Татар қурайи

Қурай (бошқирд ҡурай, татар қурай), — иккита учли-етти тешиги бўлган, узун очиқ най, бошқирдлар ва татарларнинг миллий чолғу асбобидир. Мазкур чолғу асбоби сурнинг бир тури ҳисобланади. 2018-йил 1-мартда қурай Бошқирдистоннинг ҳудудий бренди сифатида рўйхатга олинган. Россия Федерацияси Интеллектуал мулк федерал хизматидан патент ҳам олган[1][2].

Қурайнинг энг кенг тарқалган тури — уралс эдгепистил ёки Камчатка плеуроспермум (Плеуроспермум ураленсе) деб аталиб, у соябонли ўсимликнинг поясидан тайёрланади. Қурай ўсимлигининг пояси 2–3 метр (6 фут 7 инчес–9 фут 10 инчес) узунликка эга бўлади. У июлда гуллайди, кейин август-сентябрга бориб қуриб қолади. Сентябр ойида кесилиб, қуруқ ва қоронғи жойда сақланади. Биринчи тешик ўсимликнинг энг юқорисидан тўрт бармоқ узоқликда, кейинги учта тешик бир-биридан икки бармоқ масофада, бешинчиси орқа томонда, тўртинчи тешикдан уч бармоқ нарида жойлашиши керак.

Қурайнинг узунлиги тахминан 510–810 миллиметр (20–32 инчес) ни ташкил қилади. Қурай диапазони уч октавадан иборат. Қурайдан яккахон ва ансамбл чолғуси сифатида фойдаланилади. Бугунги кунда шпон ўсимлигидан ҳам қурай ясашмоқда. Унинг товуши табиий қурай товушига жуда ўхшайди.

Қурай ўсимлигидан тайёрланган асбобдан бошқа, қурайнинг бошқа турлари ҳам маълум:

  • сор-қурай — табиий қурай ўсмайдиган даштда яшаган бошқирдлар томонидан ясалган қурай. У дашт ўтидан қилинган бўлиб, узунлиги бир метрдан ошмайди, лекин диаметри бўйича у кенгроқдир. Мутахассисларнинг таъкидлашича, у қўнғироқ сигналлари учун ишлатилган.
  • мис қурай — мисдан ясалган қурай. Бироқ, мутахассислар бундай қурайдан фойдаланишни тақиқлашади, чунки у соғлиқ учун зарарли.

Кубагуш-сасан, Баик-сасан, И. Мурзақоэв, Г. Аргинбоэв, Й. Иcянбоэв, И. Дилмухаметов, Г. Сулаймонов, К. Дияров, Р. Раҳимов, А.Аитқулов, Р.Йўлдошев, Й. Гайнетдинов сингари кўзга кўринган қурайчилар бор.

Кўплаб қурай ижрочилари Халқаро мусиқа халқ фестиваллари, Халқаро талабалар ва ёшлар фестиваллари, нодир чолғу асбоблари ижрочиларининг Бутунроссия танловлари лауреатлари ва диплом совриндорлари ҳисобланади.

Бошқирдистон давлат байроғи ва давлат гербида қурай гулининг тасвири бор.

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ Лейла Аралбаева. „Курай зарегистрировали в качестве территориального бренда Башкортостана“. Башинформ (2018-йил 1-март). Қаралди: 2018-йил 2-март.
  2. ↑ „Патент оф Руссиа“. 2018-йил 2-мартда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2018-йил 2-март.

Ҳаволалар

  • Серёгина. „Мусиcиан'с Севен Кураис“. Cултуре. БАСҲвест (2007-йил 24-октябр). — „Мусиc перформед он тҳис wондерфул Башкир натионал инструмент ис ундерстандабле анд деар то алл.“. 2011-йил 22-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 26-декабр.
  • Белаиэв, Виcтор (1963). "Тҳе Форматион оф Фолк Модал Сйстемс". Жоурнал оф тҳе Интернатионал Фолк Мусиc Cоунcил 15: 4–9. дои:10.2307/836227.