Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Rafael

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Рафаэл [асли Рафаэлло Санти (Сансио), Рафаэлло Санти (Санзио)] [1483.26 ёки 28.3 (айрим манбаларга кўра, 6.4), Урбино — 1520-йил, 4-июн, Рим] — италян рассоми ва меъмори; Рафаэл санъатида Юксак Уйғониш даврига хос бўлган гўзаллик ва мукаммал дунё ҳақидаги илғор қарашлар, ҳаётбахш идеаллар уйғунликда ўта аниқлик билан мужассамлашган. Илк асарларидаёқ манзара билан уйғунлашган нафис шакллар Рафаэлнинг юксак иқтидоридан дарак беради („Рицар уйқуси“, Миллий галерея, Лондон; „Мадонна Конестабиле“, Эрмитаж — тахминан 1500—02), „Мариянинг никоҳи“ асари (1504, Брера) фазовий ечими жиҳатидан устози Перужино асарларига яқин. 1504—08 йиллар Флоренсияда яшаб, буюк санъаткорлар (Леонардо да Винчи, Ф. Бартоломмео ва бошқалар) ижоди, анатомия ва перспективани ўрганади, драматик воқеаларга бой асарлар яратади („Тобутга қўйиш“, 1507, Боргозе гал., Рим ва бошқалар), кўплаб яратган мадонналари унга катта шуҳрат келтирди: „Мадонна Грандука“ (Питти, Флоренсия), „Боғбон мадонна“ (Лувр, Париж) ва бошқа 1508-йилдан папа Юлий ИИ таклифи билан Римда яшаб, ижод қилади, антик ёдторликлар билан танишади, археологик қазишмаларда иштирок этади. Ватикан саройида деворий расмлар туркуминл яратади: уларда озодлик ғоялари ва инсоний бахт, инсонни ҳар томонлама жисмоний ўсиши ва руҳий имкониятларини тараннум этади, сарой зал (станс)ларига ишлаган фрескалари рассомлик санъатида монументал рангтасвирнинг катта ютуғи, тасвирий санъатнинг меъморлик билан уйғунлигининг энг яхши намунаси бўлди. Жумладан, Делла Сенятура залида инсон фаолиятининг 4 соҳаси — дин („Мунозара“), фалсафа („Афина мактаби“), шеърият („Парнас“), ҳуқуқ („Ақл, Мезон ва Куч“)ни тасвирлайди қамда плафонда шу композицияларга мос инжил ва афсоналар мазмунига оид мажозий шаклли композициялар яратиб, улкан истеъдод эгаси сифатида шухрат қозонди. Римда Рафаэл етук портретчи сифатида намоён бўдди: „Папа Юлий ИИ“ (тахминан 1510), „Кардинал портрета“ (тахминан 1512), „Б.Кастилоне“ (1515—16), „Лев Х кардиналлар билан“ (тахминан 1518) ва бошқа; „Мадонна Алба“ (тахминан 1510—И), „Мадонна ди Фолино“ (тахминан 1511—12) каби мадонналар тасвирида улуғ туйғу — оналик туйғусини бера олди, айниқса, „Сикст мадоннаси“ (1515—19) энг мукаммал асар сифатида хавотирлик ва ўта нафосат туйғусини уйғунлаштирган.

Рафаэлнинг меъморликдаги фаолияти муҳим аҳамиятга эга бўлди; меъмор Барманте бошлаган Римдаги Авлиё Пётр собори қурилишига унинг вафотидан сўнг Рафаэл раҳбарлик қилди, қурилишни ўзининг янги базиликали лойиҳаси асосида давом эттирди. Ватикандаги бир неча бинолар Рафаэл раҳбарлигида қурилган, унинг лойиҳаси ва расмлари асосида кўп бинолар, айниқса, йирик саройлар барпо этилган; ҳар бир саройга ўзига хос қиёфа ва безаклар беришга интилган [Римда Рафаэл лойиҳаси асоида айлана тархли Сантелижо дели Орефичи черкови (1509-йилдан), СантаМария дел Пополо черковининг нафис Кижи капелласи (1512—20) ва палацсолар қурилган], у қурган бинолар салобатлилиги ва интерерларининг нозиклиги билан ажралиб туради. Узоқ вақтлар давомида бетакрор санъат намунаси мавқеини сақлаган Рафаэл ижодига кейинги давр ижодкорлари идеал санъат намунаси сифатида такрортакрор мурожаат этдилаРафаэл[1].

Манбалар

  1. ↑ ЎзМЕ. Биринчи жилд. Тошкент, 2000-йил