Қутб ва қизил митти юлдуздан ташкил топган ДП Аэслон тизими, (расм)

Қутб (шунингдек, АМ Геркулес, АМ Ҳер каби ўзгарувчилар) (эркак, бирликда қутб) ― жуда кучли магнит майдонга эга бўлган қўшалоқ юлдузлар тизимидаги катаклизм ўзгарувчилардан бири ҳисобланади. Қўшалоқлари дК — дМ спектрал синфдаги митти юлдуз ва кучли магнит майдонга эга (М) иссиқ ихчам об’эктдан иборат. Одатда, ёрқинликнинг ўзгариш амплитудаси тахминан 1м ни ташкил қилади, лекин асосий компонент рентген нурлари билан нурлантирилганда ўртача ёрқинлик 3м га ошиши мумкин. Ёрқинлик ўзгаришининг тўлиқ амплитудаси 4-5м га етиши мумкин[1].

Кўпгина катаклизм ўзгарувчиларида асосий кетма-кетликнинг йўлдош юлдузидаги модда оқ митти юлдуз устига аккрецион диски шаклида тушади. Қутбларда яқинида оқ митти юлдузнинг магнит майдони шунчалик кучлики, у аккреция дискининг шаклланишига йўл қўймайди. Газ оқ митти юлдузнинг дипол магнит майдонининг куч чизиқлари бўйлаб аккреция воронкаси шаклида тушади[2].

Бундай об’эктларнинг типик магнит майдонлари 10 миллиондан 80 миллион гауссгача (1000-8000 тесла). АН Катта Айиқ юлдузи катаклизматик ўзгарувчилар орасида энг кучли магнит майдонга эга — 230 миллион гаусс (23 кТ).

Қутблар ўз номини улар чиқарадиган ёруғликнинг ҳам чизиқли, ҳам айлана қутбланишга эга бўлганидан олган. Қутбланиш қутбларни ўрганиш учун муҳим аҳамиятга эга, шунингдек, қўшалоқ юлдузлар тизимининг геометрияси ҳақида маълумот беради[3].

Яна қаранг

Манбалар

  1. ↑ П.Н.Холопов. „О классификации переменных звезд“. Переменные звезды 21, 465-484,. Астронет (1981). Қаралди: 2010-йил 11-ноябр.
  2. ↑ Аккреция / Г. С. Бисноватый-Коган // Физика космоса: Маленькая энциклопедия / Редкол.: Р. А. Сюняев (Гл. ред.) и др. — 2-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1986. — С. 115—117. — 70 000 экз.
  3. ↑ Крземински, W. анд Серкоwски, К. Эхтремелй ҳигҳ cирcулар поларизатион оф АН Урсаэ Мажорис (эн) // Тҳе Астропҳйсиcал Жоурнал : жоурнал. — ИОП Публишинг, 1977. — 8 (вол. 216). — П. Л45. — ДОИ:10.1086/182506. — Бибcоде:1977АпЖ...216Л..45К.(ингл.)

Адабиётлар

  • Cоэл Ҳеллиэр. Cатаcлйсмиc Вариабле Старс: Ҳоw анд Wҳй Тҳей Варй. Спрингер Прахис, 2001. ИСБН 1-85233-211-5. (ингл.)
  • Ҳеллиэр, Cоэл. Cатаcлйсмиc Вариабле Старс. Спрингер, 2001. 

Ҳаволалар