RMS Titanic
| ||
| Биринчи ва оҳирги саёҳати бўлган ҳайбатли кеманинг кўриниши | ||
|---|---|---|
| Мамлакат: | Буюк Британия | |
| Мақоми: | Йўловчи кемаси | |
| Ҳодисаси: | Чўкиб кетган | |
| Ташкилот: | Wҳите Стар Лине | |
| Тайёрловчи ширкат: | "Ҳарланд анд Wолфф" | |
| Кема қурилишига буюртма берилган сана: | 17-сентабр 1908 | |
| Қурилиш бошланган сана: | 31-март 1909 | |
| Сувга қўйилган сана: | 31-май 1911 | |
| Портдан чиқилган: | 10-апрел 1912 | |
| Йўлга тушилган сана: | 10-апрел 1912 | |
| Чўкиб кетган: | 15-апрел 1912 | |
| Ҳусусиятлари | ||
| Мўлжалланган одам: | 3,300 нафар | |
| Йўловчилари: | 2,224 нафар | |
| Ихтирочиси: | Томас Эндрюс | |
| Узунлиги: | 269,1 м | |
| Эни: | 28,19 м | |
| Қуввати: | 55 мин. о.к. | |
| Баландлиги: | 18,4 м | |
| Тезлиги: | 24-25 узла | |
| Экипаж аъзолари: | 908 нафар | |
Титаник (РМС Титаниc) – Буюк Британия пароход компанияси „Wҳите Стар Лине“ томонидан ишлаб чиқилган, Олимпик кемасининг эгизагига ўхшаган учта кеманинг иккинчиси. Қурилиш жараёнида дунёнинг энг йирик кема саналган саёҳатчи кема бирирнчи 1912-йили 14-апрел санасида сафар чоғида Атлантика Океанида айсбергга урилиб 5 соат-у 10 дақиқада сув қарига ғарқ бўлган.
Кема биринчи cласс қулайлик ва ҳашаматнинг энг юқори даражадаги қулайлик ва ҳашаматни ўз ичига олган. Биринчи cлассда спорт зали, ҳовуз, тамакилар учун хоналар, яхши ресторанлар ва кафелар, викториялик турк ҳаммони ва юзлаб ҳашаматли хоналари бўлган. Титаникда энг сўнги технологик хавфсизлик қурилмалари қўлланган.
Титаник 16 та қутқарув қайиқлари учун шлюблар билан жиҳозланган эди, ҳар бир шлюб 3 тадан қутқарув қайиғини ўзига сиғдиролган бу эса 48 та қутқарув қайиғи дегани. Ўзининг жуда катта имкониятларига қарамай кемада фақатгина 20 та қутқарув қайиғи мавжуд бўлган. 14 та қайиқ оддий, 2 таси катер ва 4 та қайиқни чўкиш жараёнида сувга тушириш имконсиз бўлган. 20 та қутқарув қайиғи билан бортдаги 1178 та инсон ҳаётини сақлаб қолиш мумкин бўлган. Британия қонунларига мувофиқ 10.000 тонна вазнга эга кемаларда 14 та қутқарув қайиғи бўлиши керак, Титаникда оғирлик кўрсаткичи 6 баробарга юқори бўлгани учун унда кўпроқ қутқарув қайиқлари бўлиши керак бўлган. Кема чўкканида қутқарув қайиқларининг фақатгина 60% тўлган бўлган.
Бортда жойлашган инсонларнинг 1316 таси оддий йўловчилар, 908 таси экипаж аъзолари жами бўлиб 2224та одамни ташкил қилган. Улардан 710 таси воқеа жойидан қутқарилган, 1514 та инсон ҳалок бўлган. Бу кема ҳалокати бутун дунёнинг шов-шувли янгилигига айланиб улгургани боис, ушбу кема ҳақида бир неча хужжатли филмлар суръатга олинган.
Титаник – бу дунёга жуда маълум ва машур бўлган кема ихтирочиси Томас Эндрюс энг даҳшатли ҳалокат юз берса ҳам „Титаник“ уч кечан – кундуз чўкмасдан, сув юзида туриши мумкинлигига одамларни ишонтирган. Аммо Титаникнинг океан бўйлаб биринчи ва охирги сафари қатнашчиси сифатида салкам уч минг сайёҳлар иштирокида ўзининг бу фикри нотўғри эканлигини тан олган…
Умумий
Титаник номи Юнон мифологиясидаги Титан сўзидан келиб чиққан.Буюк Британия ва Ирландия Бирлашган Қироллиги бўлган даврларда қурилган РМС Титаник учта Олимпия синфидаги океан кемалари орасида иккинчи бўлган – этакчи кема РМС Олймпиc ва синфдаги охирги кема ҲМҲС Британниc бўлган. Кемалар 1912-йилда 29 та буғ кемасини ва тендерларини ўз ичига олган Британия кемачилик компанияси „Wҳите Стар Лине“ флотининг энг йирик кемалари ҳисобланган. Уч кема яратилиши ҳақида келишув 1907 йил Оқ Юлдуз линияси раиси Ж. Бруcе Исмай ва Оқ Юлдузлар линияси она корпорацияси, Интернатионал Мерcантиле Марине корпорациясни (ИММ) бошқарган америкалик молиячи Ж. П.Ж. П. Морган ўртасида бўлиб ўтган.
Кемалар Белфаст кема қурувчи компанияси Ҳарланд & Wолфф томонидан қурилган ва компаниянинг 1867-йилдан бери Оқ Юлдуз линияси билан узоқ вақтдан бери мустаҳкам муносабатлари бўлган. Ҳарланд & Wолфф ўзларининг энг яхши дизайнерларини Олимпия синфидаги кемаларни ишлаб чиқиш лойиҳасини топширган. Ҳарланд & Wолфф 1908-йил 29-июл куни Ж. Бруcе Исмай ва бошқа Wҳите Стар Лине компанияси раҳбарларига чизмаларни тақдим этдилар.
Ўлчамлари ва макети
Титаниcнинг узунлиги 269,0, кенглиги эса 28,19 метр бўлган. Кема баландлиги 104 футни ташкил қилган. Ҳар бир Олимпик классга мансуб кемада 10 та палуба бўлиб 8 таси йўловчилар учун, қолган 2 таси кема ишчилари учун бўлган.
- Қутқарув қайиқлари жойлашган палубасидан 1912-йили 15-апрел санасида Титаникдан қайиқлар туширилган. Кема кўприги ва бошқарув штурвали кеманинг капитан каютасига яқин бўлган бурун қисмида жойлашган. Кўприк 8 фут баландликка кўтарилиб кемада фавқулотда ҳолатларда фойдаланилган. Бошқарув штурвали кўприг тагида жойлашган. Биринчи класга кўтариладиган зинапоя кеманинг марказий қисмида кўтариладиган том ёнида жойлашган, иккинчи класга кириш йўлаги бўлса кеманинг дум қисмида бўлган. Иккинчи класга кириш йўлаги ёнида биринчи клас йўловчилари уй ҳайвонлари жойлаштириладиган қафаслар бўлган. Кема палубаси 4 қисмга бўлинган, биринчи қисм офицерлар учун, иккинчи қисми биринчи клас йўловчилари учун, учинчи қисми инженерлар, оҳирги қисми иккинчи клас йўловчилари учун тақсимланган. Қутқарув қайиқлари биринчи клас палубасида жойлашган.
- Палубанинг сайр учун мўлжалланган йўлаги узунлиги 546 футни ташкил қилган. Йўлак фақатгина биринчи клас йўловчилари учун фойдаланишга рухсат берилган ва ундаги барча голф майдончаси, чекиш учун зоналар, ўқиш ва ёзиш учун бўлган зоналар ҳам шулар жумласидан.
- Б палубаси, кеманинг энг баланд қисми бўлган. Б палубасида биринчи клас йўловчилари учун алоҳида йўлаклар ва турли кўнгилочар машғулотлар бўлган. Кемада биринчи клас йўловчилари учун аъла cарте ва Парисиэн кафелари мазали таомлар тайёрлаб беришган. Иккинчи клас учун чекиш зоналари ва қабулхона ҳам Б палубасида жойлашган.
- C палубаси энг узун палуба бўлиб кеманинг бурун қисмидан думигача чўзилган. C палубаси иккала палубани ўз ичига олган ва учинчи клас йўловчилари учун айланиш йўлаги ҳам шу жумладан. Экипаж палубаси C палубаси ёнида жойлашган икки палуба орасида бўлса биринчи класснинг кўплаб коюталари ва кутубхона бўлган.
- Д палубасида биринчи ва иккинчи класлар учун салонлар, кампуслар мавжуд бўлган, учинчи клас йўловчилари учун бўлса очиқ майдонлар бўлган.
- Э палубаси, барча клас йўловчилари, ошпазлар, матрослар ва бошқа кема ишчиларини кемага чиқариш учун фойдаланилган.
- Ф палубаси асосан иккинчи ва учинчи клас йўловчилари ва баъзи экипаж аъзолари учун бўлган. Палубада яна учинчи клас йўловчилари учун салон ва биринчи клас йўловчилари учун сауна ва бассейн бўлган.
- Г палубаси қуйи палубалардан бўлган. Палубада теннис кортлари ва почта хизматлари учун бўлинма бўлган.
Орлоп палубаси кеманинг энг пастки қисми бўлиб ташқи баклар сақланган. Орлоп палубаси юк сақлашда қўлланган, ташқи баклар бўлса платформа вазифасини бажарган ва унда кема двигателлари жойлашган. Кеманинг Орлоп қисмида электр мосламалари ва двигателлар сақлангани учун йўловчилар учун кириш ман этилган.
Кема қисмлари
Титаник ҳаракатланишини таъминлаш учун 4 та двигател ишлаган уларни 2 таси тўрт силиндрли уч карра катталаштирилган буғ двигателлари, битта паст кучланишда ишловчи поршенли двигател винтларни ҳаракатлантиришга ёрдам беради. Иккита поршенли двигател умумий 30000 от кучига эга бўлган, буғ трубиналарида бўлса16000 от кучи бўлган. Оқ юлдуз линиясида ҳаракатланувчи Лаурентиc кемаси ҳам ҳудди шундай комбинациядан мувафақиятли фойдаланган. Комбинация яхши тезликни таъминлаган лекин поршен двигателлари кемани етарлича куч билан бошқаришга етарли бўлмаган шунга қарамасдан трубиналар жуда кучли бўлган аммо ишлаш жараёнида ёқимсиз титраш юзага келтирган. Турбина ва поршен двигателларини бирга ишлатиш етарли даражадаги тезликга эришишга, ёқилғи сарфини камайтиришга ёрдам берган.
Поршен двигателлари ҳар бири узунлиги 63 футдан ва оғирлиги 720 тонна, қўшимча двигателларни ушлаб турадиган плиталар оғирлиги билан 915 тоннани ташкил қилган. Поршен двигателлари бирга ишлаши учун 29 та қозон ишлатилган улардан 24 таси 2 томонлама қолган 5 таси бир томонлама бўлиб қозонлар учун 159 та печ ишлаган. Ҳар бир қозон бўйига 15,9 фут, диаметри 20 фут бўлиб вазни 91,5 тоннани ташкил қилган, ҳар бир қозонга 48,5 тоннагача сув қуйиш имкони бўлган.
Печларга кўмир ишлатилган, печлар ишлаши учун кунига умумий 600 тонна кўмир талаб қилинган. Печларни доимий ишлатиш учун 176 та ўт ўчирувчилар ёрдами керак бўлган. Кунига 100 тонна чиқинди денгизга улоқтирилган. Печ билан ишлаш жуда ҳавфли ва оғир бўлгани учун ўт ўчирувчиларга яхши ҳақ тўланган, шунга қарамсдан ўт ўчирувчилари орасида ўз жонига қасд қилиш кўп бўлган.
Поршен двигателларидан чиққан пар трубинага узатилган. Трубина яхши ишлаши учун пар ташқи конденсаторга узатилиб қайта ишлатиш учун сув ҳолатига келтирилган. Кемани ҳаракатлантириш учун двигателлар тўғридан тўғри айланувчи валларга уланган. Ҳар бир двигател учун алоҳида валл қўлланган. Ҳар бир валга диаметри 23.5 фут бўлган бронзадан тайёрланган винт уланган, ўртада жойлашган винт бошқаларига нисбатан кичикроқ 17 фут диаметрга эга бўлган.
Титаник электр стансияси ўша даврлардаги ўртача шаҳар электр стансиясига қараганда кўпроқ энергия ишлаб чиқаришга қодир бўлган. Трубинали мотор ёнида яна тўртта 400 кw буғли электр генераторлар ва фавқулотда вазиятлар учун қўшимча 2 та 30 кwли ёрдамчи генераторлар бўлган.
Қурилиши
1909-йили 31-март Ҳарланд анд Wолфф кемасозлик компанияси томонидан қурилиши маълум қилинган.1911-йил 31-май (Белфаст, Шимолий Ирландияда), сувга туширилган. Ўзининг қурилиши борасида дунёнинг энг йирик йўловчи лайнери номини олган кема сувга тушиши учун рекорд даражасидаги ёғ талаб қилган, паровоз ёғи 23 тоннани ташкил қилган.
Белфастдаги Ҳарлланд анд Wолф кемасозлик компанияси 1912-йил 10-апрелда ХХ аср фан ва техникасининг катта ютуғИ ва мўжизаси, деб аталган улкан Титаник кемасини сувга туширади. Унинг қурилишига 17 мингдан кўпроқ ишчи қатнашиб, ҳозирги нархда ҳисоблаганда бир ярим миллиард фунт стерлинг маблағ сарфланган. Таги қўшқаватли, атрофи қалин пўлат қуюлмалари билан ҳимояланган, ўн олтита геометриc сув ўтказмайдиган қурилмаси бўлиб, бир соатда 8 минг тонна сувни чиқариб ташлаш қобилиятига эга бўлган бу улкан кемани ҳеч ким чўкиб кетади, деб ўйламаган.
Конструксия ва ускуналари
Техника характеристикаси
- Ялпи рўйхатдан ўтилган юк 46328 тонна бўлиб сувга аралашмаси билан 52 310 тонна 10,54 метрлик кўрсатмасига асосланиб жами 66 000 тоннани ташкил этган.
- узунлиги 268,98 м, эни 28,2 м, асосий ватерлиниядан то энг чекка палубагача 18,4 м.
- Энг баланддаги қувурларга қадар кеманинг баландлиги – 52,4 м;
- Энг юқори тезлик 24дан то 25 узелгача.