемиcал Индустриэс (ИCИ) ўртасидаги қўшма корхона бўлган ва Марлоw Фоодс компаниясига тегишли бўлган РҲМ 1990-йилда ўз акцияларини ИCИга сотиш орқали ушбу бизнесдан чиқиб кетади. 1993-йилда ИCИ ўзининг биологик маҳсулотлар бўлинмаларини асосийсини кимёвий бизнесдан ажратганда, Марлоw Фоодс янги ташкил этилган Зенеcа гуруҳини, кейинчалик АстраЗенеcа гуруҳининг бир қисмига айланди.

2003-йилда АстраЗенеcа Марлоw Фоодсни, жумладан Қуорн бизнесини ва тегишли савдо белгилари ва патентларини Монтагу Привате Эқуитйга 72 миллион фунт стерлингга сотди. Монтагу бизнесни 2005-йилда Премиэр Фоодсга 172 миллион фунт стерлингга сотган[22]. 2011-йилда Премиэр Фоодс Қуорнни Эхпонент Привате Эқуитй ва Интермедиате Cапитал Гроупга £205 миллионга сотди[32][33]. 2015-йилда компания эгалари компанияни бизнес аукциони орқали сотувга қўйишди. Ушбу аукционда Даноне, Керрй Гроуп, МcCаин Фоодс ва Номад Фоодс каби савдо иштирокчиларини жалб қилиб, 550 миллион фунт стерлингга (831 миллион доллар) Филиппинда жойлашган Монде Ниссин корпорациясига сотилди[34][35].

Ишлаб чиқариши

Қуорн филеси – музлатилган, муздан туширилган ва қовурилган

Қуорн Фусариум вененатум ПТА-2684 штаммидан тайёрланади (илгари Фусариум граминеарум паразит моғор сифатида нотўғри фойдаланилган)[36]). Глюкоза ва қаттиқ азот замбуруғ учун озиқ-овқат сифатида қўшилади, шунингдек, маҳсулотнинг озиқ-овқат қийматини яхшилаш учун витаминлар ва минераллар қўшилади. Кейин ҳосил бўлган микопротеин экстраксия қилинади ва РНКнинг ортиқча миқдорини олиб ташлаш учун иссиқлик билан ишлов берилади. Бундай ферментланган протеинли озиқ-овқат маҳсулотларини ишлаб чиқаришда бўлган олдинги уринишлар ДНК ёки РНКнинг ҳаддан ташқари кўплиги туфайли тўхтатилди; иссиқлик билан ишлов берилмаганда, нуклеин кислоталарда топилган пуринлар одамлар томонидан сийдик кислотасини ишлаб чиқариш учун метаболизмланади, бу эса подагра касаллигига олиб келиши мумкин[37].

Маҳсулот қуритилади ва боғловчи вазифасини бажарадиган тухум оқи билан аралаштирилади. Кейин гўштнинг донадор хусусиятини бериб, нотекис шаклларда тайёрланади ва майдаланган мол гўштига ўхшаш қийма ичига босилади; товуқ кўкрагига, гўштга ва курка гўштига ўхшаш шакллар; ёки туғралган товуқ кўкрагига ўхшаш бўлаклар кўринишида бўлади.

Қуорнни чақалоқларга беришдан олдин туз таркибини текшириш керак, чунки туз миқдори маҳсулотларга қараб фарқ қилади[38][39].

Буюк Британиядаги Қуорн Фрозен Қиймасининг углерод изи мол гўштиникидан камида 80% камроқ эканлиги такидлашди[40].

Буюк Британия ва Европа бозори учун қуорн Марлоwнинг Стокеслиги бош бошқармасида, Шимолий Ёркширда ва Стоктон-он-Тисдаги Биллингем яқинида ишлаб чиқарилади[41].

Зиддиятлари

Қуорннинг 2002-йилда Қўшма Штатлардаги дебютидан сўнг, Жамият манфаатларидаги фанлар маркази (CСПИ) Қуорннинг „қўзиқоринларга асосланган“ маҳсулот сифатида асл ёрлиғига қарши чиқди, чунки Фусариум вененатум қўзиқорин эмас (тўғрироғи, бу кичик қўзиқориндир)[42]. Қуорннинг сотилишига Америка Қо'зиқорин Институти ва рақиб Гарденбургер қарши чиқди, у Европа ва АҚШдаги реклама ва савдо стандартларини назорат қилувчи идораларга Қуорннинг „қўзиқоринларга асосланган“ даъвоси ёлғон эканлигини таъкидлаб шикоят қилди[42][43].

CСПИ Қуорнни турли хил аллергик реаксияга олиб келиши мумкинлигини ва уни дўконлардан олиб ташлаш кераклигини даъво қилди. CСПИ 2003-йилда „овқат истеъмол қилувчиларнинг 4,5 фоизини касал қилади“ деб ишонтиришга ҳаракат қилди[44]. Ишлаб чиқарувчи (Марлоw Фоодс) фақат 0,0007% (146 000 тадан 1) ножўя реаксияларга дучор бўлишини ва у ишлатадиган қўзиқорин штамми токсинлар ҳосил қилмаслигини такидлаб ўтди ва бу рақамга қарши чиқди[45]. Питцбург университетининг овқатланиш бўйича профессори Лесли Бонcи CСПИ даъволарини „ҳаддан ташқари бўрттирилган“ деб таърифлади[45]. Гарденбургернинг маркетинг бўйича вице-президенти Венди Преисернинг айтишича, Қуорн компанияси гўшциз барча маҳсулотлари ёрлиқларига шубҳа туғдиришидан қўрқади[46][45].

Марлоw Фоодс компаниясидан даъвони олиб ташлаш учун ёки унинг замбуруғдан келиб чиқишини аниқлаш учун уни таркиби ўзгартириш сўралди[47].

Илгари Қуорн ўзининг баъзи ишлаб чиқариш жараёнларида қафасларда сақланадиган ферма товуқ тухумларидан фойдаланган, бу амалиёт кўплаб вегетарианлар томонидан ахлоқий асосларга кўра қарши чиққан. Дастлаб Қуорн маҳсулотларини маъқулламаган Вегетариан жамияти билан ишлаган Марлоw 2000-йилда[48] қафасларда сақланадиган ферма товуқ тухумларини босқичма-босқич йўқ қилишни бошлади ва 2004-йилга келиб уларнинг Буюк Британиядаги барча маҳсулотлари ушбу турдаги тухумларидан холи бўлиб, Вегетариан жамиятининг тасдиқлаш муҳрини олди[25].

2003-йилда астма хуружи Қуорн маҳсулотлари билан боғлиқ эди. Текширувлар шуни кўрсатдики, беморларда аллергик реаксияларига сабаб бўлган ягона озиқ-овқат Қуорн бренди остидаги маҳсулотлар эди. Озиқ-овқат стандартлари агентлик вакили аллергияга юқори оқсил миқдори туфайли келиб чиқмаслигини айтди[49]. Собиқ ФСА директори Жон Белл Қуорнни ҳимоя қилиб, одатда истеъмол қилинадиган бир қанча озиқ-овқатлар ва озиқ-овқат ингредиэнтлари, масалан соя, Қуорнга қараганда анча юқори тоқат қилиб бўлмас даражасига эга эканлигини айтди. Қуорн истеъмол қилган 146 000 кишидан 1 тасида ножўя таъсирлар қайд этилган бўлса, 35 кишидан 1 нафари чиғаноқ ва 350 кишидан 1 нафари соя истеъмол қилган[49][50].

Микопротеин патентининг амал қилиш муддати

Европа Иттифоқида патентлар берилган санадан бошлаб 20 йилдан кейин амал қилиш муддати тугайди. Биринчи патент аризаси 1985-йилда[51] берилганлиги сабабли, микопротеин патентлари 2010-йилда Европа Иттифоқининг барча мамлакатларида аллақачон тугаган эди. Энди ҳар қандай одам қонуний равишда илгари патентланган жараёнлардан фойдаланган ҳолда, лекин бошқа бренд номларидан фойдаланмасдан микопротеин маҳсулотларини ишлаб чиқариши мумкин, чунки Марлоw Фоодс Қуорн брендига эгалик қилди. 2011-йил 14-март куни бош директор Кевин Бреннан интервюсида шундай деди: "Асосий технологияга оид баъзи патентлар муддати тугаган, аммо маҳсулот ўзига хос ферментация усулидан фойдаланади ва биз маҳсулотни яхшироқ ва арзонроқ ишлаб чиқариш учун буни жойида такомиллаштириш бўйича 30 йилдан ортиқ тажрибага эгамиз. Улкан харажатлар ферментация станцияси ва тегишли ускуналар учун 30 миллион фунт стерлинг кетиши маълум, шунинг учун сиз патентига шунчаки қараб, „боринг“ дея олмайсиз"[52].

Вегетариан маҳсулотлари

2011-йил охирида Қуорн Веган Бургер[53] деб номланган биринчи вегетариан Қуорн маҳсулоти ишлаб чиқарилди, дастлаб фақат АҚШда мавжуд эди. Маҳсулотнинг кучли савдоси ва Буюк Британия бозоридаги талабнинг ошишидан сўнг, Қуорн Буюк Британия бозори учун вегетариан маҳсулотлар қаторини ишлаб чиқишни бошлади, шунингдек, тухумдан фойдаланишни қисқартирди ва 2010-йилдан бери 3,5 миллион камроқ тухум ишлатди[54]. Буюк Британиядаги вегетариан Қуорннинг биринчи ассортименти ичида саккизта маҳсулот бўлган ва 2015-йилнинг октябр ойида ишга туширилган[55].

2019-йилнинг январ ойидан бошлаб Қуорн Буюк Британиянинг Греггс новвойчилик тармоғи томонидан сотиладиган веган гўшциз колбаса ўрами учун пломба ишлаб чиқарди[56]. Маҳсулот доимий равишда сотилди ва занжир томонидан фойдани ошириш ва рекорд аксия нархининг асосий ҳиссаси сифатида аниқланди[57][58]. 2020-йил январ ойида Греггс Қуорн асосидаги вегетариан „стейк пишириғи“ ни чиқарди[59].


Ҳаволалар

  • Расмий сайти
  • Cентер фор Сcиэнcе ин тҳе Публиc Интерест. „Қуорн cомплаинц“. 2006-йил 25-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май. – CСПИ’с паге он иц cонcернс абоут Қуорн
  • Манжоо, Фарҳад (16 Април 2002). „А Мушрооминг Қуорн Cонтроверсй“. Wиред. Қаралди: 20 Май 2006. – Wиред магазине репорт оф Қуорнъс Унитед Статес дебут


Манбалар

  1. ↑ „Қуорн ФАҚ“. Қуорн.cо.ук. 2017-йил 12-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2019-йил 21-май.
  2. ↑ ҳттпс://фоодматтерсливе.cом/артиcле/қуорн-веган-фриэндлй/#:~:техт=Сометимес!,нот%20суитабле%20фор%20веган%20cонсумптион.
  3. ↑ Финниган, ТЖА (2011) Мйcопротеин: оригинс, продуcтион анд пропертиэс. Ин Ҳандбоок оф Фоод Протеинс (эдс. Г. О. Пҳилипс анд П. А. Wиллиамс), пп 335–352. Wоодҳеад Публишинг Лтд
  4. ↑ „Фусариум вененатум - ан овервиэw | СcиэнcеДиреcт Топиcс“. www.сcиэнcедиреcт.cом. Қаралди: 2021-йил 2-июн.
  5. ↑ „ФАҚс Абоут Қуорн – Ис Қуорн Веган/Глутен Фреэ & Море“. Қуорн. 2015-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 31-июл.
  6. ↑ Wатчорн, Н.; Маттҳеwс, Ж.Ф.; Роут, А.Э. „Чаптер 15: Сингле-cелл протеин“, . Жеалотт'с Ҳилл: Фифтй еарс оф Агриcултурал Ресеарч 1928-1978. Империал Чемиcал Индустриэс Лтд., 1978 — 137–144-бет. ИСБН 0901747017. 
  7. ↑ П. Ф. Станбурй, А. Wҳитакер анд С. Ж. Ҳалл, Принcиплес оф Ферментатион Течнологй, 2нд Эд., Пергамон Пресс, Охфорд, 1995.
  8. ↑ Д. Ҳ. Шарп, Биопротеин Мануфаcтуре-А Cритиcал Ассессмент, Эллис Ҳорwоод, Чичестер, 1989, Чаптер 4, п. 53.
  9. ↑ „Ҳисторй“. қуорн.ус. Қуорн УСА wебсите. 2007-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 4-июн.
  10. ↑ 10,0 10,1 „Фром петри диш то плате: Тҳе £172м фунги“. Тҳе Индепендент (2005-йил 7-июн). 2010-йил 6-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 27-июн.
  11. ↑ Wарнер, Меланиэ. „Лаwсуит Чалленгес а Меат Субституте“ (2005-йил 3-май). 2013-йил 19-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  12. ↑ „ГРАС Нотиcес – Нотифиcатион фор Мйcопротеин, Субмиттед бй Марлоw ФоодсЛтд, Новембер 30, 2001“. ФДА.гов. 2012-йил 18-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 27-июн.
  13. ↑ Wиэбе, М. (Марч 2002). "Мйcо-протеин фром Фусариум вененатум: а wелл-эстаблишед продуcт фор ҳуман cонсумптион". Апплиэд Миcробиологй анд Биотечнологй 58 (4): 421–427. дои:10.1007/с00253-002-0931-х. ПМИД 11954786. ҳттпс://арчиве.орг/детаилс/апплиэд-миcробиологй-анд-биотечнологй_2002-03_58_4/паге/421. 
  14. ↑ „Дид Ёу Кноw Тҳат Қуорн Wас Инвентед Бесиде Тҳе Тҳамес?“ (эн-ГБ). Лондонист (2018-йил 28-май). Қаралди: 2020-йил 26-феврал.
  15. ↑ Трéгуэр, Пасcал „тҳе cуриоус ҳисторй оф 'Қуорн' (меат субституте)“. Wордҳисториэс.нет (2018-йил 13-феврал). Қаралди: 2024-йил 10-январ.
  16. ↑ „Қуорн меат субституте анд оур виллаге – а cоннеcтион ор нот?“. Қуорн Виллаге Мусеум. Қаралди: 2024-йил 10-январ.
  17. ↑ „Wҳат ис Қуорн?“. қуорн.ус. Қуорн УСА. 2007-йил 1-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 4-июн.
  18. ↑ „Қуорн сигнс уп Мо Фараҳ фор неw адс аппеалинг то фитнесс фанс“. ТҳеГроcер.cо.ук. 2013-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 21-декабр.
  19. ↑ Стонес, Мике „Қуорн лифц cапаcитй бй 50% то меэт сурге ин УС салес“. Фоод Мануфаcтуре (2015-йил 7-сентябр). 2015-йил 9-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-июн.
  20. ↑ „Қуорн жоинс Премиэр лине-уп фор £172м“. 2015-йил 24-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  21. ↑ „Қуорн продуcт ранге“. Қуорн.cо.ук. 2013-йил 30-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-июл.
  22. ↑ 22,0 22,1 „Қуорн то гет а ҳигҳер профиле ас Премиэр буйс макер фор £172м“ (2005-йил 7-июн). Қаралди: 2006-йил 20-май.[сайт ишламайди]
  23. ↑ „Қуорн ин Аустралиа гроуп“. Фаcебоок.cом.
  24. ↑ „Қуорн лаунч ин Аустралиа“. Фоодиэ Cентрал. 2017-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 17-май.
  25. ↑ 25,0 25,1 „Соя & мйcопротеин информатион шеэт“. вегсоc.орг. Вегетариан Соcиэтй. 2006-йил 28-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  26. ↑ „Қуорн тимелине“. қуорн.cо.ук. Қуорн УК. 2005-йил 24-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  27. ↑ „Вегетариан гроуп баcкс МcДоналдс“. ББC Неwс Онлине (2004-йил 1-октябр). 2007-йил 7-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  28. ↑ „CОК Суccесс: Қуорн Лаунчес Фирст Веган Продуcт!“. cок.нет. Cомпассион Овер Киллинг. 2013-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 18-декабр.
  29. ↑ Рилей, Тесс „Фром веган беэф то фишлесс филец: меат субститутес аре он тҳе рисе“. Тҳе Гуардиан (2014-йил 15-октябр). 2017-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 16-декабр.
  30. ↑ „Қуорн боомс ас 'флехитарианс' инcреасе“. ББC Неwс. 2018-йил 24-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 21-июл.Андоза:Обсолете соурcе
  31. ↑ „Тҳе Қуорн револутион: тҳе рисе оф ултра-проcессед факе меат“. 2018-йил 13-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 13-феврал.Андоза:Обсолете соурcе
  32. ↑ „Қуорн'с неw оwнер сеэс бригҳт меат-фреэ футуре“. Фоод Мануфаcтуре (2011-йил 8-март). 2011-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 27-июн.
  33. ↑ Эбраҳими, Ҳелиа. „Премиэр Фоодс селлс Қуорн анд Cаулдрон фор £205м“. Тҳе Даилй Телеграпҳ (2011-йил 25-январ). 2011-йил 8-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 10-октябр. „Премиэр Фоодс [...] бй оффлоадинг ботҳ Қуорн анд меат-фреэ саусаге бранд Cаулдрон фор £205м. [...] cреатинг роом фор привате эқуитй дуо Эхпонент анд Интермедиате Cапитал Гроуп то сwооп. Тҳе приcе wас роугҳлй тҳе саме ас wҳат Премиэр паид фор тҳе брандс ин 2005.“.
  34. ↑ „Қуорн Фоодс меат субституте фирм солд фор £550м“. ББC Неwс (2015-йил 30-сентябр). 2018-йил 27-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-июн.
  35. ↑ Армстронг, Ашлей. „Қуорн гобблед уп бй Пҳилиппине ноодле макер“. Тҳе Телеграпҳ (2015-йил 30-сентябр). 2018-йил 25-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-июн.
  36. ↑ „Том Волк'с Фунгус оф тҳе Монтҳ фор Аугуст 2005“. Университй оф Wисcонсин-Ла Cроссе. 2011-йил 7-августда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 6-январ.
  37. ↑ „Мйcопротеин анд Қуорн продуcт мануфаcтуре“. УСА: Марлоw Фоодс. 2016-йил 5-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  38. ↑ „Қуорн – Шоулд И Бе Эатинг Ит? 2013“. Манчестер Cонфидентиал. 2015-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган.
  39. ↑ „Wҳен cан И гиве Қуорн то мй бабй?“. www.нҳс.ук. 2015-йил 21-февралда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 21-феврал.
  40. ↑ Қуорн Фрозен Минcе cертифиcатион бй тҳе Cарбон Труст: „КТП провидес cарбон фоотпринт cертифиcатион фор Қуорн(ТМ)“. 2014-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган.
  41. ↑ „Марлоw Фоодс Лоcалитй“. Қуорн УК wебсите. 2005-йил 24-августда асл нусхадан архивланган.
  42. ↑ 42,0 42,1 „"Қуорн Меат Субституте Деcептивелй Лабелед, CСПИ Теллс ФДА", CСПИ, 2002-28-02“. Cспинет.орг (2002-йил 28-феврал). 2013-йил 29-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-июл.
  43. ↑ Жаcобсон, Мичаэл Ф.; Гуриан-Шерман, Доуг „Ре: ГРАС Нотиcе Но. ГРН 000091; Фоод Аддитиве Петитион ФАП 6А3930“. CСПИ (2002-йил 28-феврал). 2002-йил 13-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 15-ноябр.
  44. ↑ „4½% оф Бритонс Репорт Проблемс Афтер Эатинг Қуорн“. CСПИ пресс релеасе (2003-йил 23-сентябр). 2006-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  45. ↑ 45,0 45,1 45,2 „Қуорн Доггед: Сcиэнтисц Cалл Адвоcаcй Гроуп'с Cомплаинц Унфоундед“. Неw Ҳопе Нетwорк (2008-йил 24-апрел). Қаралди: 2019-йил 25-октябр.
  46. ↑ Манжоо, Фарҳад (16 Апрел 2002). „А Мушрооминг Қуорн Cонтроверсй“. Wиред. 1 июл 2012да асл нусхадан архивланди. Қаралди: 28 Июн 2012.
  47. ↑ „Аннуал Репорт 2002 (ПДФ, паге 5)“. Адвертисинг Стандардс Аутҳоритй. 2006-йил 6-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  48. ↑ Тина Фох; Чиэф Эхеcутиве; Вегетариан Соcиэтй „Селлинг тҳе Сймбол : Тҳе Вегетариан Соcиэтй'с Сеэдлинг Лиcенcе Счеме“. спеэч то тҳе 36тҳ Wорлд Вегетариан Cонгресс ин Новембер 2004. 2006-йил 10-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2006-йил 20-май.
  49. ↑ 49,0 49,1 „Қуорн линкед то астҳма аттаcк“. ББC Неwс (2003-йил 30-май). 2009-йил 1-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2011-йил 10-октябр. „Тҳе патиэнт, а 41-еар-олд ман wитҳ а лонг ҳисторй оф астҳма, девелопед а севере скин реаcтион, инcлудинг блистеринг, анд суфферед ан астҳма аттаcк ан ҳоур афтер эатинг Қуорн. Сcиэнтисц cарриэд оут скин приcк анд фоод реаcтион тесц анд лабораторй аналйсис то cонфирм wҳат ҳад провокед тҳе аллергиc реаcтион. [...] Он иц Wеб сите, тҳе ФСА cуррентлй статес: "Тҳере ҳаве беэн соме репорц оф интолеранcе то Қуорн, бут тҳис ис нот сурприсинг, беcаусе ит ҳас а ҳигҳ протеин cонтент (аллергенс аре усуаллй протеинс).“.
  50. ↑ „ФСА Стандс бй Қуорн“. Нутра Ингредиэнц (2002-йил 4-сентябр). 2012-йил 2-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2012-йил 28-июн.
  51. ↑ УС патент 4555485, Роберт А. Марш, "Продуcтион оф эдибле протеин cонтаининг субстанcес", иссуэд 1985-11-26, ассигнед то Ранк Ҳовис Мcдоугалл, Плc 
  52. ↑ „Премиэр дидн'т реалисе Қуорн'с потентиал, сайс cео“. Фоодмануфаcтуре.cо.ук (2011-йил 14-март). 2013-йил 3-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-июл.
  53. ↑ „CОК Суccесс: Қуорн Лаунчес Фирст Веган Продуcт! | Cомпассион Овер Киллинг“. Cомпассион Овер Киллинг (2011-йил 6-декабр). 2013-йил 5-октябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-июл.
  54. ↑ Cомпассион Овер Киллинг. „Қуорн Фоодс Планс то Лаунч Неw Веган Оптион ин тҳе УК | Cомпассион Овер Киллинг“. Cок.нет (2012-йил 29-май). 2012-йил 3-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2013-йил 26-июл.
  55. ↑ „Қуорн Лаунчес Веган Лине“. ПЕТА УК блог (2015-йил 1-октябр). 2016-йил 29-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 9-июн.
  56. ↑ Смитҳерс, Ребеccа. „Ҳоw Қуорн макес тҳе филлинг фор Греггс' веган саусаге роллс“. Тҳе Гуардиан (2019-йил 17-май). Қаралди: 2019-йил 21-май.
  57. ↑ Тогоҳ, Исабел „Тҳис Wилдлй Популар Веган Саусаге Ролл Боостед Бритиш Бакерй Греггс Профиц Бй 58%“. Форбес (2019-йил 30-июл). Қаралди: 2020-йил 3-октябр.
  58. ↑ МcCормиcк, Милес „Веган саусаге ролл суccесс боосц Греггс' профит оутлоок“. Финанcиал Тимес (2019-йил 19-феврал). 2022-йил 10-декабрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2020-йил 3-октябр.
  59. ↑ Петтер, Оливиа „Греггс лаунчес неw веган стеак баке“ (эн). Тҳе Индепендент (2020-йил 2-январ). Қаралди: 2020-йил 3-октябр.